[Từ điển Galileo _ 10_06_2023]

Di sản là những sản phẩm vật thể hoặc phi vật thể mang những giá trị lâu đời được kế thừa qua nhiều thế hệ, có tính đại diện cao về lịch sử, văn hóa cho từng cộng đồng và mối quan hệ giữa các cộng đồng với nhau. Do đó, từ hàng nghìn năm trước, các di sản đã có một vai trò nhất định đối với ngoại giao của các nền văn minh cổ đại. Trong bài viết đầu tiên của chuyên mục “Từ điển Galileo” tháng 6 này, hãy cùng Galileo Society khám phá về ngoại giao di sản qua trường hợp Đền thờ Thần đạo Itsukushima của Nhật Bản nhé! 

"Ngoại giao di sản” là khái niệm được nghiên cứu với nhiều tiêu điểm nhận thức luận và dưới nhiều khuôn khổ lý thuyết khác nhau. Nhìn chung, khái niệm này có được hiểu với nghĩa rộng nhất là quá trình các quốc gia sử dụng các di sản nhằm phục vụ các mục đích đối ngoại như hợp tác, trao đổi văn hóa hay hòa giải, trong đó bao gồm việc tạo ra và quản lý các di sản trong bối cảnh toàn cầu hóa, cũng như đối thoại và thương lượng giữa các bên liên quan.[1] Ngoại giao di sản, do đó, là không gian tiếp xúc giữa các giá trị, ý nghĩa và lợi ích khác nhau liên quan đến di sản.[2] Đền thờ Thần đạo Itsukushima của Nhật Bản với những ý nghĩa về văn hóa và chính trị quan trọng chính là một điển hình của ngoại giao di sản. 

Nằm trên đảo Miyajima, tỉnh Hiroshima (Nhật Bản), Đền thờ Thần đạo Itsukushima là một biểu tượng quan trọng cho kiến trúc, văn hóa và tinh thần hòa bình của xứ sở hoa anh đào. Quần thể đền được xây dựng từ thế kỷ thứ XII với chức năng thiêng liêng là thờ phụng các vị thần Thần đạo.[3] Kiến trúc ngôi đền mang đậm tinh thần tôn giáo bản địa Nhật Bản, đặc trưng bởi Cổng Torii nổi trên mặt nước mỗi khi thủy triều rút. Có thể nói, ngôi đền không chỉ kết hợp hài hòa vẻ đẹp của thiên nhiên với sức sáng tạo của con người, mà còn biểu trưng cho đời sống tâm linh và tâm hồn sâu sắc của người dân xứ Phù Tang. Trải qua nhiều thăng trầm lịch sử, trong đó vụ đánh bom nguyên tử xuống thành phố Hiroshima vào năm 1945, Đền Itsukushima cũng đã trở thành biểu tượng cho sự kiên cường, hòa giải và cam kết hòa bình của Nhật Bản sau Chiến tranh thế giới thứ II. 

Việc quảng bá hình ảnh Đền Itsukushima như một biểu tượng đất nước thể hiện rõ nét chính sách ngoại giao của Nhật Bản. Từ sau Chiến tranh Thế giới thứ Hai, Nhật Bản dần coi ngoại giao văn hóa là một trụ cột trong chính sách ngoại giao nhằm thay đổi hình ảnh Nhật Bản từ một quốc gia quân sự thành một quốc gia dân chủ, yêu chuộng hòa bình.[4] [5] Trong đó, nước này đặc biệt coi trọng vai trò của các di sản, xem đây là một nội dung quan trọng trong chiến lược ngoại giao văn hóa quốc gia. Cụ thể, thông qua các cơ chế hợp tác với UNESCO, Nhật Bản đã tích cực quảng bá các di sản quốc gia ra thế giới, đồng thời đóng góp vào nỗ lực chung của thể giới nhằm bảo tồn và phát huy các di sản chung của nhân loại.[6] Việc Đền Itsukushima được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO) công nhận là Di sản Thế giới vào năm 1996 [7] chính là một cột mốc đáng nhớ/ sự ghi nhận đối với nỗ lực của Nhật Bản trong việc quảng bá văn hóa và tinh thần quốc gia ra thế giới, đóng góp tích cực vào công tác đối ngoại của nước này. 

Bên cạnh quảng bá thông qua UNESCO, Nhật Bản còn thường xuyên lựa chọn Đền Itsukushima làm nơi đón tiếp các nhà lãnh đạo thế giới tham gia các sự kiện đối ngoại lớn do Nhật Bản làm chủ nhà nhằm gửi đi các thông điệp chính trị quan trọng, đặc biệt là về hòa bình và phản đối vũ khí hạt nhân. Chẳng hạn, Hội nghị Ngoại trưởng Nhóm các nước công nghiệp phát triển (G7) vào tháng 4/2016 [8] và Hội nghị Thượng đỉnh G7 vào tháng 5/2023 [9] với các chuyến thăm đền Itsukushima đều đạt được những kết quả đáng chú ý liên quan đến vấn đề hạt nhân như Tuyên bố Hiroshima về Giải trừ và không phổ biến vũ khí hạt nhân (2016) [10] [11] và Tầm nhìn Hiroshima về Giải trừ vũ khí hạt nhân (2023).[12] 

Thông qua bài viết này, Galileo Society hi vọng các bạn đã có được cái nhìn tổng quan về ngoại giao di sản nói chung và ngoại giao di sản Nhật Bản nói riêng qua trường hợp Đền thờ Thần đạo Itsukushima. Đừng quên theo dõi fanpage để không bỏ lỡ những kiến thức bổ ích nhé! 


TÀI LIỆU THAM KHẢO 

[1] Lähdesmäki Tuuli, và Viktorija L.A Čeginskas, 2022 “Conceptualisation of heritage diplomacy in scholarship.”, International Journal of Heritage Studies 28 (5). 635 -650 https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13527258.2022.2054846. [2] Winter, Tim. 2015. “Heritage Diplomacy.” International Journal of Heritage Studies 21 (10): 997–1015. https://doi.org/10.1080/13527258.2015.1041412. [3], [7] “Itsukushima Shinto Shrine”, UNESCO. Truy cập ngày 7/6/2023. https://whc.unesco.org/en/list/776/ 

[4] “Establishing Japan as a "Peaceful Nation of Cultural Exchange"", Prime Minister of Japan and His Cabinet. Truy cập ngày 7/6/2023. 

https://japan.kantei.go.jp/policy/bunka/050711bunka_e.html 

[5] Vũ Hồng Nam, “Ngoại giao văn hóa của Nhật Bản và bài học đối với Việt Nam”, Báo Thế giới và Việt Nam, 14/12/2021. Truy cập ngày 7/6/2023. 

https://baoquocte.vn/ngoai-giao-van-hoa-cua-nhat-ban-va-bai-hoc-doi-voi-viet-nam-1 67922.html 

[6] Chapter 3, Diplomatic Bluebook 2017, Ministry of Foreign Affairs of Japan https://www.mofa.go.jp/policy/other/bluebook/2017/html/chapter3/c030402.html [8] “G7 Foreign Ministers Visit Itsukushima Shrine”, Ministry of Foreign Affairs of Japan https://www.mofa.go.jp/ms/is_s/page4e_000406.html 

[9] SWP, House Chatham, IAI , Genron, Ifri, “Russia, China, and the G7’s Dilemmas: Global Perspectives on the Summit”, Council of Councils, 25/5/2023. Truy cập ngày 7/6/2023. 

https://www.cfr.org/councilofcouncils/global-memos/russia-china-and-g7s-dilemmas global-perspectives-summit 

[10] “G7 Foreign Ministers’ Hiroshima Declaration on Nuclear Disarmament and Non-Proliferation”, 11/4/2016. https://www.mofa.go.jp/mofaj/files/000147442.pdf [11] “G7 Statement on Non-proliferation and Disarmament”, 11/4/2016. https://www.mofa.go.jp/mofaj/files/000147446.pdf 

[12] “G7 Leaders’ Hiroshima Vision on Nuclear Disarmament”, 19/5/2023. https://www.g7hiroshima.go.jp/documents/pdf/230520-01_g7_en.pdf