Bước vào giai đoạn hậu Chiến tranh thế giới thứ Hai, những vấn đề như thiên tai, dịch bệnh và các cuộc khủng hoảng nhân đạo dần trở thành mối lo ngại mới của nhân loại. Trước những thách thức mới đang có xu hướng nổi lên trên toàn cầu, Liên Hợp Quốc (UN) - tổ chức đa phương quốc tế lớn nhất hành tinh đã thành lập các cơ chế chuyên biệt để giải quyết nhiều vấn đề có tính chất đặc thù. Một trong số đó là Văn phòng Điều phối viên cứu trợ thiên tai Liên Hợp Quốc (UNDRO), tiền thân của Văn phòng Điều phối các vấn đề nhân đạo của Liên Hợp Quốc (Tiếng Anh: United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs, viết tắt: UNOCHA). Để khép lại chuyên mục “Từ điển Galileo” tháng 8, trong bài viết này, mời các bạn cùng Galileo Society tìm hiểu những thông tin khái quát nhất về UNOCHA - một trong những cơ chế vô cùng đặc biệt của Liên Hợp Quốc nhé!
Văn phòng Điều phối các vấn đề nhân đạo của Liên Hợp Quốc (UNOCHA) là một trong những cơ quan quan trọng về cứu trợ nhân đạo của Liên Hợp Quốc được thành lập vào tháng 12/1991. Năm 1991, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc (UNGA) đã thông qua Nghị quyết 46/182 với tiêu chí: “Tăng cường điều phối hoạt động hỗ trợ nhân đạo khẩn cấp của Liên Hợp Quốc” trước tình trạng khủng hoảng nhân đạo đang diễn ra tại một số nơi có xảy ra giao tranh chiến sự trên thế giới, đặc biệt là cuộc Chiến tranh Vùng Vịnh diễn ra cùng năm. Trước bối cảnh mới của tình hình quốc tế, Liên Hợp Quốc phải lên kế hoạch thành lập một văn phòng chuyên trách về vấn đề điều phối, gắn kết các hoạt động nhân đạo một cách hiệu quả. Do đó, năm 1992, Vụ Nhân đạo (DHA) đã được thành lập để đảm nhận vai trò trên. Đến năm 1998, sau những nỗ lực cải tổ Liên Hợp Quốc của Nguyên Tổng Thư ký Kofi Annan, DHA đã được đổi tên thành Văn phòng Điều phối các vấn đề nhân đạo của Liên Hợp Quốc (UNOCHA).[1]
UNOCHA là một bộ phận của Ban Thư ký Liên Hợp Quốc, chịu trách nhiệm tham gia điều phối và tập hợp các cơ chế cùng hoạt động trên nền tảng Nghị quyết 46/182 tham gia các hoạt động nhân đạo để đảm bảo ứng phó kịp thời và hiệu quả với các vấn đề khẩn cấp.[2] Các nhiệm vụ chính của văn phòng bao gồm: (i) phối hợp để mở rộng, cải thiện mức độ ưu tiên của các hoạt động nhân đạo; (ii) huy động và hỗ trợ tài chính cho các hoạt động nhân đạo; (iii) giúp thiết lập các chương trình nghị sự về vấn đề nhân đạo; (iv) vận động ở cả hai lĩnh vực công và tư để nâng cao nhận thức về các cuộc khủng hoảng nhân đạo ít nhận được sự chú ý và thúc đẩy cam kết tôn trọng luật nhân đạo quốc tế và (v) cung cấp dịch vụ quản lý thông tin tới các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực nhân đạo.[3] UNOCHA hoạt động dựa trên các nguyên tắc nhân đạo, trung lập, công bằng và độc lập. Đồng thời, các hoạt động của UNOCHA cũng được thực hiện trên cơ sở các nguyên tắc về sự đa dạng, lòng tin và sự tự nguyện, sự công nhận về quyền làm chủ của các quốc gia, địa phương và bình đẳng giới, từ đó đưa ra các kế hoạch chiến lược thể hiện tầm nhìn của chính cơ quan này trong việc củng cố và phát triển các hoạt động hỗ trợ nhân đạo.[4]
Ngoài ra, UNOCHA cũng thực hiện nhiệm vụ phối hợp và điều phối các chuyên gia giàu kinh nghiệm tham gia các hoạt động mà Điều phối viên Nhân đạo của Liên Hợp Quốc đảm nhiệm. Đồng thời, UNOCHA cũng thực hiện đàm phán và thương lượng về vấn đề tiếp cận hỗ trợ nhân đạo đối với các đối tượng cần giúp đỡ.[5] Về mặt cung cấp và quản lý thông tin, UNOCHA chủ yếu đưa ra các dữ liệu tổng quan về tình hình nhân đạo trên thế giới. Trong năm 2022, cơ chế này cũng đã đưa ra Báo cáo Tổng quan về Tình hình nhân đạo toàn cầu (Global Humanitarian Overview 2022). Trong đó, UNOCHA đưa ra dự báo về các xu hướng nhân đạo trong năm, cung cấp thông tin về các hoạt động điều phối hoặc theo dõi tài chính của mình và phân tích chuyên sâu về các điểm nóng nhân đạo toàn cầu như Ukraine, Myanmar và Afghanistan.[6]
Tuy nhiên, các cơ chế hoạt động của UNOCHA cũng đang vướng phải một số những thách thức trong quá trình triển khai hoạt các hoạt động về cứu trợ nhân đạo. Đầu tiên, UNOCHA chỉ được cung cấp ý kiến tham vấn với Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc dưới tư cách là một bộ phận của Ban Thư ký. Điều này sẽ trở thành rào cản trong quá trình tham vấn của UNOCHA đối với Liên Hợp Quốc trong bối cảnh những lo ngại về tình hình chính trị hóa vẫn đang diễn ra. Thêm vào đó, UNOCHA đóng vai trò là một cơ chế trung gian điều phối, do vậy tổ chức không thể đảm bảo cung cấp những hỗ trợ nhân đạo kịp thời và đầy đủ, nhất là trước tình trạng quá tải nhân sự tại Ban Thư ký Liên Hợp Quốc và việc quản lý yếu kém dẫn tới việc chậm trễ trong quá trình điều động nhân lực tới các điểm nóng về nhân đạo.[7]
Trong những năm gần đây, thế giới đã và đang phải đối mặt với nhiều những thách thức về khủng hoảng nhân đạo đến từ các yếu tố an ninh truyền thống và phi truyền thống, điều này đã đặt nhiệm vụ của các tổ chức nhân đạo có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Các cơ chế đặc thù như UNOCHA vẫn đang nỗ lực củng cố và cải thiện hoạt động của mình nhằm thích ứng với những thách thức hiện tại, đồng thời giữ vững tính trung lập trước những ảnh hưởng từ các nguồn viện trợ [8]. Trong tương lai, những đóng góp của UNOCHA trong việc điều phối và định hướng các hoạt động hỗ trợ nhân đạo trên phạm vi toàn cầu tiếp tục được mong đợi sẽ trở thành nền tảng quan trọng trong việc hỗ trợ, đóng góp và định hướng cho các hoạt động nhân đạo của Liên Hợp Quốc.
Thông qua bài viết trên, Galileo Society hy vọng đã cung cấp được tới các bạn đọc những thông tin thú vị về Văn phòng Điều phối các vấn đề nhân đạo của Liên Hợp Quốc (UNOCHA). Đừng quên nhấn theo dõi fanpage Galileo Society để không bỏ lỡ bất kỳ thông tin bổ ích nào nhé!
