Chuyên mục “Từ điển Galileo” hôm nay sẽ cùng bạn tiếp tục khám phá một khái niệm trong quan hệ quốc tế được đưa ra bởi Trung Quốc. Thuật ngữ này mặc dù mới xuất hiện trên chính trường quốc tế nhưng đã nhận được không ít sự chú ý - Yêu sách Tứ Sa. Đặc biệt với những ai quan tâm tới vấn đề tranh chấp tại khu vực biển Đông thì đây là một thuật ngữ không thể bỏ qua.
Lập luận “Tứ Sa” lần đầu tiên được giới thiệu một cách không chính thức bởi Vụ trưởng Vụ Luật pháp và Điều ước quốc tế của Bộ Ngoại giao Trung Quốc trong một cuộc họp với quan chức Mỹ tại Boston vào năm 2017, là cơ sở cho yêu sách chủ quyền hàng hải của Trung Quốc trên Biển Đông [1].
Về bản chất, Tứ Sa là cách Trung Quốc gọi Nam Hải chư đảo. Trong một phát biểu ngay sau phán quyết ngày 12/07/2016 về Vụ kiện Biển Đông, Trung Quốc tuyên bố Nam Hải chư đảo bao gồm bốn nhóm đảo Đông Sa (hiện do chính quyền Đài Loan kiểm soát), Trung Sa (một bãi ngầm hoàn toàn nằm dưới mặt nước), Tây Sa (quần đảo Hoàng Sa thuộc chủ quyền của Việt Nam) và Nam Sa (quần đảo Trường Sa thuộc chủ quyền Việt Nam) [2].
Về mặt nội hàm, thứ nhất, yêu sách Tứ Sa thể hiện yêu sách chủ quyền của Trung Quốc đối với bốn nhóm đảo kể trên, tuy nhiên nước này chưa bao giờ làm rõ phạm vi của từng nhóm đảo này. Thứ hai, yêu sách Tứ Sa thể hiện yêu sách chủ quyền của Trung Quốc đối với vùng biển, bao gồm vùng lãnh hải lịch sử (tức là Trung Quốc cho rằng nước này đã từng cai quản những nhóm quần đảo nêu trên) và vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý. Mặc dù Trung Quốc chưa công bố cụ thể đường cơ sở xung quanh bốn nhóm đảo để xác định hải lý, các chuyên gia cho rằng Trung Quốc sẽ thiết lập các đường cơ sở bao quanh các thực thể thuộc bốn nhóm đảo để yêu sách bao gồm vùng biển rộng lớn nhất có thể [3].
Việc Trung Quốc xác định lãnh hải 12 hải lý với bốn nhóm đảo đã thể hiện tham vọng chiếm đóng phần lớn biển Đông và các cấu trúc tại đây. Ngoài ra, theo PGS.TS Vũ Thanh Ca, nguyên Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế và khoa học công nghệ, Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam, sau phán quyết trong vụ kiện giữa Philippines và Trung Quốc vào năm 2016, nước này muốn sử dụng yêu sách Tứ Sa để bù đắp cho việc “đường lưỡi bò” đã bị Tòa Trọng tài quốc tế PCA bác bỏ tính pháp lý [4].
So sánh yêu sách Tứ Sa và đường 9 đoạn, theo PGS.TS Đại sứ Nguyễn Hồng Thao, thành viên Uỷ ban Pháp luật quốc tế (ILC), những tuyên bố của Trung Quốc về cả hai đều mập mờ, không rõ ràng. Việc này một mặt khiến đối phương kích động, mặt khác giúp Trung Quốc tạo ra vấn đề mới. Tuy nhiên, ngoài cơ sở quyền lịch sử, yêu sách Tứ Sa còn được lồng ghép thêm cách giải thích sai Công ước của Liên hợp quốc về Luật biển (UNCLOS) bằng cách vẽ đường cơ sở quần đảo cho bốn nhóm đảo Tứ Sa để mở rộng yêu sách vùng nước bên ngoài đường 9 đoạn. Đồng thời, qua đây, Trung Quốc có thể thay thế từ “tranh chấp” khi xảy ra mâu thuẫn tại một số vùng biển thành từ “chồng lấn”, một cụm từ nhẹ nhàng hơn nhiều [5].
Theo PGS.TS Vũ Thanh Ca, yêu sách Tứ Sa xuất hiện những điểm phi lý trái với các quy định trong UNCLOS như: (1) Trung Quốc không phải là “quốc gia quần đảo”, không thể vẽ đường cơ sở đối với bốn nhóm quần đảo này; (2) Trung Sa thực chất là một bãi ngầm nên không thể tuyên bố chủ quyền. Ngoài ra, theo phán quyết của tòa PCA, các “đảo đá” không có vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa vì không có đời sống kinh tế riêng nên lập luận quần đảo Hoàng Sa có vùng biển mở rộng của nước này là sai [6]. Ngoài ra, yêu sách lãnh hải lịch sử áp dụng cho bốn nhóm đảo cũng thiếu cơ sở pháp lý, vì ít nhất nó không thỏa mãn điều kiện cần có sự công nhận của các nước liên quan [7].
Với những tuyên bố gây tranh cãi, Yêu sách Tứ Sa của Trung Quốc sẽ tiếp tục là tâm điểm của nhiều mâu thuẫn trong khu vực, cũng như trên thế giới. Mặt khác, Yêu sách này một lần nữa đã thể hiện quyết tâm của Trung Quốc trong việc mở rộng ảnh hưởng của mình tại khu vực Biển Đông.
Qua bài phân tích chi tiết về Yêu sách Tứ Sa hôm nay, Galileo Society hy vọng rằng những kiến thức này sẽ giúp bạn đọc không chỉ hiểu thêm về tình hình trên biển Đông mà còn phần nào có thêm góc nhìn về chính sách của Trung Quốc đối với khu vực trong bối cảnh cạnh tranh nước lớn diễn ra gay gắt ở khu vực châu Á-Thái Bình Dương. Đừng quên thường xuyên theo dõi fanpage Galileo Society để cập nhật những thông tin mới nhất về tình hình chính trị quốc tế nhé!
Tài liệu tham khảo:
[1] Gertz, Bill. 2017. “ Beijing adopts new tactics for S. China sea claims.” The Washington Free Beacon. 21/09/2017. https://freebeacon.com/.../beijing-adopts-new-tactic-s.../
[2] The South China Sea Issue. 2016. “Statement of the government of the People’s Republic of China on China’s territorial sovereignty and maritime rights and interests in the South China Sea.” 12/07/2016. https://www.fmprc.gov.cn/nanhai/eng/snhwtlcwj_1/t1379493.htm
[3], [7] Nguyễn, Thị Lan Anh. 2018. “Tứ Sa - chiến thuật pháp lý mới của Trung Quốc ở Biển Đông.” Nghiên cứu Biển Đông. 19/06/2018. http://nghiencuubiendong.vn/.../6990-tu-sa-chien-thuat...
[4] VOV5 World. 2020. “Yêu sách Tứ Sa của Trung Quốc còn phi lý hơn cả đường lưỡi bò.” 28/05/2020. https://vovworld.vn/.../yeu-sach-tu-sa-cua-trung-quoc-con...
[5 Nguyễn, Hồng Thao. 2020. “Đường 9 đoạn và yêu sách Tứ Sa của Trung Quốc.” VietNamNet. 22/06/2020. https://vietnamnet.vn/.../duong-9-doan-va-yeu-sach-tu-sa...
