[Góc nhìn Galileo _ 16_04_2026] HÌNH ẢNH

Trong những ngày vừa qua, sứ mệnh Artemis II đưa nhóm phi hành gia bay quanh Mặt Trăng của Mỹ thành công vang dội, mở ra một kỷ nguyên cạnh tranh trong lĩnh vực không gian vũ trụ, đặc biệt là giữa 3 cường quốc Mỹ, Trung Quốc và Nga.[1] Theo đó, Trung Quốc đang chạy đua cho tham vọng đưa các phi hành gia lên vệ tinh tự nhiên của Trái đất vào năm 2030 và Nga cũng đã đạt được những bước tiến lớn trong cuộc đua không gian 2.0 này.[2] Trong chuyên mục Góc nhìn Galileo lần này, hãy cùng chúng mình tìm hiểu về cuộc cạnh tranh trong lĩnh vực không gian vũ trụ giữa Mỹ, Trung Quốc, Nga hiện nay nhé! 

1. Chiến lược cạnh tranh của Mỹ, Nga, Trung Quốc trong lĩnh vực không gian vũ trụ 

Cuộc cạnh tranh khởi đầu từ năm 1946 và bùng nổ sau sự kiện Liên Xô phóng thành công vệ tinh nhân tạo đầu tiên của Trái đất Sputnik-1 (1957). Năm 1998, Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) - dự án hợp tác giữa Nga, Mỹ, Châu Âu, Nhật Bản và Canada - ra đời, là kết quả của một sự tính toán chiến lược, khi Mỹ và Nga chọn hợp tác để giải quyết bài toán tài chính và công nghệ sau Chiến tranh Lạnh.[3] Bước sang thế kỷ XXI, Trung Quốc bắt đầu tham gia vào cuộc đua khi phóng thánh công tàu Thần Châu V đưa con người vào vũ trụ năm 2003. Từ đó, không gian như một công cụ thực dụng để giành lợi thế địa chính trị, an ninh và kinh tế, mở ra cuộc cạnh tranh vũ trụ giữa Mỹ, Nga và Trung Quốc.[4][5] 

Cuộc cạnh tranh giữa các quốc gia trong lĩnh vực không gian vũ trụ hiện nay thường được nhìn nhận là “mặt trận thứ năm” với hai địa bàn chính: Mặt Trăng và quỹ đạo Trái Đất tầm thấp (LEO).[6][7] Các quốc gia cạnh tranh trong việc đưa phi hành gia đặt chân lên bề mặt của Mặt Trăng, từ đó thiết lập sự hiện diện lâu dài.[8] Còn ở LEO, cuộc cạnh tranh tập trung vào tăng tự chủ các hệ thống vệ tinh viễn thông thương mại nhằm đảm bảo chủ quyền dữ liệu và an ninh thông tin.[9] 

Trong cuộc cạnh tranh vũ trụ hiện nay, Mỹ đang tập trung tối đa nguồn lực vào việc quay trở lại Mặt Trăng và xa hơn là đưa con người lên Sao Hoả, xây dựng hệ thống phòng thủ tên lửa Vòm Vàng và mở rộng ngành công nghiệp du hành vũ trụ thương mại.[10][11] Trong đó, Mỹ coi mục tiêu trở lại Mặt Trăng là trọng tâm của chính sách, thực hiện Chương trình Artemis và khởi xướng Hiệp ước Artemis với các nguyên tắc hòa bình trong không gian vũ trụ.[12] Vào tháng 04/2026, lần đầu tiên kể từ năm 1969, tàu vũ trụ Orion đã đưa con người tiến vào vũ trụ chỉ cách Mặt Trăng 6.545 km. Các công ty tư nhân của Mỹ như SpaceX, Blue Origin, v.v. cũng đang phát triển hệ thống không gian thông qua mô hình hợp tác công - tư với Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA).[13] Điều này thể hiện rõ xu hướng Mỹ tư nhân hóa và xác lập quyền kiểm soát, khai thác vũ trụ như một dạng chủ quyền quốc gia mở rộng.[14][15] 

Trung Quốc đang vận hành một chương trình không gian đối trọng với Mỹ.[16] Coi vũ trụ là mặt trận chiến lược để thực hóa “Giấc mộng Trung Hoa”, Trung Quốc đặt mục tiêu tự chủ và trở thành cường quốc vũ trụ vào 2045, vận hành trạm vũ trụ, phát triển kinh tế vũ trụ và thiết lập sự hiện diện lâu dài tại cực Nam Mặt Trăng.[17][18] Cụ thể, Trung Quốc sẽ đưa người lên Mặt Trăng trước năm 2030 thông qua chương trình Hằng Nga giai đoạn 4.[19] Về khám phá và khai thác tài nguyên, Trung Quốc hợp tác với Nga xây dựng Trạm Nghiên cứu Mặt Trăng Quốc tế (ILRS).[20] Các công ty Trung Quốc như LandSpace, Galactic Energy, v.v. đang phát triển tên lửa tái sử dụng để cạnh tranh trực tiếp với phương Tây.[21] Ngược lại với Mỹ, Trung Quốc có xu hướng cho rằng không gian vũ trụ là một tài nguyên chung nhằm gia tăng lợi thế cạnh tranh khi là người đến sau trong cuộc đua.[22][23] 

Nga đặt mục tiêu khôi phục vị thế cường quốc vũ trụ, giữ vững khả năng tự chủ và tăng ứng dụng công nghệ hạt nhân trong vũ trụ.[24][25] Nga dự kiến phóng tên lửa Soyuz-5 trong năm nay và có kế hoạch đưa ba tàu vũ trụ lên Mặt Trăng trong giai đoạn 2032-2036.[26][27] Nhằm đạt mục tiêu tự chủ, năm 2022, Nga tuyên bố sẽ từng bước chấm dứt hợp tác với ISS và chuyển hướng sang phát triển Trạm Vũ trụ Nga (ROS) và liên minh với Trung Quốc trong khuôn khổ ILRS.[29][30] 

2. Đặc điểm cuộc cạnh tranh không gian vũ trụ giữa Mỹ, Nga, Trung Quốc hiện nay 

Thứ nhất, cạnh tranh không gian hiện nay không còn là những nỗ lực riêng lẻ giữa Mỹ và Liên Xô như thời kỳ Chiến tranh lạnh mà đã chuyển sang cấu trúc không gian kép, đa chủ thể.[31] Cụ thể, tính đến 9/2019, có khoảng 72 quốc gia tham gia phát triển chương trình không gian vũ trụ.[32] Các quốc gia không còn vận hành đơn lẻ mà có xu hướng tập hợp lực lượng thành các trục liên minh đối lập giữa Hiệp ước Artemis do Mỹ dẫn dắt và dự án ILRS do Nga và Trung Quốc xây dựng. Xu hướng này đã trực tiếp khiến môi trường trở nên phân mảnh, làm xói mòn các nỗ lực hợp tác đa phương trên các trạm vũ trụ quốc tế và gia tăng nguy cơ biến không gian vũ trụ từ một di sản chung của nhân loại thành một đấu trường cạnh tranh giữa các bên.[33] 

Song song với đó là sự trỗi dậy của các doanh nghiệp tư nhân vận hành độc lập.[34] Các tập đoàn như SpaceX hay Blue Origin không còn đóng vai trò hỗ trợ kỹ thuật mà đã trực tiếp định hình chuỗi cung ứng chiến lược, từ thiết kế, chế tạo đến làm chủ hạ tầng phóng và mạng lưới viễn thông quỹ đạo, cũng như ứng dụng thành công công nghệ tên lửa tái sử dụng, đã tạo ra một cuộc cách mạng về chi phí, thúc đẩy kinh tế vũ trụ hướng tới quy mô 1,4 nghìn tỷ USD vào năm 2030.[35][36][37] Tuy nhiên, tiến trình đa chủ thể hóa nhanh chóng này cũng tạo ra những thách thức nghiêm trọng trong việc thống nhất quy tắc ứng xử giữa các quốc gia và các tập đoàn tư nhân. 

Thứ hai, cuộc cạnh tranh đang đẩy nhanh tiến trình quân sự hóa không gian vũ trụ. Mỹ, Trung Quốc và Nga đang gia tăng đầu tư vào công nghệ không gian vì mục đích quân sự thông qua việc thành lập các lực lượng vũ trụ chuyên biệt và phát triển các loại vũ khí mới như vũ khí chống vệ tinh và tác chiến điện tử.[38] Nga đã từng sử dụng công nghệ này trong xung đột Ukraine để tấn công vệ tinh, gây nhiễu GPS và tên lửa diệt vệ tinh, đồng thời thử nghiệm thành công vệ tinh có khả năng phóng đạn từ quỹ đạo vào năm 2020, tạo tiền lệ nguy hiểm cho các hoạt động quân sự trong không gian.[39] Xu hướng vũ khí hóa quân sự cũng được thúc đẩy bởi các cuộc thử nghiệm vũ khí chống vệ tinh (ASAT) của Trung Quốc và các chương trình không gian triển khai mang đậm tính quân sự nhằm chiếm ưu thế tuyệt đối và ngăn chặn đối thủ.[40][41] Đáng lo ngại hơn, cáo buộc về việc Nga phát triển vũ khí hạt nhân trên không gian và Trung Quốc thử nghiệm hệ thống ném bom FOBS siêu vượt âm gây thách thức nghiêm trọng nghĩa vụ quốc tế được quy định tại Điều IV Hiệp ước Ngoài không gian năm 1967 (OST), vốn nghiêm cấm việc đặt vũ khí hủy diệt hàng loạt (WMD) trên quỹ đạo.[42][43] Ngược lại, về phía Mỹ cũng công khai xác định không gian là một “đấu trường” cạnh tranh và đặt lĩnh vực này vào trọng tâm chiến lược quốc phòng thông qua việc thành lập Lực lượng Không gian Hoa Kỳ năm 2019 cùng với với ngân sách khoảng 800 tỷ USD mỗi năm cho việc phát triển công nghệ bảo vệ và kiểm soát các vệ tinh không gian quan trọng.[44][45] 

Như vậy, cạnh tranh trong lĩnh vực không gian vũ trụ giữa Mỹ, Trung Quốc và Nga trong thế kỷ XXI là sự cạnh tranh tổng hợp về sức mạnh công nghệ, kinh tế, quân sự và khả năng định hình trật tự quốc tế. Nếu như Mỹ đang nắm giữ lợi thế về công nghệ, hệ sinh thái tư nhân và mạng lưới đồng minh rộng lớn, thì Trung Quốc đang nổi lên với chiến lược dài hạn, đầu tư tập trung và tốc độ phát triển nhanh chóng; trong khi đó Nga dù gặp nhiều hạn chế vẫn nỗ lực duy trì vai trò cường quốc thông qua kinh nghiệm từ Liên Xô và hợp tác chiến lược với Trung Quốc. Trong thời gian tới, nhiều khả năng Nga sẽ bị suy giảm vị thế và cuộc cạnh tranh vũ trụ sẽ chỉ còn là cuộc đua dài hạn giữa Mỹ và Trung Quốc Với sự xuất hiện của nhiều chủ thể cùng xu hướng quân sự hóa vũ trụ, không gian vũ trụ sẽ tiếp tục là một chiến trường nóng, nơi vừa tồn tại cơ hội hợp tác, vừa tiềm ẩn nguy cơ đối đầu và xung đột. Tương lai của cuộc đua này sẽ không chỉ quyết định ai làm chủ Mặt Trăng hay quỹ đạo Trái Đất, mà còn góp phần định hình cán cân quyền lực toàn cầu và cách nhân loại khai thác không gian trong nhiều thập niên tới. 

TÀI LIỆU THAM KHẢO: 

[1] Eduardo Baptista, “Analysis-NASA’s lunar success sharpens focus on China’s 2030 crewed landing goal”, Reuters, ngày 08/04/2026. Truy cập ngày 16/04/2026. https://www.reuters.com/science/nasas-lunar-success-sharpens-focus-chinas-2030-cre wed-landing-goal-2026-04-08/ 

[2] Pawel Glogowski, “Space Race 2.0? US fast-tracking plans to build nuclear reactor on the Moon”, Euronews, ngày 11/08/2025. Truy cập ngày 16/04/2026. https://www.euronews.com/next/2025/08/11/space-race-20-us-fast-tracking-plans-to-b uild-nuclear-reactor-on-the-moon 

[3] “Partnering with Russia”, Clinton Digital Library. Truy cập ngày 16/04/2026. https://clinton.presidentiallibraries.us/exhibits/show/space4diplomacy/space4diplomac y-partnering 

[4] “Redshift: The Acceleration of China’s Commercial and Civil Space Enterprise and the Challenge to America”, Commercial Spaceflight Federation, ngày 16/09/2025. Truy cập ngày 16/04/2026. 

https://commercialspace.org/wp-content/uploads/2025/09/CSF-Redshift-v6.pdf [5] “Orbital Rivalry: The U.S.-China Competition and the Future of the Global Space Economy”, Trends Research, ngày 19/09/2025. Truy cập ngày 16/04/2026. https://trendsresearch.org/insight/orbital-rivalry-the-u-s-china-competition-and-the-fut ure-of-the-global-space-economy/ 

[6] Nguyễn Việt Lâm, “Vấn đề không gian vũ trụ trong quan hệ quốc tế và hàm ý chính sách đối với Việt Nam”, Tạp chí Cộng sản, ngày 20/08/2022. Truy cập ngày 16/04/2026. 

https://scholar.dlu.edu.vn/thuvienso/bitstream/DLU123456789/170511/1/CVv84S994 2022099.pdf 

[7] Jeff Foust, Charles Bolden, Bill Liquori, “Beyond ISS: America must lead in LEO, cislunar and beyond”, SpaceNews, ngày 15/05/2024. Truy cập ngày 16/04/2026. https://spacenews.com/beyond-iss-america-must-lead-leo-cislunar-and-beyond/

[8] Choi Won-woo, “U.S. Artemis vs. Chinese Chang'e in Lunar Resource Race”, The Chosun, ngày 04/04/2026. Truy cập ngày 16/04/2026. 

https://www.chosun.com/english/industry-en/2026/04/04/FSX3UDHBFJELVMPT7C LRN3JBSA/ 

[9] Rex Fox O'Loughlin, “Orbital ambitions: LEO satellite constellations and strategic competition”, IISS. Truy cập ngày 16/04/2026. 

https://www.iiss.org/ar-BH/online-analysis/six-analytic-blog/2025/05/orbital-ambition s-leo-satellite-constellations-and-strategic-competition/ 

[10] “Ensuring American Space Superiority”, The White House, ngày 18/12/2025. Truy cập ngày 16/04/2026. 

https://www.whitehouse.gov/presidential-actions/2025/12/ensuring-american-space-su periority/ 

[11] “NASA Unveils Initiatives to Achieve America’s National Space Policy”, NASA, ngày 02/04/2026. Truy cập ngày 16/04/2026. 

https://www.nasa.gov/news-release/nasa-unveils-initiatives-to-achieve-americas-natio nal-space-policy/ 

[12] “The Artemis Accords: Principles for Cooperation in the Civil Exploration and Use of the Moon, Mars, Comets, and Asteroids for Peaceful Purposes”, NASA, ngày 13/10/2020. Truy cập ngày 16/04/2026. 

https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2022/11/Artemis-Accords-signed-13Oct20 20.pdf 

[13] “Commercial Space”, NASA. Truy cập ngày 16/04/2026. 

https://www.nasa.gov/humans-in-space/commercial-space/ 

[14][22] Carla P. Freeman, “NASA leadership: utilizing awe-narratives to enhance wellbeing”, Frontiers in Space Technologies, ngày 15/10/2025. Truy cập ngày 16/04/2026. 

https://doi.org/10.3389/frspt.2025.1664300  

[15] “Encouraging International Support for the Recovery and Use of Space    Resources”, Federal Register, ngày 10/04/2020. Truy cập ngày 16/04/2026. https://www.federalregister.gov/documents/2020/04/10/2020-07800/encouraging-inter national-support-for-the-recovery-and-use-of-space-resources 

[16] Magdalena Petrova, “How China is challenging the U.S. to become the next great space power”, CNBC, ngày 07/03/2026. Truy cập ngày 16/04/2026. https://www.cnbc.com/2026/03/07/china-us-space-race-rockets.html 

[17] Ma Chi, “China aims to be world-leading space power by 2045”, China Daily, ngày 17/11/2017. Truy cập ngày 16/04/2026. 

https://www.chinadaily.com.cn/china/2017-11/17/content_34653486.htm 

[18] Khyle Eastin, “A Domain of Great Powers: The Strategic Role of Space in Achieving China’s Dream of National Rejuvenation”, NBR, ngày 10/05/2024. Truy cập ngày 16/04/2026. 

https://www.nbr.org/publication/a-domain-of-great-powers-the-strategic-role-of-space -in-achieving-chinas-dream-of-national-rejuvenation-2/ 

[19] Eduardo Baptista, “NASA's lunar success sharpens focus on China's 2030 crewed landing goal”, Reuters, ngày 08/04/2026. Truy cập ngày 16/04/2026. https://www.reuters.com/science/nasas-lunar-success-sharpens-focus-chinas-2030-cre wed-landing-goal-2026-04-08/ 

[20] “China, Russia agree to build lunar research station”, AP News, ngày 10/03/2021. Truy cập ngày 16/04/2026. 

https://apnews.com/article/china-russia-build-lunar-research-station-45b749fb68ef65f d31e50d7e038050fe 

[21] An Khang, “Những công ty Trung Quốc thách thức SpaceX”, VnExpress, ngày 13/12/2024. Truy cập ngày 16/04/2026. 

https://vnexpress.net/nhung-cong-ty-trung-quoc-thach-thuc-spacex-4827367.html 

[23] Fu Cong, “Remarks by Ambassador Fu Cong at the UN Security Council on the Draft Resolution on Outer Space Security”, UN China Mission, ngày 24/04/2024. Truy cập ngày 16/04/2026.

https://un.china-mission.gov.cn/eng/hyyfy/202404/t20240425_11288792.htm 

[24] Pavel Luzin, “Russia's Space Program After 2024”, Foreign Policy Research Institute, tháng 07/2024. Truy cập ngày 16/04/2026. 

https://www.fpri.org/wp-content/uploads/2024/07/final-russias-space-program-after-2 024.pdf 

[25] Florian Vidal, “Russia's Space Policy: The Path of Decline?”, IFRI, tháng 01/2021. Truy cập ngày 16/04/2026. 

https://www.ifri.org/sites/default/files/migrated_files/documents/atoms/files/vidal_rus sia_space_policy_2021_3.pdf 

[26] “Russia to carry out three missions to Moon between 2032-2036 — RAS”, TASS, ngày 07/04/2026. Truy cập ngày 16/04/2026. 

https://tass.com/science/2113137 

[27] “Putin calls 2025 generally positive year for Russian cosmonautics”, TASS, ngày 11/04/2026. Truy cập ngày 16/04/2026. 

https://tass.com/science/2115479 

[28] “From international to national: Russia to leave ISS project after 2024”, TASS, ngày 26/07/2022. Truy cập ngày 16/04/2026. 

https://tass.com/science/1485157 

[29] “Russian Orbital Station to be fully deployed by 2034 — ROS chief designer”, TASS, ngày 08/04/2026. Truy cập ngày 16/04/2026. 

https://tass.com/science/2113799 

[30] “Russian lunar station segment creation under project with China greenlighted”, TASS, ngày 01/04/2026. Truy cập ngày 16/04/2026. 

https://tass.com/science/2110105 

[31][33][34][35][43] Nguyễn Việt Lâm, “Vấn đề không gian vũ trụ trong quan hệ quốc tế và hàm ý chính sách đối với Việt Nam”, Tạp chí Cộng sản, ngày 20/08/2022. Truy cập ngày 16/04/2026. 

https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/the-gioi-van-de-su-kien/-/2018/825760/v

an-de-khong-gian-vu-tru-trong-quan-he-quoc-te-va-ham-y-chinh-sach-doi-voi-viet-na m.aspx 

[32][37][38][39] Nguyễn Thị Thu Hằng, “Cạnh tranh không gian trong chiến lược nước lớn”, Báo Công an nhân dân điện tử, ngày 16/01/2022. Truy cập ngày 16/04/2026. 

https://cand.com.vn/Khoa-hoc-Ky-thuat-hinh-su/canh-tranh-khong-gian-trong-chien-l uoc-nuoc-lon-i641447/ 

[36] Brian Green, “Nuclear Weapons In Space: Orbital Bombardment and Strategic Stability”, Foreign Policy Research Institute, ngày 02/09/2025. Truy cập ngày 16/04/2026. 

https://www.fpri.org/article/2025/09/nuclear-weapons-in-space-orbital-bombardment and-strategic-stability/ 

[40] Ajay Lele, “China Successfully Tests Anti-Satellite Weapon”, Institute of Peace and Conflict Studies, 22/01/2007. Truy cập ngày 16/04/2026. 

https://www.ipcs.org/comm_select.php?articleNo=2192 

[41] Sanjay Poduval, “China's Military Space Capabilities”, Taylor & Francis, 01/02/2012. Truy cập ngày 16/04/2026. 

https://doi.org/10.1080/09733159.2011.641381 

[42] Brian Green, “Countering Space-Based Weapons of Mass Destruction”, Lieber Institute West Point, ngày 06/02/2025. Truy cập ngày 16/04/2026. https://lieber.westpoint.edu/countering-space-based-weapons-mass-destruction-2/ [44] William J. Broad, “How Space Became the Next ‘Great Power’ Contest Between the U.S. and China”, ngày24/01/2021. Truy cập ngày 16/04/2026. https://www.nytimes.com/2021/01/24/us/politics/trump-biden-pentagon-space-missile s-satellite.html 

[45] “How much does the US spend on the Space Force?”, USAFacts, ngày 31/07/2023. Truy cập ngày 16/04/2026. 

https://usafacts.org/articles/how-much-does-the-us-spend-on-the-space-force/