[TỪ ĐIỂN GALILEO _ 16_04_2023] HÌNH ẢNH

Sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, tình hình thế giới biến động mạnh mẽ với sự tác động của toàn cầu hóa và sự vươn lên của nhiều cường quốc. Các vấn đề an ninh truyền thống và phi truyền thống ngày càng phức tạp, đòi hỏi sự chung tay của nhiều quốc gia nhằm giải quyết những thách thức. Trong bối cảnh đó, Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (tiếng Anh: Shanghai Cooperation Organization - viết tắt: SCO) đã ra đời nhằm đối phó với những thách thức an ninh phi truyền thống.[1] Trong chuyên mục “Từ điển Galileo” tháng 4 này, hãy cùng chúng mình đi tìm hiểu về Tổ chức Hợp tác Thượng Hải nhé! 

Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO), tiền thân là Nhóm Thượng Hải - 5 (tiếng Anh: Shanghai Five), được thành lập năm 1996 bao gồm Trung Quốc, Nga, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan. Năm 2001, sau khi kết nạp thêm Uzbekistan, Nhóm Thượng Hải - 5 đổi tên thành Tổ chức Hợp tác Thượng Hải như ngày nay. Dựa trên sáng kiến của Bắc Kinh, nhiệm vụ ban đầu của Nhóm Thượng Hải - 5 chỉ xoay quanh giải quyết vấn đề về biên giới giữa Trung Quốc và các nước láng giềng thuộc Liên Xô trước kia, bao gồm Nga, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan.[2] Sau sự kiện 11/9/2001, SCO bổ sung thêm nhiệm vụ chống khủng bố, ly khai và tội phạm ma túy trong khu vực. Bên cạnh mối quan tâm hàng đầu là an ninh, từ năm 2003, SCO còn tăng cường hỗ trợ và hợp tác về kinh tế giữa các nước thành viên.[3] Tính đến năm 2022, tổ chức này đã có 9 quốc gia thành viên (Ấn Độ, Kazakhstan, Trung Quốc, Kyrgyzstan, Pakistan, Nga, Tajikistan và Uzbekistan, Iran), 3 quan sát viên và 13 đối tác đối thoại. Chiếm 40% dân số thế giới và 60% tổng diện tích của châu Á và châu Âu, SCO ngày càng phát huy vai trò thúc đẩy hợp tác giữa các nước thành viên, giữ gìn an ninh và ổn định khu vực, không ngừng nâng tầm ảnh hưởng như một trung tâm quyền lực mới đáng chú ý.[4][5] 

Trong tuyên bố thành lập được đưa ra ngày 15/6/2001, mục đích của tổ chức SCO được xác định là: (i) củng cố lòng tin và tình láng giềng hữu nghị giữa các quốc gia thành viên; (ii) khuyến khích các nước thành viên hợp tác hiệu quả trong các lĩnh vực chính trị, kinh tế, thương mại, khoa học công nghệ, văn hóa, giáo dục, năng lượng, giao thông, du lịch, môi trường và các lĩnh vực khác; (iii) nỗ lực chung trong việc giữ gìn hòa bình, an ninh và ổn định trên thế giới và khu vực; (iv) thiết lập một trật tự chính trị và kinh tế quốc tế mới mang tính dân chủ, công bằng và hợp lý.[6] Ngoài bốn điểm trên, sau khi thành lập, mục đích chống ma túy, chủ nghĩa khủng bố và ly khai trong khu vực đã được bổ sung vào Hiến chương của tổ chức.[7] 

Hiện tại, thể chế của SCO bao gồm 5 cơ quan: Hội đồng nguyên thủ quốc gia; Hội đồng người đứng đầu chính phủ; Hội đồng Bộ trưởng Ngoại giao; Ban Thư ký và Cơcấu chống khủng bố khu vực. Các cuộc họp cấp cao của Hội đồng nguyên thủ quốc gia diễn ra thường niên, với mục đích thảo luận về các hoạt động của tổ chức cũng như các vấn đề nóng trong khu vực và trên thế giới. Các cơ quan của SCO thông qua quyết định dựa trên nguyên tắc đồng thuận. SCO thực hiện các nguyên tắc cởi mở, không chống lại bất kỳ chủ thể nào, tích cực theo đuổi, triển khai các hoạt động đối thoại, trao đổi, hợp tác với các nước ngoài khối, các tổ chức trong khu vực và trên thế giới. Đồng thời, Tổ chức này cũng tuyên bố tuân thủ nghiêm ngặt các mục đích và nguyên tắc hoạt động được nêu trong Hiến chương Liên hợp quốc như: tôn trọng độc lập, toàn vẹn lãnh thổ; không can thiệp vào công việc nội bộ của các quốc gia, v.v.[8] 

Kể từ khi ra đời cho đến nay, SCO đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trong nhiều lĩnh vực, thể hiện vai trò và tầm vóc của khối này đối với an ninh - chính trị thế giới. Về vấn đề an ninh, các nước thành viên SCO nỗ lực tham gia vào cuộc chiến chống khủng bố. Vào giai đoạn 2011-2015, dưới sự phối hợp của Cơ cấu Chống Khủng bố Khu vực (RATS), SCO đã ngăn chặn được 20 vụ tấn công khủng bố đang trong quá trình lên kế hoạch, đồng thời bắt giữ 1700 thành viên các tổ chức khủng bố. Đồng thời, Công ước SCO về Chống chủ nghĩa Cực đoan đã được thông qua tại Hội nghị Thượng đỉnh ở Astana (Kazakhstan), trở thành khuôn khổ pháp lý quan trọng thể hiện nỗ lực hành động vì nền hòa bình thế giới. Các cuộc tập trận chống khủng bố trong khuôn khổ của tổ chức diễn ra thường xuyên, cho thấy hợp tác về an ninh giữa các quốc gia thành viên ngày càng được cải thiện, lực lượng vũ trang được hiện đại hóa để nâng cao năng lực chống khủng bố, thêm vào đó là gắn kết quan hệ giữa hai nước Nga và Trung Quốc - hai thành viên quan trọng bậc nhất của SCO.[9] 

Bên cạnh đó, nhận thấy phát triển kinh tế là điều kiện cần thiết để hạn chế các mối đe dọa về an ninh, SCO cũng đưa ra một số biện pháp nhằm hỗ trợ kinh tế cho các nước trong khu vực. Trong đó, việc thực hiện Thỏa thuận giữa Chính phủ các nước thành viên SCO về “Tạo điều kiện thuận lợi cho vận tải đường bộ quốc tế” (9/2014) đã thiết lập nền tảng cho hợp tác, phát triển cơ sở hạ tầng khu vực, đẩy mạnh hợp tác đa phương. Đối thoại và hợp tác trong lĩnh vực văn hóa giáo dục và khoa học giữa các quốc gia thành viên cũng được chú trọng. Do tính chất khác biệt về văn hóa và lịch sử, việc tăng cường các hoạt động giao lưu nhằm tăng hiểu biết lẫn nhau giữa các dân tộc sẽ làm giảm nguy cơ xung đột sắc tộc, tôn giáo.[10] 

Hiện nay, SCO ngày càng chứng tỏ sức hấp dẫn cũng như vai trò nổi bật của một tổ chức hợp tác đa phương trong khu vực. Theo nhận định của Phó Giáo sư, Tiến sĩ Ilyas Kemaloglu thuộc Khoa Lịch sử tại Đại học Marmara ở Istanbul, trong bối cảnh quan hệ Mỹ - Nga, Mỹ - Trung có chiều hướng xấu đi, kèm theo những hệ quả nghiêm trọng ảnh hưởng đến chính trị - kinh tế toàn cầu, ngày càng nhiều quốc gia thuộc khu vực Trung Đông, châu Âu, châu Á - Thái Bình Dương tìm tới SCO như là cách để tăng cường sức mạnh và vị thế.[11]

Bên cạnh những thành tựu đạt được, SCO vẫn gặp phải những thách thức gây cản trở quá trình vươn lên trở thành nhân tố tích cực trong khu vực và trong trật tự thế giới. Những bất đồng giữa Nga và Trung Quốc vẫn còn tồn tại mặc dù quan hệ giữa hai nước đã cải thiện đáng kể, thể hiện ở việc Nga muốn đặt trọng tâm SCO vào khía cạnh an ninh và quân sự, còn Trung Quốc lại tập trung vào hợp tác kinh tế. Bên cạnh đó, SCO cũng gặp phải khó khăn trong việc đưa ra một chính sách thống nhất bắt nguồn từ những tranh chấp biên giới lãnh thổ giữa các nước thành viên như Ấn Độ và Pakistan, Ấn Độ với Trung Quốc,v.v.[12] Tuy nhiên, với tiềm lực lớn về kinh tế, quân sự và năng lượng, SCO được đánh giá là có triển vọng trong việc trở thành một cơ chế đa phương có sức nặng, có tiếng nói và vai trò to lớn trong bàn cờ chính trị quốc tế.[13] 

Thông qua bài viết này, Galileo Society hy vọng rằng các bạn đã có được những kiến thức thú vị liên quan đến Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO). Đừng quên theo dõi fanpage Galileo Society để cập nhật nhanh chóng những thông tin bổ ích nhé! 

TÀI LIỆU THAM KHẢO 

[1] [2] “Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO)”, Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam. Truy cập ngày 12/04/2023. 

https://tulieuvankien.dangcongsan.vn/ho-so-su-kien-nhan-chung/to-chuc-quoc-te/to-ch uc-hop-tac-thuong-hai-sco-3415 

[3] Lê Thế Mẫu, “Tổ chức hợp tác Thượng Hải trước cục diện thế giới đầy biến động”, Tạp chí Cộng sản. Truy cập ngày 11/04/2023. 

https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/the-gioi-van-de-su-kien/-/2018/821511/t o-chuc-hop-tac-thuong-hai-truoc-cuc-dien-the-gioi-day-bien-dong.aspx

[4] “Shanghai Cooperation Organisation”, Political and Peacebuilding Affairs. Truy cập ngày 12/04/2023. 

https://dppa.un.org/en/shanghai-cooperation-organization

[5] [13] “Vị thế mới, tầm vóc mới của Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO)”, VTV. Truy cập ngày 12/04/2023.

https://vtv.vn/the-gioi/vi-the-moi-tam-voc-moi-cua-to-chuc-hop-tac-thuong-hai-sco-20 220918094902145.htm

[6] “DECLARATION ON THE ESTABLISHMENT OF THE SHANGHAI COOPERATION ORGANIZATION”, The Shanghai cooperation organisation. Truy cập ngày 12/04/2023.

http://eng.sectsco.org/load/193054/

[7] [8] “CHARTER OF THE SHANGHAI COOPERATION ORGANIZATION”, The Shanghai cooperation organisation. Truy cập ngày 12/04/2023. 

http://eng.sectsco.org/load/203013/ 

[9] [10] “The Role of the Shanghai Cooperation Organization in Counteracting Threats to Peace and Security”, United Nation.Truy cập ngày 12/04/2023. https://www.un.org/en/chronicle/article/role-shanghai-cooperation-organization-counte racting-threats-peace-and-security 

[11] [12] Công Thuận, “Chuyên gia đánh giá về vai trò của SCO trong trật tự thế giới mới”, Báo Tin tức. Truy cập ngày 12/04/2023. 

https://baotintuc.vn/phan-tichnhan-dinh/chuyen-gia-danh-gia-ve-vai-tro-cua-sco-trong trat-tu-the-gioi-moi-20230406155758894.htm