VŨ KHÍ SIÊU THANH - AI ĐANG DẪN ĐẦU CUỘC CHẠY ĐUA VŨ TRANG MỚI?

Nếu như những cuộc rượt đuổi về vaccine hay huy chương giữa các quốc gia đã nhận được không ít sự chú ý trong thời gian vừa qua thì trên chính trường quốc tế, vẫn luôn có một cuộc đua chưa bao giờ hết “nóng hổi” mang tên vũ trang. Trong đó, sự xuất hiện các loại vũ khí siêu thanh trong những năm gần đây đã đánh dấu tâm điểm của một cuộc chạy đua vũ trang mới giữa các cường quốc. Vậy ta đã biết gì về vũ khí siêu thanh và cuộc đua vũ trang thế hệ mới này? Hãy cùng Galileo Society tìm hiểu trong bài viết dưới đây nhé!

Thuật ngữ “Vũ khí siêu thanh” (tiếng Anh: Hypersonic Weapons) được sử dụng để chỉ các loại máy bay, tên lửa, rocket và tàu vũ trụ có tốc độ di chuyển ít nhất là Mach 5 (6.125 km/h), tức gấp 5 lần vận tốc âm thanh. So với tên lửa đạn đạo (ballistic missiles), các loại vũ khí siêu thanh có thể được điều khiển linh hoạt trong quá trình di chuyển thay vì bay theo một quỹ đạo cố định về phía mục tiêu. Việc có được vận tốc di chuyển ấn tượng cùng khả năng bay ở tầm khí quyển cũng đồng nghĩa rằng vũ khí siêu thanh có thể tránh bị phát hiện bởi các hệ thống tên lửa phòng không truyền thống hay hệ thống phòng thủ tên lửa đạn đạo. [1] Như vậy, với đầy đủ các yếu tố về vận tốc, phạm vi, tính linh hoạt và độ chính xác, thế hệ vũ khí mới này được kỳ vọng sẽ trở thành chìa khóa quan trọng trong chiến lược quân sự của các nước.  

Hiện nay, vũ khí siêu thanh được chia thành 2 loại cơ bản. Một là tên lửa hành trình siêu thanh (Hypersonic cruise missiles - HCM) sử dụng động cơ phản lực dòng thẳng siêu thanh (scramjet). Hai là thiết bị lượn siêu thanh (Hypersonic glide vehicles - HGV) được phóng từ rocket. Ngoài ra, một số loại tên lửa đạn đạo khi di chuyển trong tầng khí quyển đạt đến tốc độ Mach 5 cũng có thể được coi là vũ khí siêu thanh. [2]

Trên thực tế, những nghiên cứu về vũ khí siêu thanh đã xuất hiện từ cuối thập niên 1950s tại Mỹ và Liên Xô nhưng sau đó đã ngừng lại khi Chiến tranh Lạnh kết thúc. [3]  Tuy nhiên, trong vòng hai thập kỷ vừa qua, nhiều quốc gia đã chú trọng thúc đẩy các nỗ lực phát triển vũ khí siêu thanh, trong đó có ba cường quốc hàng đầu thế giới về quân sự - Nga, Trung Quốc và Mỹ. [4]

Vũ khí siêu thanh đã trở thành một ưu tiên của chính quyền Nga nhằm phản ứng lại với các hoạt động quân sự của Mỹ kể từ sau khi Washington quyết định rút khỏi Hiệp ước Chống tên lửa đạn đạo (ABM) vào năm 2001. [5] Tính đến nay, Nga đang sở hữu và đưa vào trang bị 2 loại vũ khí siêu thanh là Avangard và Kinzhal. Avangard là loại thiết bị lượn siêu thanh (HGV) có thể mang đầu đạn hạt nhân và di chuyển với tốc độ gấp 20 - 27 lần vận tốc âm thanh. Kinzhal là loại tên lửa đạn đạo thế hệ mới, có khả năng đạt tốc độ Mach 10 và tầm bắn lên tới 1.200 dặm. [6] Bên cạnh đó, quân đội Nga cũng đã bắn thử thành công Tsirkon - tên lửa siêu vượt âm nhanh gấp 7 lần tốc độ âm thanh - vào tháng 10/2020 và tháng 7/2021. [7] Đầu tháng 8 vừa qua, truyền thông Nga cũng đưa tin nước này đang phát triển một loại tên lửa siêu thanh tầm xa mới có tên Kh-95 [8], cho thấy tham vọng của Điện Kremlin đối với thế hệ vũ khí mới này vẫn chưa dừng lại. Với lợi thế về nghiên cứu từ thời Liên Xô, Nga đã chứng minh mình là một thế lực đáng gờm trong cuộc đua vũ khí siêu thanh.

Không chịu kém cạnh, Trung Quốc cũng rất nhanh chóng học hỏi từ những thành công của Nga. [9] Tháng 10/2019, tại cuộc duyệt binh nhân kỷ niệm 70 năm ngày thành lập nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, Trung Quốc đã lần đầu tiên “trình làng" hệ thống tên lửa DF-17 có tầm bắn 1.800 - 2.500 km và được trang bị HGV. Giới quan chức nước này cũng thông báo một phiên bản DF-17 chống hạm đang được phát triển. [10]. Kể từ năm 2014, quân đội Trung Quốc cũng đã nhiều lần thử nghiệm thành công một số loại vũ khí siêu thanh khác. Ngoài ra, Bắc Kinh cũng đẩy mạnh phát triển cơ sở vật chất và công nghệ mới hỗ trợ cho việc nghiên cứu vũ khí siêu thanh. [11]

Về phần mình, Mỹ cũng đặt nhiều sự chú ý lên thế hệ vũ khí mới này. Chính quyền Tổng thống Biden mới đây đã yêu cầu phân bổ 3,8 tỷ USD cho công tác nghiên cứu vũ khí siêu thanh trong năm tài khoá 2022, cao hơn gần 20% so với kinh phí được đề xuất dưới thời người tiền nhiệm Donald Trump vào năm tài khoá 2021. [12] Theo Báo cáo của Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ công bố ngày 9/7/2021, nước này hiện đang theo đuổi ít nhất 7 chương trình phát triển vũ khí siêu thanh riêng biệt. Tuy nhiên, tất cả các nỗ lực trên mới chỉ dừng lại ở giai đoạn nghiên cứu và phát triển và chưa từng được thử nghiệm thành công. [13] Như vậy, dù có đủ kinh nghiệm và tiềm lực kinh tế, Mỹ dường như đang đứng trước nguy cơ tụt hậu so với Nga và Trung Quốc trong cuộc chạy đua vũ trang hiện nay. Một lý giải cho hiện trạng này có thể là do khác với hai đối thủ trên, quân đội Mỹ đặt mục tiêu trang bị công nghệ siêu thanh cho các loại vũ trang truyền thống, đòi hỏi tính chính xác và kỹ thuật cao hơn [14].

Ngoài ba cường quốc quân sự Nga - Trung - Mỹ, cuộc đua vũ khí siêu thanh còn có sự tham gia của nhiều quốc gia khác trên toàn thế giới, bao gồm Ấn Độ, Nhật Bản, Pháp, Anh, Úc,... Có thể thấy, cuộc canh tranh vị trí dẫn đầu thế giới về vũ khí siêu thanh đang nóng lên từng ngày và rất có thể sẽ trở thành tâm điểm của câu chuyện an ninh thế giới trong vòng 10 năm tới đây.

Tuy nhiên, giới quan sát cũng đưa ra không ít lo ngại trước màn rượt đuổi vũ trang mới của các cường quốc, trong bối cảnh thế giới vẫn chưa hiểu rõ về sức mạnh của vũ khí siêu thanh và chưa có bất kì cơ chế cụ thể nào để kiểm soát thế hệ vũ khí này. Điều này đặt ra những sức ép không nhỏ lên nỗ lực duy trì hòa bình, ổn định và an ninh quốc tế. Về mặt khoa học, công nghệ vũ khí siêu thanh trên thực tế lại không mang nhiều ý nghĩa đột phá do chủ yếu được phát triển dựa trên những nghiên cứu có tuổi đời hàng chục năm. Thay vào đó, thế hệ vũ trang này cũng chỉ là một công cụ cho cuộc cạnh tranh địa chính trị ngày một gay gắt giữa các nước lớn.