XUNG ĐỘT HỆ NGÔN NGỮ Ở CHÂU PHI: HỆ LỤY CỦA CHẾ ĐỘ THỰC DÂN CHÂU ÂU

Quá trình thuộc địa hóa châu Phi của các cường quốc thực dân châu Âu trong những thế kỷ trước đã để lại nhiều hệ quả nghiêm trọng, thậm chí kéo dài tới tận ngày nay. Trong đó, vấn đề xung đột hệ ngôn ngữ đã trở thành một trong những vấn đề chính trị, xã hội nhức nhối, là nguyên nhân bùng lên xung đột vũ trang ở các “điểm nóng”  tại các quốc gia châu Phi. Kể từ đó cho đến nay, các nước cựu thuộc địa châu Phi như Anh, Pháp vẫn loay hoay tìm cách quản trị xung đột ngôn ngữ. Nỗ lực giải quyết hệ quả xung đột ngôn ngữ của các bên thứ ba, bao gồm các cường quốc thực dân châu Âu cũ và các tổ chức quốc tế là đáng ghi nhận, song, hành trình tiến đến hòa bình và ổn định tại “Lục địa Đen” vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức xuất phát từ các yếu tố chủ quan và khách quan. Trong chuyên mục “Góc nhìn Galileo” lần này, hãy cùng Galileo Society tìm hiểu chủ đề “Xung đột hệ ngôn ngữ ở châu Phi: Hệ lụy của chế độ thực dân châu Âu” nhé!

1. Chủ nghĩa thực dân châu Âu và hệ quả đến vấn đề ngôn ngữ tại các thuộc địa châu Phi

Chủ nghĩa thực dân đã gây ra nhiều tác động tiêu cực đến hệ thống thuộc địa trên khắp các châu lục, như làm trầm trọng thêm sự phân chia xã hội theo tôn giáo, chủng tộc hay thậm chí là bần cùng hóa đời sống xã hội các dân tộc thuộc địa. Không nằm ngoài vòng xoáy đó, từ thế kỷ XV, các vùng đất châu Phi đã lần lượt bị cuốn vào quá trình thuộc địa hóa của thực dân phương Tây. Đến nay, tuy chế độ thuộc địa đã chấm dứt từ lâu, nhưng nhiều hệ lụy của quá khứ để lại vẫn còn dai dẳng. Riêng tại châu Phi, nhiều quốc gia phải đối mặt với các vấn đề lãnh thổ và sắc tộc như hậu quả phức tạp của quá trình phân chia vùng lãnh thổ kiểm soát thời thuộc địa.[1]

1.1. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng xung đột nhóm ngôn ngữ tại châu Phi

Xung đột nhóm ngôn ngữ là một hiện tượng phức tạp trong xã hội các nước châu Phi hiện nay, xuất phát từ nhiều nguyên nhân có liên quan tới hệ lụy từ thời kỳ thuộc địa.

Đầu tiên, việc bị các nước đế quốc phân chia lãnh thổ kiểm soát mà không chú trọng đến điều kiện cụ thể về lối sống và hệ thống cấu trúc của các cộng đồng châu Phi đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống lâu đời của họ, cùng với các cơ cấu hành chính của đất nước và phúc lợi kinh tế của nhân dân châu Phi.[2]

Bên cạnh đó, sự ảnh hưởng từ chính sách văn hóa - giáo dục phương Tây được nhiều nhà phê bình cho rằng đây là nguyên nhân dẫn đến tình trạng kém phát triển hiện nay của châu Phi.[3] Đầu tiên, chính sách của các nhà cầm quyền thực dân khiến những ngôn ngữ bản địa dần bị mai một và cơ cấu xã hội bị chia rẽ sâu sắc giữa nhóm người sử dụng ngôn ngữ phương Tây và nhóm người sử dụng ngôn ngữ địa phương. Chính quyền thực dân đã sử dụng tiếng mẹ đẻ của họ như phương tiện giao tiếp chính thay vì các nhóm ngôn ngữ bản xứ khác nhằm làm mai một và cản trở sự phát triển một số ngôn ngữ bản địa vốn được sử dụng rộng rãi thời điểm đó. Thứ hai, chính quyền thực dân còn dùng ngôn ngữ phương Tây như ngôn ngữ chính thức thứ nhất tại các vùng thuộc địa nhằm truyền bá tư tưởng “lấy châu Âu làm trung tâm”. Điều này dẫn đến sự gia tăng giữa tầng lớp tinh hoa; một cộng đồng được tiếp thu tư tưởng phương Tây, có xu hướng yêu mến nền văn minh châu Âu và coi thường văn hóa châu Phi; với phần còn lại của quần chúng châu Phi.[4] 

Những hệ lụy trên đã dẫn đến tình trạng xung đột và bất ổn kéo dài trong xã hội châu Phi. Một trong những lý do có thể giải thích cho tình trạng này là bởi phương pháp giáo dục của thực dân trong quá khứ không bắt nguồn từ chính văn hóa và bản sắc của châu Phi, dẫn đến việc châu Phi không thể thích ứng và thúc đẩy bất kỳ sự phát triển nào trong xã hội về sau này, trong đó nổi bật là sự truyền bá ngôn ngữ phương Tây như một công cụ chính cho các nhà cầm quyền thực hiện quyền lực của mình, đồng thời đàn áp các loại ngôn ngữ bản xứ, làm mất đi tính đa dạng ngôn ngữ trong xã hội châu Phi, dẫn đến sự xung đột hệ ngôn ngữ sâu sắc giữa tiếng mẹ đẻ của chính quyền thực dân và ngôn ngữ địa phương.[5]

1.2. Hiện trạng sự chia rẽ về mặt ngôn ngữ của các nước châu Phi

Xuất phát từ các chính sách trong thời kỳ thuộc địa, ngôn ngữ của các nước thực dân cũ tiếp tục đóng vai trò quan trọng ở các quốc gia châu Phi, gây nên sự chia rẽ về mặt ngôn ngữ trong nội bộ các nước này. Sự chia rẽ này có thể được phân thành hai dạng: (i) chia rẽ giữa việc sử dụng ngôn ngữ bản xứ và ngôn ngữ các cường quốc thực dân; (ii) chia rẽ trong việc sử dụng giữa các ngôn ngữ của các cường quốc thực dân.

Ở dạng thứ nhất, một số quốc gia cựu thuộc địa hiện nay có sự chia rẽ về việc sử dụng ngôn ngữ bản xứ và ngôn ngữ các nước đế quốc cũ. Cụ thể, một bộ phận các quốc gia châu Phi sử dụng ngôn ngữ các cường quốc thuộc địa cũ là ngôn ngữ chính thức duy nhất,  tiêu biểu như Cộng hòa Benin (tiếng Pháp), Cộng hòa Cameroon (tiếng Anh và tiếng Pháp), Cộng hòa Cabo Verde (tiếng Bồ Đào Nha), v.v. Trong khi đó, một số khác lại sử dụng đồng thời ngôn ngữ của cường quốc thuộc địa cũ và ngôn ngữ bản xứ làm ngôn ngữ chính thức, ví dụ Vương quốc Eswatini, Cộng hòa Trung Phi, Cộng hòa Kenya, v.v.[6] Tuy nhiên, ở các quốc gia cựu thuộc địa châu Phi này, ngôn ngữ của các nước thực dân được đề cao hơn trong một số lĩnh vực quan trọng, ví dụ, ở Eswatini, tiếng Anh là ngôn ngữ chính trong quản lý nhà nước; hoặc ở Ghana, chương trình giáo dục bậc cao cũng được biên soạn bằng tiếng Anh.

Ở dạng thứ hai, một số nước cựu thuộc địa ở châu Phi xuất hiện sự chia rẽ giữa các nhóm sử dụng ngôn ngữ của các cường quốc thực dân cũ. Tình trạng này có thể xuất hiện ở các quốc gia được hợp nhất từ thuộc địa của hai cường quốc thực dân khác nhau, hoặc ở các nước lần lượt bị cai trị bởi các cường quốc thực dân khác nhau. Một ví dụ tiêu biểu của sự chia rẽ giữa các nhóm sử dụng ngôn ngữ thực dân khác nhau là trường hợp của Cameroon. Vùng nói tiếng Anh và vùng nói tiếng Pháp hiện nay của Cameroon từng là hai vùng lãnh thổ riêng biệt, chịu sự quản lý của thực dân Anh và Pháp.[7] Hiện nay, Cameroon có hai ngôn ngữ chính thức là tiếng Anh và tiếng Pháp. Tuy nhiên, giữa hai bộ phận công dân sử dụng hai thứ tiếng này của Cameroon có nhiều mâu thuẫn, dẫn đến đỉnh điểm là Khủng hoảng Vùng văn hoá nói tiếng Anh (tiếng Anh: Anglophone Crisis) nổ ra từ 2016 và tác động tiêu cực đến tình hình chính trị - xã hội nước này. Trong trường hợp của Cộng hòa Mauritius, quốc gia này từng là thuộc địa của Pháp, sau đó chuyển giao về cho Anh. Từ đó, bộ phận dân cư sử dụng tiếng Anh và tiếng Pháp ở đây tiếp tục phát triển, hai ngôn ngữ này cũng trở thành ngôn ngữ chính thức của Mauritius và cùng tồn tại song song với các ngôn ngữ bản xứ khác.[8][9] Tuy không chia rẽ sâu sắc như Cameroon, nhưng các nhóm sử dụng ngôn ngữ chính không phải là tiếng Anh tại Mauritius phải đối mặt với sự bất công trong tiếp cận giáo dục, cơ hội nghề nghiệp và vị thế xã hội.[10]

1.3. Tác động của sự chia rẽ về mặt ngôn ngữ đến các nước châu Phi hiện nay

Tuy hiện trạng chia rẽ ngôn ngữ ở các nước cựu thuộc địa châu Phi có sự phân hóa về mức độ, nhưng nhìn chung, vấn đề này đã và đang có các tác động tiêu cực đến nhiều lĩnh vực của phát triển quốc gia. Cụ thể, chia rẽ về mặt ngôn ngữ là nguồn cơn cho nhiều bất ổn chính trị - xã hội nội bộ, tạo ra nhiều quan ngại về công tác bảo tồn văn hóa và tác động xấu đến sự phát triển kinh tế của các quốc gia châu Phi.

Về chính trị - xã hội, thiếu hiệu quả trong quản lý tính đa dạng ngôn ngữ có thể tạo nên sự bất công trong xã hội, từ đó dẫn đến các bất ổn chính trị và cuộc xung đột nội bộ ở một số quốc gia. Trường hợp của Cameroon là một ví dụ tiêu biểu cho tác động tiêu cực này. Cụ thể, Khủng hoảng Vùng văn hoá nói tiếng Anh có nguyên nhân xuất phát từ việc nhóm công dân ở vùng nói tiếng Anh cho rằng họ bị hạn chế về cơ hội nghề nghiệp và bị ảnh hưởng lợi ích trong lĩnh vực giáo dục và tư pháp.[11] Năm 2016, xung đột chính thức nổ ra khi chính quyền Cameroon dùng vũ lực để đàn áp các cuộc biểu tình ôn hoà do Hiệp hội Luật sư và Giáo viên của cộng đồng sử dụng tiếng Anh khởi xướng, kéo theo đó là hàng loạt cuộc nổi dậy của nhóm công dân sử dụng tiếng Anh. Các cuộc nổi dậy này đã gây ra thiệt hại nặng nề với người dân, nội bộ Cameroon cũng vì vậy mà bị chia rẽ ngày càng sâu sắc.[12] Hiện nay, tình trạng xung đột ở Cameroon vẫn chưa được giải quyết và tiếp tục gây ra nhiều quan ngại.

Về văn hóa, tình trạng chia rẽ ngôn ngữ có thể dẫn đến việc một số ngôn ngữ của châu Phi có nguy cơ bị biến mất, từ đó tác động tiêu cực đến nền văn hoá bản địa của châu lục này nói riêng và văn hoá của nhân loại nói chung. Một trong những nguyên nhân trực tiếp dẫn đến hệ quả này là việc một bộ phận ngôn ngữ bản địa của châu Phi không được đưa vào hệ thống giáo dục chính thức, gây khó khăn trong việc duy trì lâu dài các thứ tiếng. Tình trạng lề hóa trên bắt nguồn từ các chính sách giáo dục đề cao một số ngôn ngữ cụ thể thay vì phát triển đồng đều tất cả các ngôn ngữ trong thời kỳ thuộc địa và hậu thuộc địa của một số quốc gia.[13] Bên cạnh đó, sự chia rẽ về ngôn ngữ còn tác động đến nhận thức của người dân các quốc gia cựu thuộc địa về tầm quan trọng của ngôn ngữ bản địa và ngôn ngữ nước thực dân, từ đó ảnh hưởng đến việc phát triển các giá trị văn hoá liên quan đến ngôn ngữ bản địa. Ví dụ như ở Cộng hòa Ghana, một bộ phận người dân nhận định tiếng Anh đại diện cho tầng lớp cao hơn, với những lợi thế lớn hơn trong xã hội, tạo nên những khó khăn cho chính quyền trong các nỗ lực đưa ngôn ngữ bản địa vào hệ thống giáo dục.[14]

Về kinh tế, việc tồn tại các mâu thuẫn trong việc sử dụng đa dạng ngôn ngữ có thể tác động tiêu cực đến nền kinh tế của các quốc gia cựu thuộc địa. Trước hết, tình trạng bất ổn về chính trị - xã hội sẽ làm giảm nguồn lực dành cho phát triển kinh tế, đồng thời cản trở khả năng hợp tác song phương và đa phương về kinh tế của các quốc gia này trên trường quốc tế. Điều này có thể được nhận thấy thông qua dẫn chứng về tình trạng kinh tế của Cameroon sau Khủng hoảng Anglophone. Cụ thể, các biện pháp đối phó với Khủng hoảng của chính quyền Cameroon như tạm dừng hệ thống Internet và đóng cửa đường biên giới đã gây ra ảnh hưởng nặng nề đến nền kinh tế nước này.[15] Ngoài ra, sự chia rẽ về mặt ngôn ngữ khi tạo ra bất bình đẳng về cơ hội tiếp cận giáo dục có thể dẫn đến tình trạng phát triển không đồng đều về khả năng đóng góp cho nền kinh tế của các tầng lớp công dân, ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực sản xuất kinh tế của quốc gia.[16]

2. Nỗ lực của các bên liên quan nhằm giải quyết tình trạng xung đột hệ ngôn ngữ

Xung đột ngôn ngữ cũng là một trong các hệ lụy của hai quá trình này, và hiện nay, chúng ta đang chứng kiến các nỗ lực quản trị xung đột ngôn ngữ ở châu Phi từ phía chính phủ các nước cựu thuộc địa châu Phi, chính phủ các cường quốc thực dân châu Âu cũ và các tổ chức quốc tế.

Thứ nhất, về phía chính phủ các nước cựu thuộc địa, các nhà hoạch định chính sách châu Phi phần lớn rơi vào thế “tiến thoái lưỡng nan” trong việc đưa ra các chính sách về ngôn ngữ. Dưới tác động của hệ tư tưởng “lấy châu Âu làm trung tâm”, nhiều nhà hoạch định chính sách đề cao việc ủng hộ ngôn ngữ châu Âu.[17] Việc đưa tiếng Pháp trở thành ngôn ngữ chính thức thứ nhất như ở các vùng Abidjan (Bờ Biển Ngà), Yaoundé (Cameroon) hay ngôn ngữ ưu tiên của tầng lớp thượng lưu như ở Tunisia, Morocco, Mauritania và Algeria[18] đã để lại hệ quả là sự lu mờ của nhiều ngôn ngữ bản địa châu Phi và gia tăng bất bình đẳng giữa các tầng lớp trong xã hội. Song song với đó, dòng quan điểm thứ hai ủng hộ ngôn ngữ bản địa châu Phi, phản đối hệ ngôn ngữ do các cường quốc thực dân châu Âu áp đặt. Cụ thể, một số chính phủ châu Phi, điển hình là Nam Phi, đã nhận ra tầm quan trọng của các ngôn ngữ bản địa, tiến hành xây dựng chính sách và phân bổ nguồn lực để bảo tồn bản ngữ. Tuy nhiên, nhiều học giả lo ngại việc bản địa hóa ngôn ngữ trong giáo dục sẽ dẫn tới việc “đóng lại cửa sổ nhìn ra thế giới”,[19] do châu Phi chỉ mới được tiếp xúc với văn hóa và thế giới quan bên ngoài thông qua việc tiếp cận với ngôn ngữ của người châu Âu trong quá trình thuộc địa hóa.

Thứ hai, giới lãnh đạo, các cá nhân và tổ chức đến từ các nước thực dân châu Âu cũ cũng chịu trách nhiệm đóng góp giải quyết hệ lụy do quá trình thuộc địa hóa gây ra, trong đó có vấn đề xung đột ngôn ngữ. Chẳng hạn, trong cuộc khủng hoảng hệ ngôn ngữ ở Cameroon, trước sức ép từ các học giả và nhà hoạt động nhân quyền, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã đưa ra một số tuyên bố lên án bạo lực. Tuy nhiên, phần lớn những lời chỉ trích của ông lại khiến những người Cameroon nói tiếng Pháp và chính phủ Cameroon tức giận vì thiếu tính cốt lõi và hiệu quả.[20]

Cuối cùng, về phía cộng đồng quốc tế, trong những năm qua, nhiều cá nhân, tổ chức đã kết hợp cùng chính phủ các nước châu Phi khởi động các dự án số hóa ngôn ngữ để tăng sự hiện diện trực tuyến của các ngôn ngữ bản địa như Sáng kiến Công nghệ Ngôn ngữ châu Phi (ALT-I) và Học viện Ngôn ngữ châu Phi (ACALAN).[22] Bên cạnh đó, Tổ chức Quốc tế Pháp ngữ (OIF), trong suốt 50 năm kể từ khi thành lập, đã có các nỗ lực ngăn ngừa xung đột, gìn giữ hòa bình, thúc đẩy đa ngôn ngữ ở các nước nói tiếng Pháp nói chung và các nước châu Phi nói tiếng Pháp nói riêng. Năm 2020, OIF phối hợp cùng với Liên hợp quốc có mặt ở Benin, Burkina Faso, Cameroon, Comoros, Gabon, Guinea, Madagascar, Cộng hòa Trung Phi và Cộng hòa Dân chủ Congo để hỗ trợ và giám sát các cuộc bầu cử, đảm bảo ổn định chính trị - xã hội, hướng tới góp phần quản trị xung đột hệ ngôn ngữ trong nội bộ các quốc gia này.[23]

Tựu trung, tuy đã có những đóng góp đáng kể, các nỗ lực này chưa thực sự thể hiện được quyết tâm mong muốn giải quyết tình trạng xung đột, cũng như cần đảm bảo hơn nữa sự tham gia thực chất của các bên. Về mặt khách quan, các nỗ lực này cũng gặp phải nhiều khó khăn và bất cập trong quá trình hiện thực hóa. Các bên thứ ba can thiệp vào châu Phi, bao gồm cường quốc thực dân cũ và các tổ chức quốc tế, phải đối mặt với tình hình chính trị nội bộ bất ổn trong lòng các nước châu Phi, sự bất bình đẳng rõ ràng giữa các giai cấp xã hội đã tồn tại “ăn sâu bám rễ” vào xã hội các nước Lục địa Đen, cùng sự ngờ vực từ chính các quốc gia này.[24]

Lời kết

Trong số những hệ lụy mà chủ nghĩa thực dân gây ra vẫn còn tồn đọng cho đến hiện nay, xung đột về hệ ngôn ngữ là vấn đề dai dẳng và khó giải quyết triệt để vì tính chất lịch sử trong xã hội châu Phi. Vấn đề chia rẽ về mặt ngôn ngữ đã gây ra những ảnh hưởng tiêu cực đối với nhiều khía cạnh như chính trị - xã hội, văn hóa, và kinh tế của những nước thuộc địa cũ.[25] Để ngăn chặn tình trạng bất ổn của đất nước, việc giải quyết hệ lụy này là trách nhiệm cần thiết đối với các chính quyền cựu thuộc địa, đồng thời cũng là trách nhiệm của cộng đồng quốc tế, cụ thể là các cường quốc thực dân cũ. Đây được coi là nhiệm vụ quan trọng vì nó không chỉ bảo tồn bản sắc dân tộc mà còn đảm bảo rằng những người bản địa châu Phi có thể thực hiện nhân quyền cơ bản của họ mà không có bất kỳ trở ngại nào.[26]

Thông qua bài viết này, Galileo Society hy vọng đã mang đến cho các bạn một góc nhìn về xung đột ngôn ngữ ở các nước thuộc địa và những hệ lụy đến từ chế độ thực dân trong quá khứ đến hiện nay. Hãy bấm theo dõi fanpage của CLB để không bỏ lỡ những bài viết chất lượng của Galileo Society nhé!

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Nwando Achebe, “8: Colonial Rule in West Africa”, History Textbook - West

African Senior School Certificate Examination, truy cập ngày 9/7/2023.

https://wasscehistorytextbook.com/8-colonial-rule-in-west-africa/#:~:text=The%201

9th%20century%20British%20colonial,in%20religion%2C%20trade%20and%20ad

ministration.

[2] Tasew Gashaw, “Colonial Borders in Africa: Improper Design and its Impact on

African Borderland Communities”, Wilson Center (online), ngày 17/11/2017, truy

cập ngày 9/7/2023.

https://www.wilsoncenter.org/blog-post/colonial-borders-in-africa-improper-design-

and-its-impact-on-african-borderland-communities

[3], [25], [26] Ibrahim Elmukashfi, “The Role Of Colonial Powers In African

Conflicts: A Case Study Of Britain In Sudan Conflict And The Secession Of South

Sudan”, University of Nairobi (pdf), năm 2020, truy cập ngày 11/7/2023.

http://erepository.uonbi.ac.ke/bitstream/handle/11295/154624/IBRAHIM%20ELM

UKASHFI%20FINAL-1-1.pdf?sequence=1

[4] Northumberland Press Ltd, Gateshead, Tyne and Wear, “General History of

Africa VII - Africa under Colonial Domination 1880 - 1935”, UNESCO and

Heinemann Educational Books Ltd, tr.801, năm 1985, truy cập ngày 9/7/2023.

https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000184296

[5] Stephen Ocheni, Basil C. Nwankwo, “Analysis of Colonialism and Its Impact in

Africa”, Cross-Cultural Communication (pdf), ngày 3/11/2012, truy cập ngày

9/7/2023.

https://www.tralac.org/images/News/Documents/Analysis_of_Colonialism_and_Its

_Impact_in_Africa_Ocheni_and_Nwankwo_CSCanada_2012.pdf

[6] “Official and Spoken Languages of African Countries”, One World Nations

Online. Truy cập ngày 13/7/2023.

https://www.nationsonline.org/oneworld/african_languages.htm

7

[7] Takudzwa Hillary Chiwanza, “The Anglophone Crisis in Cameroon Shows The

Deep, Long-lasting Effects Of Colonialism”, The African Exponent, ngày

19/7/2018. Truy cập ngày 13/7/2023.

https://www.africanexponent.com/post/9033-the-anglophone-crisis-in-cameroon-is-

a-direct-result-of-colonialism

[8] Satish Kumar Mahadeo. 2020. “History of English and French languages in

Mauritius: A study in language and power.” Faculty of Social Studies and

Humanities, University of Mauritus, Reduit, Mauritius.

https://www.aaref.com.au/wp-content/uploads/2020/05/14-3.pdf

[9] Sambajee, Pratima. 2015. “The dynamics of language and ethnicity in

Mauritius.” University of Strathclyde, UK.

https://pure.strath.ac.uk/ws/portalfiles/portal/45830024/Sambajee_IJCCM_2015_Th

e_dynamics_of_language_and_ethnicity.pdf

[10] Satish Kumar Mahadeo. 2020. “The English language and social inequality:

Towards a re-evolution of the role of English in Mauritius.” Faculty of Social

Studies & Humanities, University of Mauritius, Reduit, Mauritius.

https://aaref.com.au/wp-content/uploads/2020/05/05-03.pdf

[11] Willis, Roxana, “Causes of the Anglophone Conflict in Cameroon”, Faculty of

Law Blogs/ University of Oxford, ngày 11/3/2021. Truy cập ngày 13/7/2023.

https://blogs.law.ox.ac.uk/cameroon/blog/2021/03/causes-anglophone-conflict-came

roon#:~:text=In%20response%20to%20unexpected%20violence,and%20joined%20

the%20violent%20struggle.

[12] “A Second Look at Cameroon's Anglophone Special Status”, International

Crisis Group, ngày 31/3/2023. Truy cập ngày 13/7/2023.

https://www.crisisgroup.org/africa/central-africa/cameroon/b188-second-look-camer

oons-anglophone-special-status

[13] Njogu, Kimani, “How colonialism causes language endangerment", Zeitgeister,

tháng 4/2022. Truy cập ngày 13/7/2023.

https://www.goethe.de/prj/zei/en/pos/22902448.html

[14] Mfum-Mensah, Obed. 2005. “The Impact of Colonial and Postcolonial

Ghanaian Language Policies on Vernacular Use in Schools in Two Northern

Ghanaian Communities.” Comparative Education 41, số 1: 71-85.

8

[15] Nancy Ngum Achu. “The impact of the Anglophone Crisis on the economic

development of Cameroon. Academia.

https://www.academia.edu/39769652/THE_IMPACT_OF_THE_ANGLOPHONE_

CRISIS_ON_THE_ECONOMIC_DEVELOPMENT_OF_CAMEROON

[16] Paulin G. Djité. 2020. “Economy and Language in Africa". Bridging

Linguistics and Economics: 182-202. DOI: 10.1017/9781108783101.008.

[17] Wolff, H. Ekkehard; “Language ideologies and the politics of language in

post-colonial Africa”, SPiL plus (Online) vol.51 Stellenbosch 2017, truy cập ngày

10/7/2023.

http://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S2224-3380201700010

0002

[18] Ploog, Katja. 2002. Le français à Abidjan: Pour une approche syntaxique du

non-standard, Paris: CNRS Editions.

[19] Mules, Ineke; “France's Macron urged to act on Cameroon conflict”, DW, ngày

11/12/2029, truy cập ngày 10/7/2023.

https://www.dw.com/en/frances-macron-urged-to-take-action-in-cameroon-angloph

one-crisis/a-51215741

[20] Belanger, Marley; “Linguistic Divisions: Lasting Impacts of Colonialism in

Cameroon”, Democratic Erosion, ngày 9/12/2021, truy cập ngày 11/7/2023.

https://www.democratic-erosion.com/2021/12/09/colonialism-in-cameroon/

[21] Zage, Zita; “How Africans are bridging the language digital divide”, Global

Voices, ngày 26/6/2023, truy cập ngày 11/7/2023.

https://globalvoices.org/2023/06/26/how-africans-are-bridging-the-language-digital-

divide/

[23] “International Organisation of la Francophonie Plays Vital Role in

Peacebuilding, Assistant Secretary-General Tells Security Council”, Meetings

Coverage and Press Releases, United Nations, ngày 8/9/2020, truy cập ngày

11/7/2023.

https://press.un.org/en/2020/sc14295.doc.htm

[24] Farah, Ibrahim; Kiamba Sylvia và Mazongo, Kesegofetse; “Major challenges

facing Africa in the 21st century: A few provocative remarks”, trình bày tại Hội

nghị chuyên đề quốc tế về ngoại giao văn hóa ở châu Phi “Strategies to confront the

Challenges of the 21st Century: Does Africa have what is required?”, ngày

14-17/11/2011, truy cập ngày 11/7/2023.

9

https://www.culturaldiplomacy.org/academy/content/pdf/participant-papers/africa/Ib

rahimfarah-Kiamba-And-Mazongo-Major-Challenges-Facing-Africa-In-The-21st-C

entury-A-Few-Provocative-Remarks.pdf