![[Từ điển Galileo _ 18_7_2023]](https://ssztovxtowhfkxhhzykm.supabase.co/storage/v1/object/public/post-images/uploads/1789641157635-d165de6f-80de-4392-8fb3-825ede90a8b2.blob)
Trước những ảnh hưởng nặng nề của đại dịch COVID-19 lên mọi mặt của đời sống, vaccine cho đến nay vẫn là giải pháp hữu hiệu hàng đầu chống lại dịch bệnh. Trong bài đăng trước, vaccine AstraZeneca, một sản phẩm của hãng dược phẩm cùng tên và Đại học Oxford, đã được Galileo giới thiệu tới các bạn độc giả. Tiếp nối chuyên mục này, bài viết hôm nay sẽ được dành cho một loại vaccine khác cũng đã và đang nhận được sự chú ý rộng rãi trên toàn cầu - vaccine Sputnik V.
Sputnik V (Tên tiếng Nga: Спутник V) là loại vaccine này được phát triển bởi Trung tâm Nghiên cứu Dịch tễ và Vi sinh Quốc gia Gamaleya tại Liên bang Nga. Hiện nay, Sputnik V đã được đăng ký tại hơn 65 quốc gia trên phạm vi toàn cầu [1]. Đây là loại vaccine đầu tiên trên thế giới được đăng ký dựa trên nền tảng công nghệ vector adenovirus ở người, là một trong những loại vector được sử dụng nhiều nhất trong công nghệ gen và từng được dùng để chế tạo các loại vaccine phòng ngừa các bệnh nguy hiểm như Ebola, cúm và MERS-CoV. Đối với vaccine Sputnik V, các nhà khoa học Nga đã sử dụng hai loại vector adenovirus khác nhau là rAd26 và rAd5 cho hai mũi tiêm khác nhau, nhằm tăng cường khả năng miễn dịch lâu dài của cơ thể. [2].
Trong những giai đoạn thử nghiệm I và II, Sputnik V đã gây ra một số tranh cãi khi Gamaleya chỉ thử nghiệm trên vài chục người và không công bố các số liệu thu thập được trong quá trình thử nghiệm của họ [3]. Điều này dấy lên quan ngại về mức độ an toàn của vaccine. Sau đó, vấn đề này được giải quyết vào giai đoạn III (giai đoạn cuối) của thử nghiệm Sputnik V, bắt đầu từ ngày 11/8/2020 với hơn 16,000 tình nguyện viên [4]. Tới ngày 02/02/2021, một phân tích tạm thời về thử nghiệm trên được công bố trên tạp chí The Lancet cho biết hiệu quả của vaccine Sputnik V là 91,6% [5]. Kết quả sơ bộ từ các thử nghiệm về hiệu quả của vaccine đối với người cao tuổi đã chỉ ra rằng vaccine mang lại hiệu quả bảo vệ tương tự cho những người trên 60 tuổi và thậm chí trên 80 tuổi [6].
Mức độ hiệu quả của Sputnik V chỉ kém hơn Pfizer và Moderna với tỷ lệ miễn dịch lên đến 95%. Tuy nhiên, giá thành của 2 loại vaccine này cao hơn Sputnik V lần lượt gấp 2 và 3 lần. Chi phí cho một liều vaccine Sputnik V cho thị trường quốc tế sẽ thấp hơn 10 USD, một mức giá khá phải chẳng so với vaccine mRNA của các nhà sản xuất khác [7]. Bên cạnh đó, Pfizer phải được bảo quản ở nhiệt độ -70 độ C, còn đối với Moderna là -20 độ C, trong khi vaccine của Nga chỉ cần nhiệt độ bảo quản từ 2-8 độ C [8].Tác dụng phụ của vaccine cũng là một khía cạnh được quan tâm. Ở Sputnik V, trình trạng đông máu xảy ra ít hơn một cách đáng chú ý khi so với các loại vaccine adenovirus khác. Các quốc gia sử dụng loại vaccine Nga này báo cáo hầu như không có trường hợp đông máu được ghi nhận nào [9].
Bắt đầu từ năm 2020, việc phân phối vaccine Sputnik V tới thị trường quốc tế đã được đẩy mạnh. Theo tuyên bố của Giám đốc điều hành Quỹ đầu tư trực tiếp Liên bang Nga (RDIF) Kirill Dmitriev, trong tuần đầu tiên của tháng 12, quỹ này đã nhận được đơn đăng ký sơ bộ để mua 1,2 tỷ liều vaccine từ hơn 50 quốc gia [10]. Tới 02/02/2021, Tạp chí Phố Wall lưu ý rằng đã có đơn đặt hàng và thỏa thuận sơ bộ cho 2,4 tỷ liều vaccine Sputnik V [11].
Tại Việt Nam, ngay từ tháng 8/2020, nước ta đã ngỏ ý mua vaccine từ phía Nga. Tuy nhiên, tại thời điểm đó điều kiện sản xuất từ nước bạn chưa cung cấp đủ cho nhu cầu nội địa nên nguyện vọng của Việt Nam chưa thể được xem xét ngay. Tới 02/06/2021, sau nhiều nỗ lực đàm phán, phía Nga đã đồng ý cung ứng cho nước ta 20 triệu liều vaccine trong năm 2021 [12]. Gần đây nhất, vào ngày 12/07, chính phủ Việt Nam đã đồng ý giới thiệu Tập đoàn T&T với Quỹ RDIF để đàm phán mua 40 triệu liều Sputnik V bằng nguồn kinh phí do Tập đoàn T&T huy động [13].
Ngoài việc đạt được một thành tựu y tế có ý nghĩa lớn lao, việc sở hữu năng lực sản xuất vaccine ngăn ngừa COVID-19 cũng giúp Nga có trong trong tay một công cụ chính trị hữu hiệu để làm đòn bẩy nâng cao vị thế quốc gia trong bối cảnh nguồn cung vaccine không đủ để cung cấp cho toàn cầu như hiện nay.
Tài liệu tham khảo:
[1] About Vaccine, Sputnik Vaccine, truy cập ngày 15/07/2021.
https://sputnikvaccine.com/about-vaccine/
[2], [4] “VACCINE SPUTNIK V (NGA): CHẤT LƯỢNG KIỂM ĐỊNH NGỪA COVID TRÊN 90%”, Công ty cổ phần Vacxin Việt Nam, truy cập ngày 15/07/2021.
[3] Minh Trung, “Toàn cảnh vụ vắc xin Sputnik V gây tranh cãi của Nga”, Tuổi trẻ, 13/08/2020, truy cập ngày 17/07/2021.
https://tuoitre.vn/toan-canh-vu-vac-xin-sputnik-v-gay...
[5] “Safety and efficacy of an rAd26 and rAd5 vector-based heterologous prime-boost COVID-19 vaccine: an interim analysis of a randomised controlled phase 3 trial in Russia”, The Lancet, 02/02/2021, truy cập ngày 15/07/2021.
https://www.thelancet.com/.../PIIS0140-6736(21.../fulltext
[6] Ирина Алпатова, “Гинцбург: "Спутник V" показал эффективность для пожилых людей”, Российская газета, 13/03/2021, truy cập ngày 15/07/2021.
https://rg.ru/.../gincburg-sputnik-v-pokazal-effektivnost...
[7] “ВАКЦИНА СПУТНИК V БУДЕТ СТОИТЬ МЕНЕЕ $10 ЗА ДОЗУ НА ЭКСПОРТ”, Vademecum, 24/11/2020, truy cập ngày 15/07/2021.
https://vademec.ru/.../vaktsina-sputnik-v-budet-stoit.../
[8] “COMPARISON OF COVID 19 VACCINES”, Mya Care, 30/06/2021, truy cập ngày 7/07/2021.
https://myacare.com/blog/comparison-of-covid-19-vaccines
[9] Bianca Nogrady, “Mounting evidence suggests Sputnik COVID vaccine is safe and effective”, Nature, 06/06/2021, truy cập ngày 17/07/2021.
https://www.nature.com/articles/d41586-021-01813-2
[10] “В РФПИ отметили изменения в позиции зарубежных стран по "Спутник V"”, РИА Новости, 08/12/2020, truy cập ngày 15/07/2021.
https://ria.ru/20201208/vaktsina-1588246218.html
[11] “Russian Covid-19 Vaccine Was Highly Effective in Trial, Boosting Moscow’s Rollout Ambitions”, The Wall Street Journal, 02/02/2020, truy cập ngày 15/07/2021.
https://www.wsj.com/.../russian-covid-19-vaccine-was...
[12] “Việt Nam đàm phán mua 20 triệu liều vaccine Sputnik V của Nga trong năm 2021”, Bộ Y tế, 02/06/2021, truy cập ngày 15/07/2021.
https://ncov.moh.gov.vn/web/guest/-/6847426-4258
[13] Thanh Hà, “Chính phủ đồng ý đàm phán mua 40 triệu liều vắc xin Sputnik V”, Tuổi trẻ, 12/07/2021, truy cập ngày 15/07/2021.
https://tuoitre.vn/chinh-phu-dong-y-dam-phan-mua-40-trieu...
