CÔNG ƯỚC HÀ NỘI VÀ DẤU ẤN NGOẠI GIAO ĐA PHƯƠNG CỦA VIỆT NAM

Trong kỷ nguyên số, các loại tội phạm trên không gian mạng như lừa đảo, rửa tiền, đánh cắp dữ liệu, v.v. ngày càng gia tăng trong khi hành lang pháp lý quốc tế về chống tội phạm mạng vẫn chưa được thống nhất. Thực tiễn đó đặt ra nhu cầu cấp bách trong việc xây dựng một bộ nguyên tắc nhằm ngăn chặn tội phạm mạng áp dụng cho phạm vi quốc tế. Trước tình hình trên, việc Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng được mở ký tại Hà Nội với chủ đề “Chống tội phạm mạng, chia sẻ trách nhiệm, hướng đến tương lai” mang ý nghĩa quan trọng trong công cuộc bảo đảm an ninh mạng toàn cầu. Đồng thời, Công ước còn khẳng định vị thế, uy tín và năng lực hội nhập của Việt Nam trong thời đại mới. Nhân sự kiện trọng đại này, trong chuyên mục Dấu ấn Ngoại giao, hãy cùng Galileo Society tìm hiểu về quá trình ra đời của Công ước Hà Nội và dấu ấn ngoại giao đa phương của Việt Nam qua Công ước này nhé! 

1. Công ước Hà Nội 

Hiện nay, vấn đề tội phạm trên không gian mạng đang là vấn đề được nhiều nước trên thế giới quan tâm. Theo ước tính, thiệt hại kinh tế do tội phạm mạng gây ra đạt 8 nghìn tỷ đô vào năm 2023 và dự kiến có thể lên đến 10,5 nghìn tỷ đô vào năm 2025.[1] Trong đó, khu vực Đông Nam Á thường được mô tả là “điểm nóng” cho các hoạt động tội phạm mạng.[2] Trước diễn biến phức tạp của tội phạm mạng, các quốc gia đã chủ động trong hợp tác quốc tế trong nhiều năm nhằm giải quyết thực trạng trên, với nền tảng là Nghị quyết 74/247 của Đại Hội đồng Liên hợp quốc năm 2019.[3] 

Công ước Hà Nội có tên đầy đủ là Công ước Liên hợp quốc về tội phạm mạng: Tăng cường hợp tác quốc tế để chống lại tội phạm được thực hiện thông qua hệ thống công nghệ thông tin (Tiếng Anh: Convention on Cybercrime: Strengthening International Cooperation to Combat Crimes Committed Through ICT Systems).[4] Công ước gồm 9 chương và 71 điều khoản, với các nội dung xoay quanh 3 trụ cột chính.[5] [6] Cụ thể, thứ nhất là, về hình sự hóa hành vi phạm tội (tại chương II), Công ước quy định rõ các hành vi phạm tội. Trong đó, Công ước công nhận dữ liệu như một dạng tài sản có giá trị pháp lý có thể truy tố tương tự như tội phạm vật chất truyền thống. Thứ hai là, về hợp tác quốc tế (tại chương V), Công ước thiết lập cơ chế hỗ trợ tư pháp, chia sẻ chứng cứ điện tử và trao đổi dữ liệu xuyên biên giới. Thứ ba là, về nâng cao năng lực (tại chương VI và chương VII), Công ước nhấn mạnh vai trò của hỗ trợ kỹ thuật và xây dựng năng lực trong việc phòng ngừa tội phạm mạng, đặc biệt là các quốc gia đang phát triển. Nhìn chung, Công ước Hà Nội phản ánh một bước tiến quan trọng trong hợp tác quốc tế nhằm hướng tới việc xây dựng không gian mạng an toàn, nhân văn và lấy con người làm trung tâm. 

Lễ mở ký Công ước diễn ra tại Hà Nội và trong ngày đầu tiên (ngày 25/10/2025) đã có gần 70 quốc gia tham gia ký kết.[7] Công ước sẽ có hiệu lực pháp lý từ 90 ngày sau khi 40 quốc gia đã thể hiện sự đồng ý chịu ràng buộc bởi Công ước thông qua việc nộp lưu chiểu các văn kiện phê chuẩn, chấp nhận, phê duyệt hoặc gia nhập Công ước của mình.[8] Sự ra đời của Công ước Hà Nội đã đánh dấu lần đầu tiên thế giới có khuôn khổ pháp lý quốc tế mang tính ràng buộc để đấu tranh chống tội phạm mạng.[9] Công ước được cho rằng đã góp phần thúc đẩy hợp tác đa phương, thể hiện tinh thần đoàn kết quốc tế và tạo dấu ấn của sự cởi mở, thực chất và hài hòa lợi ích trong công cuộc chống tội phạm mạng.[10][11] 

2. Dấu ấn ngoại giao đa phương của Việt Nam qua Công ước Hà Nội

Công ước Hà Nội là dấu mốc quan trọng cho bước phát triển ngoại giao đa phương của Việt Nam. Đầu tiên là vai trò kiến tạo luật quốc tế. Trong tiến trình bàn thảo tới ký kết Công ước, Việt Nam đã có những đóng góp quan trọng. Cụ thể, trong giai đoạn 2022 - 2024, Việt Nam đã tham dự đầy đủ 8 vòng đàm phán, góp phần quan trọng vào việc Đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua Công ước vào cuối tháng 12/2024. Trong quá trình đàm phán, Việt Nam đã thể hiện được bản lĩnh ngoại giao, năng lực điều phối, dung hòa lợi ích, tôn trọng khác biệt và thúc đẩy sự đồng thuận trong vai trò đóng góp tích cực và đồng chủ trì nhiều phiên thương lượng then chốt.[12] Điều đó thể hiện rõ tinh thần đối ngoại đa phương của Việt Nam: “chủ động, tích cực hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng”. Công ước Hà Nội cho thấy Việt Nam đang từng bước chuyển mình từ “người tham gia” sang “người định hình luật chơi” trong các vấn đề toàn cầu.[13] 

Thứ hai, là dấu ấn về hình ảnh quốc gia. Việc Việt Nam được lựa chọn đăng cai Lễ mở ký Công ước với sự tham dự của nhiều lãnh đạo cấp cao và đại diện từ hơn 60 quốc gia đã phản ánh vai trò và sự tín nhiệm ngày càng cao của Việt Nam tại các cơ chế đa phương. Sự kiện không chỉ thể hiện năng lực tổ chức, điều phối các sự kiện quốc tế mà còn góp phần củng cố vị thế là điểm đến an toàn, ổn định, đáng tin cậy trong mắt bạn bè quốc tế. 

Cuối cùng, Công ước Hà Nội mở ra cơ hội để Việt Nam khẳng định năng lực tổ chức và tăng cường vai trò dẫn dắt trong các lĩnh vực mới. Tương tự như các Công ước Geneva, Nghị định thư Kyoto, hay Thỏa thuận Paris đã gắn liền tên thành phố với những cam kết toàn cầu; giờ đây, bên cạnh hình ảnh thành phố vì hòa bình, Hà Nội còn đại diện cho nỗ lực chung của nhân loại trong việc xây dựng không gian mạng an toàn, văn minh. Điều này góp phần nâng tầm vị thế của thủ đô Hà Nội nói riêng và Việt Nam nói chung, từ một điểm du lịch văn hóa, một nền kinh tế mới nổi trở thành biểu tượng của hợp tác quốc tế trong kỷ nguyên số. 

Công ước Hà Nội không chỉ là văn kiện toàn cầu đầu tiên về chống tội phạm mạng mà còn đánh dấu bước trưởng thành của ngoại giao đa phương Việt Nam. Từ tinh thần chủ động kiến tạo, cùng năng lực ngày càng được khẳng định qua thời gian, Việt Nam đang dần định vị là đối tác tin cậy, có trách nhiệm, là điểm sáng trong khu vực và trên thế giới. Nhìn về tương lai, Việt Nam có nhiều điều kiện để tiếp tục phát huy hơn nữa vai trò cầu nối và thúc đẩy hợp tác quốc tế về các vấn đề an ninh phi truyền thống. 

TÀI LIỆU THAM KHẢO 

[1] Denise Bowen, “Fourth Session, Ad Hoc Committee to Elaborate a Comprehensive International Convention on Countering the Use of Information and Communications Technologies for Criminal Purposes,” DB Connect Digital Submission, tháng 1/2023. Truy cập ngày 26/10/2025. https://www.unodc.org/documents/Cybercrime/AdHocCommittee/4th_Session/Document s/Multi-stakeholders/DBCONN1.PDF 

[2] “Making the digital and physical world safer: Why the Convention against Cybercrime matters”. United Nations, ngày 24/12/2024. Truy cập ngày 25/10/2025. https://news.un.org/en/story/2024/12/1158526 

[3] “Resolution 74/247: Countering the use of information and communications technologies for criminal purposes”. United Nations, ngày 27/12/2019. Truy cập ngày 26/10/2025. https://digitallibrary.un.org/record/3847855/files/A_RES_74_247-EN.pdf

[4] “Basic facts about the global cybercrime treaty.” United Nations. Truy cập ngày 26/10/2025. https://www.un.org/en/peace-and-security/basic-facts-about-global-cybercrime-treaty

[5] “United Nations Convention against Cybercrime; Strengthening International Cooperation for Combating Certain Crimes Committed by Means of Information and Communications Technology Systems and for the Sharing of Evidence in Electronic Form of Serious Crimes”. United Nations. Truy cập ngày 25/10/2025. https://www.unodc.org/unodc/en/cybercrime/convention/text/convention-full-text.html

[6] “TỔNG QUAN Công ước Hà Nội: Nội dung chính, cấu trúc và phạm vi áp dụng”. Báo Điện tử Chính phủ, ngày 25/10/2025. Truy cập ngày 26/10/2025. https://baochinhphu.vn/tong-quan-cong-uoc-ha-noi-noi-dung-chinh-cau-truc-va-pham-vi ap-dung-102251025173814819.htm

[7] Đức Tuân, “TOÀN CẢNH: Lễ mở ký Công ước Hà Nội”. Báo Điện tử Chính phủ, ngày 25/10/2025. Truy cập ngày 25/10/2025. https://baochinhphu.vn/cap-nhat-le-mo-ky-cong-uoc-cua-lien-hop-quoc-ve-chong-toi-pham-mang-cong-uoc-hanoi102251024213436127.htmgidzl=jkR7VBVgcZ6tyz_ilMVFhVmtgfC4rhFx6AgbapUePCihwV4C_sfatlzfS8n_wd3Vc4pFsHvjkoICG

[8] “United Nations Convention against Cybercrime; Strengthening International Cooperation for Combating Certain Crimes Committed by Means of Information and Communications Technology Systems and for the Sharing of Evidence in Electronic Form of Serious Crimes.” United Nations. Truy cập ngày 26/10/2025. https://www.unodc.org/unodc/cybercrime/convention/home.html 

[9] Đức Dương, “Công ước Hà Nội - Bước ngoặt toàn cầu trong hợp tác chống tội phạm mạng”. Tạp chí Tổ chức Nhà nước và Lao động, ngày 26/10/2025. Truy cập 26/10/2025. https://tcnn.vn/news/detail/69950/Cong-uoc-Ha-Noi---Buoc-ngoat-toan-cau-trong-hop-ta c-chong-toi-pham-mang.html 

[10] Khánh Lan. “Công ước Hà Nội: Khẳng định vị thế, uy tín và năng lực hội nhập toàn cầu của Việt Nam trong kỷ nguyên số”. Báo Nhân dân Điện tử, ngày 20/10/2025. Truy cập 26/10/2025. https://nhandan.vn/cong-uoc-ha-noi-khang-dinh-vi-the-uy-tin-va-nang-luc-hoi-nhap-toan cau-cua-viet-nam-trong-ky-nguyen-so-post916470.html 

[11] “Truyền thông quốc tế đồng loạt đưa tin về lễ ký Công ước Hà Nội, đánh giá cao vai trò của Việt Nam”. Báo Điện tử Chính phủ, ngày 26/10/2025. Truy cập ngày 26/10/2025. https://baochinhphu.vn/truyen-thong-quoc-te-dong-loat-dua-tin-ve-le-ky-cong-uoc-ha-noi-danh-gia-cao-vai-tro-cua-viet-nam-102251026095110009.htm 

[12] Trường Sơn, Nam Đông, Nhã Nam, Trung Hưng, Khánh Lan, và Hoàng Hà. “Dấu ấn Việt Nam trong Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng”. Báo Nhân dân Điện tử, ngày 25/10/2025. Truy cập ngày 26/10/2025.  https://nhandan.vn/special/cong-uoc-ha-noi-2/index.html

[13] Ngọc Anh. “Việt Nam - Hành trình từ tham gia đến định hình luật chơi trong hợp tác toàn cầu về an ninh mạng”. Báo Thế giới và Việt Nam, ngày 21/10/2025. Truy cập ngày 26/10/2025. https://baoquocte.vn/viet-nam-hanh-trinh-tu-tham-gia-den-dinh-hinh-luat-choi-trong-hop tac-toan-cau-ve-an-ninh-mang-331654.html