![[Dấu ấn Ngoại giao _ 22_07_2024] Hình ảnh](https://ssztovxtowhfkxhhzykm.supabase.co/storage/v1/object/public/post-images/uploads/1789569440075-888b73e8-572a-44b4-8eb9-2a4a3f5d91e9.jpg)
“Từ nơi sâu nhất trong trái tim của tôi, tôi kính trọng anh ấy với tư cách một con người. Đồng thời từ nơi sâu nhất trong đầu của tôi, tôi kính trọng anh ấy với tư cách là một lãnh đạo chính trị.” - Đại sứ Bùi Thế Giang, nguyên Vụ trưởng Vụ Tây Âu - Bắc Mỹ, Ban Đối ngoại Trung ương Đảng.[1]
Trên cương vị Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã để lại nhiều dấu ấn quan trọng trên lĩnh vực đối ngoại và ngoại giao, góp phần đưa đất nước ta có được “tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày nay”[2]. Để tưởng nhớ và bày tỏ lòng biết ơn với vị lãnh đạo đáng kính của dân tộc, Galileo Society xin trân trọng gửi đến bạn đọc bài viết về những dấu ấn ngoại giao của “người sĩ phu Bắc Hà” Nguyễn Phú Trọng.
1. Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng và công tác đối ngoại
Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng không chỉ là một nhà lãnh đạo chính trị nhiều kinh nghiệm mà còn là một con người giản dị, gần gũi, luôn thể hiện phong cách ngoại giao nhân văn, tinh tế. Trong suốt quá trình hoạt động cách mạng đầy tự hào của mình, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng luôn quan tâm sâu sắc đến lĩnh vực đối ngoại và công tác ngoại giao. Trong bối cảnh thế giới và khu vực diễn biến phức tạp, với đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hợp tác và phát triển, đa phương hóa và đa dạng hóa quan hệ, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã chủ động và tích cực tham gia vào công tác đối ngoại và ngoại giao, góp phần đưa Việt Nam hội nhập quốc tế vì lợi ích của quốc gia, dân tộc.[3] Có thể nhận định, xuyên suốt quá trình tham gia công tác đối ngoại và ngoại giao của mình, phong cách ngoại giao của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng là sự kết hợp giữa trí tuệ và tình cảm, giữa nguyên tắc và sự linh hoạt, thấm nhuần tư tưởng “Dĩ bất biến, ứng vạn biến” của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
2. Phong cách ngoại giao gần gũi, nhân văn
Dù giữ nhiều cương vị lãnh đạo quan trọng của đất nước, nhưng qua lời bạn cùng học, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng vẫn giữ nếp sinh hoạt rất đỗi bình dị.[4] Chính vì vậy, mà phong cách ngoại giao của bác đối với bạn bè năm châu tuy trang trọng, tinh tế nhưng cũng rất giản dị, gần gũi và chân tình.
Phong cách ngoại giao nhân văn thể hiện ở tình cảm thủy chung của Tổng Bí thư dành cho bạn bè quốc tế, theo lời kể của Nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, nguyên Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền, đại diện Thường trực Việt Nam tại Liên hợp quốc Nguyễn Phương Nga. Trong “chuyến thăm lịch sử” đến Mỹ vào năm 2015 của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, bên cạnh việc trực tiếp gặp mặt lãnh đạo cao nhất của Mỹ lúc này là Tổng thống Barack Obama, Tổng Bí thư còn tiến hành gặp mặt với lãnh đạo Đảng Cộng sản Mỹ và đại diện của các tổ chức hòa bình, cánh tả. Trong không khí đậm tình đoàn kết và sự thấu hiểu, Tổng Bí thư đã dành những lời cảm ơn sâu sắc đến những người bạn và nhân dân Mỹ về tình cảm và sự ủng hộ mà họ dành cho Việt Nam.[5] Cũng trong chuyến thăm lần này, Tổng Bí thư càng làm sâu sắc hơn nữa tấm chân tình của người Việt Nam về lòng biết ơn khi đã không ngại đường xa, mà dành thời gian đến thăm nhà riêng của cựu Tổng thống Bill Clinton - người đã quyết định bình thường hóa quan hệ với Việt Nam. Hai nhà lãnh đạo - hai mái đầu bạc trắng đã ngồi đàm đạo rất giản dị, đời thường, nói chuyện đại sự mà nhẹ nhàng và dí dỏm.[6] Chuyến đi lần này mang ý nghĩa như một nền tảng ổn định, bền vững cho quan hệ song phương, hướng tới một sự công nhận lẫn nhau và sự hợp tác giữa hai thể chế chính trị khác biệt.[7]
Hay trong chuyến thăm chính thức Vương quốc Anh năm 2013, Thủ tướng David Cameron đã chia sẻ với Hoàng gia Anh và Ngoại giao Đoàn về cuộc gặp và hội đàm với Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng: “Tôi hết sức kinh ngạc và ấn tượng khi thấy giữa tôi - lãnh đạo một nước tư bản chủ nghĩa, đứng đầu một đảng bảo thủ lâu đời của châu Âu và lãnh đạo Đảng Cộng sản cầm quyền tại Việt Nam - Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, lại có thể tìm thấy và chia sẻ được nhiều điểm chung đến thế cả về mặt các giá trị lẫn những mối quan tâm và lợi ích then chốt. Chúng tôi đã có một buổi trò chuyện rất thân mật và bổ ích. Chúng ta thật sự là hai đối tác chiến lược đáng tin cậy của nhau.” - theo lời kể của Đại sứ Vũ Quang Minh, Đại sứ Việt Nam tại Đức, nguyên Đại sứ Việt Nam tại Campuchia và Anh Quốc, kiêm nhiệm Ireland.[8]
Ngoài những câu chuyện đối với các nhà lãnh đạo cấp cao trên thế giới, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng còn để lại hình ảnh gần gũi, giản dị, không câu nệ lễ nghi với các cán bộ thường trú và bà con kiều bào tại nước ngoài. Theo lời kể của Đại sứ Vũ Quang Minh, cũng trong chuyến thăm Vương quốc Anh, khi bác đặt chân đến London vào chiều tối muộn của ngày 21/01/2013, đó là một ngày mùa đông khá lạnh. Tổng Bí thư vừa trải qua chuyến công tác dày đặc trước đó với thời tiết khắc nghiệt không kém tại Bỉ, Liên minh châu Âu, Vatican, và Ý, Tổng Bí thư lúc ấy có vẻ đã bị cảm lạnh và khá mệt, nhưng vẫn cố gắng dành thời gian hội ngộ với bà con Việt kiều tại Anh. Trong không khí hân hoan và đầy tình đồng bào đó, Tổng Bí thư nói: “Tôi hơi bị lạnh, nhưng tới đây với bà con, ấm áp xúc động lắm, khỏe hẳn lại rồi”.[9] Trong một chuyến thăm khác đến Campuchia vào năm 2019, khi chuẩn bị phòng để tổ chức buổi gặp mặt với Tổng lãnh sự quán và bà con Việt kiều, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã đến sớm và cùng khiêng bàn ghế với các cán bộ, trước sự ngỡ ngàng của tất cả mọi người.[10]
3. Dấu ấn từ những chuyến thăm đặc biệt
Trong suốt quá trình công tác trên cương vị lãnh đạo Đảng, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã có nhiều đóng góp to lớn cho nền đối ngoại Việt Nam, với nhiều chuyến công du nước ngoài, đem lại không ít kết quả tốt đẹp cho ngành ngoại giao nước nhà.
Với Trung Quốc, kể từ khi nhậm chức, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã từng bốn lần thăm quốc gia láng giềng, vào các năm 2011, 2015, 2017, và 2022. Ngay sau khi nhận trọng trách giữ cương vị người đứng đầu Đảng Cộng sản Việt Nam vào năm 2011, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã có chuyến thăm chính thức đến Trung Quốc nhằm thúc đẩy quan hệ hợp tác trên các lĩnh vực và trao đổi những vấn đề còn tồn tại, đặt nền móng ngoại giao quan trọng trong quan hệ giữa hai nước. Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc lúc bấy giờ là ông Hồ Cẩm Đào khẳng định chuyến thăm này có ý nghĩa quan trọng trong tăng cường hiểu biết và hợp tác song phương. Đến năm 2017, sau khi Chủ tịch Tập Cận Bình tái đắc cử chức vụ Tổng Bí thư Trung Quốc ở Đại hội Đảng Cộng sản Trung Quốc lần thứ XIX, ông đã chọn Việt Nam là chuyến công du đầu tiên của Trung Quốc.[11] Điều này thể hiện Đảng, Nhà nước Trung Quốc và cá nhân Tổng Bí thư Tập Cận Bình coi trọng cao độ việc phát triển quan hệ láng giềng hữu nghị và hợp tác toàn diện với Việt Nam.[12] Chính nhờ những cuộc ngoại giao cấp cao này đã làm dịu đi tình hình căng thẳng tại Biển Đông, đóng vai trò quan trọng trong cải thiện quan hệ hai nước, là bước đi tích cực trong giải quyết bất đồng thông qua đàm phán và đối thoại, khuyến khích hai quốc gia láng giềng tập trung hợp tác phát triển kinh tế và duy trì cục diện hữu nghị cho quan hệ Việt - Trung.[13]
Với Mỹ, trong chuyến thăm chính thức đến Mỹ vào năm 2015, Tổng Bí thư ta là chính khách nước ngoài duy nhất mang chức danh nhà lãnh đạo chính đảng thay vì là người đứng đầu nhà nước, có hội đàm chính thức với Tổng thống Mỹ Barack Obama từ khi kết thúc Chiến tranh lạnh đến nay.[14] Cuộc hội đàm giữa hai vị lãnh đạo cao nhất của hai nước kéo dài gần 95 phút (dự kiến ban đầu chỉ khoảng 45 phút) và thành phần tham dự hội đàm có cả Phó Tổng thống (hiếm khi cả Tổng thống và Phó Tổng thống cùng dự hội đàm với lãnh đạo nước ngoài). Tuyên bố chung về Tầm nhìn quan hệ Việt - Mỹ được công bố sau đó mô tả đây là “chuyến thăm lịch sử” của Tổng Bí thư trên cương vị là người đứng đầu Đảng Cộng sản Việt Nam. Phó Tổng thống Mỹ khi đó là ông Joe Biden - người đã lên tiếng kêu gọi chấm dứt cuộc chiến của Mỹ ở Việt Nam khi ông lần đầu trúng cử Thượng nghị sĩ vào năm 1972 đã đọc hai câu Kiều: “Trời còn để có hôm nay/Tan sương đầu ngõ, vén mây giữa trời” để bày tỏ niềm tin vào tương lai phát triển của đối tác toàn diện Việt - Mỹ tại tiệc chiêu đãi Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng.[15]
Năm 2023, Tổng Bí thư ta đã đón Tổng thống Mỹ Joe Biden tại Hà Nội và chứng kiến quan hệ hai nước được nâng lên Đối tác chiến lược toàn diện, hướng đến lợi ích cho nhân dân hai nước. “Và vì thế, dù bác Trọng không xuất thân từ ngành học ngoại giao nhưng chúng tôi coi ông như một người thầy, một người mà chúng tôi rất kính trọng và học tập”, Đại sứ Việt Nam đầu tiên tại Mỹ Lê Văn Bàng bày tỏ lòng ngưỡng mộ.[16]
4. Trường phái ngoại giao mang bản sắc “cây tre Việt Nam”
“Gốc vững, thân chắc, cành uyển chuyển” là những gì được Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng dùng để mô tả về bản sắc ngoại giao cây tre Việt Nam tại Hội nghị Đối ngoại toàn quốc ngày 14/12/2021. Đó là: mềm mại, khôn khéo, nhưng rất kiên cường, quyết liệt; linh hoạt, sáng tạo nhưng rất bản lĩnh, kiên định, can trường trước mọi thử thách, khó khăn vì độc lập dân tộc, vì tự do, hạnh phúc của nhân dân. Đoàn kết, nhân ái, nhưng kiên quyết, kiên trì bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc. Biết nhu, biết cương; biết thời, biết thế; biết người; biết tiến, biết thoái”.[17]
“Trường phái ngoại giao mang bản sắc “cây tre Việt Nam” dưới thời Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng là sự kế thừa và phát huy tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh. Việt Nam nhất quán thực hiện đường lối ngoại giao tôn trọng độc lập, hòa bình, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, đồng thời chủ trương mở cửa, linh hoạt, cải thiện quan hệ quốc tế và tham gia hợp tác quốc tế trên tất cả các lĩnh vực. Đối diện với khó khăn và thách thức, Việt Nam vẫn kiên định và giữ vững nguyên tắc; đồng thời linh hoạt, sáng tạo trong hoạch định chính sách; vừa cứng rắn, vừa uyển chuyển”, theo đánh giá của ông Hàn Phương Minh, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại Chính hiệp toàn quốc Trung Quốc, Chủ tịch Học hội ngoại giao và quan hệ quốc tế CHARHAR về dấu ấn của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng trong công tác đối ngoại.
Những thành tựu của công tác đối ngoại Việt Nam trong thời gian qua thể hiện tính đúng đắn, phù hợp của đường lối đối ngoại do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo, nhất là quan điểm ngoại giao “cây tre Việt Nam” dưới thời Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, góp phần nâng cao vị thế, vai trò của Việt Nam trên diễn đàn khu vực và quốc tế, góp phần giữ vững hòa bình, hợp tác phát triển và sự tiến bộ trên thế giới.[18]
Phong cách ngoại giao mang đậm cốt cách văn hoá dân tộc Việt Nam của đồng chí Tổng Bí thư, người lãnh đạo cao nhất của Việt Nam, đã làm sâu sắc thêm tình cảm quý trọng, ngưỡng mộ và sự tin cậy của bạn bè quốc tế đối với Đảng ta và đất nước ta, là một trong những nhân tố làm nên sức mạnh và cơ đồ của ngoại giao Việt Nam ngày nay và mai sau.[19]
5. Bài học kinh nghiệm cho thế hệ trẻ
Đối với thế hệ trẻ ngày nay, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã để lại rất nhiều bài học có giá trị, không chỉ là về sự cống hiến cho đất nước, cho xã hội, mà còn là những bài học về phong cách sống, cách làm người, đặc biệt là phong cách đối ngoại giản dị, chân tình, đậm đà bản sắc con người Việt Nam. Có thể khẳng định, phong cách ngoại giao của Tổng Bí thư mang tinh thần hòa bình, hữu nghị, nhân văn, dùng chân tình để xây dựng lòng tin với bạn bè quốc tế. Đây chính là những nét đẹp mang đậm bản sắc ngoại giao Việt Nam, “dùng ngòi bút thay giáp binh”.[20] Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược ngày càng căng thẳng và phức tạp trên trường quốc tế, thế hệ trẻ của ngoại giao Việt Nam cần tiếp tục phát huy tinh thần nhân văn này, gìn giữ và phát huy tinh thần hòa mục, hòa hiếu của dân tộc.
Hành trình của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã kết thúc nhưng “di sản” mà Tổng Bí thư để lại không chỉ dừng lại ở những thành tựu mà Đảng và Nhà nước đã đạt được trong suốt thời gian qua dưới sự dẫn dắt của Tổng Bí thư, mà còn là một tấm gương sáng ngời cho thế hệ trẻ. Tấm gương ấy sẽ sống mãi, tấm lòng nhiệt thành vì nước, vì dân ấy sẽ còn mãi, trở thành mồi lửa âm ỉ trong lòng mỗi người dân Việt Nam.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Thanh Hiền, “Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng, người nâng tầm 'ngoại giao cây tre' Việt Nam”, Báo Tuổi Trẻ, 20/07/2024.
https://tuoitre.vn/tong-bi-thu-nguyen-phu-trong-nguoi-nang-tam-ngoai-giao-cay-tre-viet-nam-20240720174543606.htm
[2] Minh Nguyễn, “Đất nước ta chưa bao giờ có được tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày nay”, Báo Điện tử VTV, 26/01/2021
[3] Trung Thành, “Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng với các hoạt động đối ngoại và ngoại giao”, Báo Quân đội nhân dân, 21/07/2024
https://www.qdnd.vn/da-phuong-tien/phong-su-anh/tong-bi-thu-nguyen-phu-trong-voi-cac-hoat-dong-doi-ngoai-va-ngoai-giao-786142
[4] “Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng với tình cảm của nhân dân trong nước và bạn bè quốc tế - Báo Nhân dân (Tuyển chọn)”, Nxb Chính trị quốc gia sự thật, 2019
[5] [19] Nguyễn Phương Nga, “Phong cách ngoại giao nhân văn của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng”, Cổng thông tin điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam, 31/05/2023
[6] [16] Duy Linh, “Nhớ về Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng qua lời kể của các nhà ngoại giao”, Báo Tuổi trẻ, 20/07/2024
[7] Quỳnh Trung, “Ba ý nghĩa chuyến thăm Mỹ lịch sử của Tổng bí thư”, Báo Tuổi trẻ, 08/07/2015
[8] [9] [10] Vũ Quang Minh, “Tổng Bí thư xắn tay cùng khiêng bàn ghế và đôi giày mòn giữa mùa đông”, Báo Thanh niên, 21/07/2024
[11] Nguyễn Thành Trung, “Ông Tập có quan hệ thân thiết với Việt Nam”, Báo Tuổi trẻ, 11/12/2023
[12] “Việt Nam là quốc gia đầu tiên Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình đi thăm sau Đại hội XIX”, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Bình Minh nhiệm kỳ Quốc hội khóa XIII, XIV, XV, 02/11/2017
[13] “Dấu ấn ngoại giao của Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng”, VNExpress, 20/7/2024
[14] Dương Ngọc, “Điều chưa kể về chuyến thăm Mỹ của Tổng Bí thư”, Báo Người lao động, 09/02/2016
[15] Diệp Vũ, “Phó tổng thống Mỹ đọc Kiều trong tiệc chiêu đãi Tổng bí thư”,
VNEconomy, 08/07/2015
[17] Nguyễn Phú Trọng, “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam”, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2022. tr.184
[18] PGS. Phouvong Ounkhamsen, Ủy viên Trung ương Đảng, Giám đốc Học viện Chính trị và Hành chính quốc gia Lào, “Về quan điểm “Xây dựng và phát triển nền ngoại giao Việt Nam toàn diện, hiện đại, mang đậm bản sắc “cây tre Việt Nam” của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng”
[20] Trần Chí Trung, “Bản sắc ngoại giao Việt Nam: Một vài suy ngẫm nhìn từ lịch sử dân tộc”, Tạp chí Cộng sản, 27/08/2021
https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/quoc-phong-an-ninh-oi-ngoai1/-/2018/823956/ban-sac-ngoai-giao-viet-nam--mot-vai-suy-ngam-nhin-tu-lich-su-dan-toc.aspx#
