[Từ điển Galileo _ 30_06_2023]

Ngoại giao di sản đang là một yếu tố quan trọng trong quá trình hợp tác quốc tế, đặc  biệt trong các hoạt động giao lưu văn hóa giữa nhân dân các nước, đóng vai trò ngày  càng quan trọng trong hoạt động đối ngoại của các quốc gia. Đặc biệt, đối với các quốc  gia mới nổi và đang phát triển, ngoại giao di sản đóng vai trò nhất định trong việc quảng  bá hình ảnh, tăng cường ảnh hưởng và sức hút đối với cộng đồng quốc tế. Trong số các  quốc gia đó, Indonesia đang rất thành công với “Ngoại giao Batik”, một hình thức ngoại  giao dựa vào di sản truyền thống của đất nước. Để tiếp nối chuyên mục “Từ điển  Galileo” tháng 6, hãy cùng chúng mình khám phá hình thức “Ngoại giao Batik”, một  chính sách đối ngoại độc đáo của Indonesia nhé!

Batik - một tinh hoa nghệ thuật của Indonesia  

Batik là một loại vải truyền thống rất nổi tiếng của Indonesia, ra đời từ khoảng thế kỉ  VII trên đảo Java. Mặc dù kĩ thuật nhuộm vải thủ công kiểu Batik đã xuất hiện cách đây  hàng nghìn năm tại nhiều khu vực trên thế giới (Trung Đông, Ấn Độ, Trung Quốc,...),  song kỹ thuật này chỉ được phát triển một cách hoàn thiện nhất tại Indonesia. Từ thế kỉ  XIX, khi thực dân Hà Lan đô hộ khu vực Đông Ấn, họ đã mang kỹ thuật nhuộm vải  Batik phổ biến về các nước châu Âu và Mỹ.  

Ngày nay, Batik đã trở thành một nét văn hóa đặc trưng của đất nước “Vạn đảo”, được  nhiều du khách ưa chuộng. Các làng nghề nhuộm vải trên đảo Java cũng trở thành một  điểm đến du lịch được yêu thích. Để làm nênmột tấm vải Batik, người nghệ nhân sẽ vẽ  các họa tiết bằng sáp thủ công lên một tấm vải trơn trắng, sau đó nhuộm tấm vải đó để  tạo ra thành quả cuối cùng. Điều đặc biệt trên mỗi họa tiết Batik là chúng thể hiện sự  giao thoa văn hóa của Indonesia - từ truyền thống dân gian đến các chi tiết chịu ảnh  hưởng mạnh mẽ của các nền văn minh Ấn Độ, Trung Quốc, Ả Rập, Nhật Bản và phương  Tây. Thông qua đó, chúng ta có thể thấy rõ sự tiếp biến văn hóa trong suốt chiều dài  lịch sử của quốc gia này. Không chỉ vậy, các họa tiết trên còn ẩn chứa những nét rất độc đáo, bao hàm nhiều ẩn ý và những triết lý sâu sắc. Ví dụ, họa tiết “parang” hình cơn  sóng mô tả tinh thần bền bỉ, không bỏ cuộc, họa tiết ”truntum” hình ngôi sao tám cánh  thể hiện tình yêu chân thành, vô điều kiện,... [1]  

Vải Batik rất phổ biến trong đời sống của người dân Indonesia, nếu mặc trong sinh hoạt  hàng ngày thì họa tiết tương đối đơn giản, còn trong những dịp đặc biệt như đám cưới  hay lễ hội thì trang phục sẽ nhiều họa tiết cầu kì và phức tạp hơn. Những năm trở lại  đây, chính phủ nước này còn khuyến khích người dân mặc trang phục công sở có các  hoa văn Batik. Ngoài ra, loại vải đặc biệt này còn được sử dụng để may khăn quàng cổ,  trang trí nội thất, làm khăn trải bàn, làm rèm cửa, làm tranh tường…[2] Ngày  02/10/2009, kĩ thuật tạo hình vải Batik được UNESCO chính thức công nhận là di sản  văn hóa phi vật thể của nhân loại và Indonesia cũng lấy ngày này hàng năm là Ngày  Batik Quốc gia. [3] Năm 2019, tổ chức này một lần nữa vinh danh Batik là Kiệt tác di  sản truyền khẩu và phi vật thể của nhân loại.  

Ngoại giao Batik - Dấu ấn mới của ngoại giao di sản Indonesia 

Từ sự nổi tiếng của vải truyền thống Batik, chính phủ Indonesia đã thực hiện chính sách  “Ngoại giao Batik”, nhằm quảng bá hình ảnh về văn hóa, đất nước và con người  Indonesia tới với bạn bè quốc tế, như một nỗ lực thúc đẩy ngoại giao văn hóa của “xứ  sở vạn đảo”. Chính sách này tập trung vào việc quảng bá kỹ thuật sản xuất thủ công loại  vải này tới các nguyên thủ quốc gia nước khác khi họ đến thăm Indonesia, hoặc tổ chức  các sự kiện, triển lãm, hội thảo liên quan đến vải Batik tại các cơ quan đại diện của  Indonesia ở nước ngoài, giới thiệu di sản văn hóa này qua các trang mạng xã hội,...[4]Bộ Ngoại giao Indonesia không chỉ coi Batik là một trong những “tinh hoa văn hóa”  của đất nước, mà còn là động lực thúc đẩy quyền lực mềm của quốc gia. Ngoài ra, việc  giới thiệu Batik tới bạn bè quốc tế cũng góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế khu vực từ  tăng trưởng doanh thu du lịch, khi du khách ghé thăm các làng nghề thủ công truyền  thống mua vải Batik làm quà lưu niệm và kích thích tăng trưởng du lịch tại các vùng  quê tại Jakarta. 

Sự vươn mình của Ngoại giao Batik trên trường quốc tế  

Kể từ khi Batik được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại  vào năm 2009, các cơ quan đại diện tại nước ngoài của Indonesia đã đẩy mạnh phát  triển ngoại giao Batik trên trường quốc tế, góp phần vào công tác đối ngoại chung của  quốc gia. Vào năm 2011, Tổng Lãnh sự quán Indonesia tại Chicago (Mỹ) tổ chức Cuộc  thi Thiết kế Batik cho người Mỹ, với chủ đề “Tinh thần Mỹ trong di sản Batik”. Sự kiện  này góp phần giới thiệu những tinh hoa sáng tạo của người Indonesia với ngành công  nghiệp sáng tạo quốc tế. Không chỉ vậy, thành công của ngoại giao Batik tại Mỹ đã  nâng cao hình ảnh của Indonesia trong mắt Washington, góp phần thúc đẩy những người  đứng đầu Nhà Trắng xây dựng và duy trì mối quan hệ gắn bó với quốc gia Đông Nam Á này.[5] 

Ngoại giao Batik cũng đã và đang từng bước để lại những dấu ấn đậm nét tại các diễn  đàn đa phương lớn của thế giới. Hội nghị APEC năm 1994 diễn ra tại Jakarta là sự kiện  quốc tế lớn đầu tiên vải Batik xuất hiện với tư cách quà tặng của chính phủ ông Suharto  tới các nguyên thủ quốc gia tham dự.[6] Kể từ đó đến nay, sự hiện diện của các sản  phẩm Batik tại các diễn đàn quốc tế được coi như một thước đo thành công cho các nỗ  lực ngoại giao và quảng bá hình ảnh đất nước của các đại diện Indonesia. Tháng 5/2019,  tại phiên thảo luận mở của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (UNSC) về “Tập huấn nâng  cao năng lực, cải thiện an toàn, bảo mật và hoạt động của Lực lượng Gìn giữ hòa bình  Liên hợp quốc” dưới sự chủ trì của Ngoại trưởng Indonesia Retno Marsudi, các đại biểu  đến từ Trung Quốc, Pháp, Bờ Biển Ngà, Cộng hòa Dominica,... đều mang các trang  phục vải Batik để thể hiện sự tôn trọng của các nước thành viên Hội đồng Bảo an đối  với tháng Chủ tịch của Indonesia.[7] Tại chuỗi hội thảo của Ngân hàng Thế giới và Quỹ  Tiền tệ Quốc tế diễn ra tại Bali (Indonesia) năm 2018, Tổng Thư ký Liên hợp quốc  Antonio Guterres cũng mang trang phục Batik tham dự hội nghị. Hay mới đây nhất, tại Thượng đỉnh G20 diễn ra tại Bali, Indonesia vào tháng 11/2022, các bộ áo Batik trở thành trang phục được đông đảo lãnh đạo của các quốc gia khoác lên mình.[8] Đây đều  là những món quà lưu niệm được phái đoàn Indonesia gửi tặng đại biểu các quốc gia khác tại các diễn đàn quốc tế do “đất nước vạn đảo” đăng cai tổ chức. Sự hiện diện  thường xuyên của trang phục và sản phẩm Batik do đó thể hiện vai trò và vị thế ngày  càng cao của quốc gia Đông Nam Á trên trường quốc tế.[9] 

Bên cạnh vai trò thúc đẩy ngoại giao văn hóa, Batik còn là một công cụ gián tiếp của  ngoại giao kinh tế Indonesia. Một trong những nhiệm vụ cụ thể của các nhà ngoại giao  “xứ sở vạn đảo” được chính phủ Jakarta khuyến khích gần đây là tiếp tục quảng bá vải  Batik như một mặt hàng xuất khẩu quan trọng, tiếp sức chính phủ trong nỗ lực hỗ trợ  các ngành nghề thủ công nói chung, nghề Batik nói riêng phát triển, đóng góp vai trò  ngày một cao vào nền kinh tế quốc dân, tăng trưởng kim ngạch thương mại và dự trữ  ngoại hối quốc gia.[10][11] Cựu Bộ trưởng Thương mại Indonesia Thomas Lembong  nhận định, trong bối cảnh Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) đang phát triển mạnh mẽ,  xu hướng tiêu dùng các sản phẩm nhập khẩu, nhất là các mặt hàng thủ công truyền  thống, sẽ ngày càng được ưa chuộng trên thị trường quốc tế. Do đó, vải Batik với độ  hiếm, sự độc đáo và số lượng sản xuất có hạn sở hữu tiềm năng để trở thành mặt hàng  xuất khẩu thế mạnh được săn đón của Indonesia.[12] 

Ngoại giao Batik đã và đang trở thành một nhân tố quan trọng, không chỉ đóng góp vào  việc quảng bá hình ảnh của Indonesia là một cường quốc tầm trung mới nổi đa sắc tộc,  giàu truyền thống văn hóa, mà còn giúp quốc gia Đông Nam Á này đạt được các mục  tiêu kinh tế - chính trị - xã hội trong trung và dài hạn. Thông qua bài viết này, Galileo  Society hy vọng đã cung cấp cho các bạn cái nhìn cụ thể về ngoại giao Batik, một hình  thức ngoại giao di sản tiêu biểu của Indonesia. Đừng quên theo dõi fanpage câu lạc bộ  để không bỏ lỡ những thông tin bổ ích nhé!  

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO:  

[1] “Indonesian Batik”, UNESCO. Truy cập ngày 29/6/2023  

https://ich.unesco.org/en/RL/indonesian-batik-00170 [2] Thanh Huyền, “Trải nghiệm nghệ thuật Batik Indonesia tại Hà Nội,” VOV, ngày  31/5/2023. Truy cập ngày 27/6/2023.  

https://vov2.vov.vn/van-hoa-giai-tri/trai-nghiem-nghe-thuat-batik-indonesia-tai-ha noi-42424.vov2 

[3] Kim Nhung, “Độc đáo nghệ thuật nhuộm vải Batik truyền thống Indonesia,” VOV,  ngày 31/5/2023. Truy cập ngày 27/6/2023.  

https://vov.vn/van-hoa/doc-dao-nghe-thuat-nhuom-vai-batik-truyen-thong-indonesia post1023610.vov?fbclid=IwAR029kzBJbAAub00sTv4vBmPIx2Mffr0sxg8uqtYQ4hZeZzK7wQBFl2pRLE 

[4], [11] Syaskia, Nabila Hana, “Indonesian Cultural Diplomacy Through Batik,”  University of Muhammadiyah Yogyakarta, Indonesia, tháng 10/2022. Truy cập ngày  27/6/2023.  

https://www.researchgate.net/publication/364341112_Indonesian_Cultural_Diplomacy_Through_Batik 

[5] Rahmadiyanti, Anggraini Dwi, “Batik as Indonesia's Soft Diplomacy in the  International World,” University of Muhammadiyah Yogyakarta, Indonesia, tháng  10/2022. Truy cập ngày 27/6/2023. 

https://www.researchgate.net/publication/364343162_Batik_as_Indonesia%27s_Soft_Diplomacy_in_the_International_World_Batik_sebagai_Soft_Diplomasi_Indonesia_di_Dunia_Internasional 

[6] Febrian, Silvia Jultikasari, “Batik as the strength of Indonesia’s diplomacy,” Modern  Diplomacy, ngày 11/10/2022. Truy cập ngày 27/6/2023. 

https://moderndiplomacy.eu/2022/10/11/batik-as-the-strength-of-indonesias 

diplomacy/ 

[7] Widyamurti, Estu, Bonaedy, Mia M., “Batik Enlivens UNSC Session,” Cabinet  Secretariat of the Republic of Indonesia, ngày 8/5/2019. Truy cập ngày 27/6/2023.  https://setkab.go.id/en/batik-enlivens-unsc-session/ 

[8] La Torre, Vincenzo, “From China and Russia’s blue batik to UK and Canada’s red  shirts, world leaders show their colours at G20 Summit in Bali,” South China Morning  Post, ngày 17/11/2022. Truy cập ngày 30/6/2023.  

https://www.scmp.com/lifestyle/fashion-beauty/article/3199902/china-and-russias blue-batik-uk-and-canadas-red-shirts-world-leaders-show-their-colours-g20-summit [9], [10] Anthoni, Mohamad, “Indonesian batik becomes increasingly popular  worldwide,” Antara News, ngày 21/6/2019. Truy cập ngày 27/6/2023.  https://en.antaranews.com/news/127529/indonesian-batik-becomes-increasingly popular-worldwide 

[12] Zahidi, Syaprin, “Batik as Indonesian Public Diplomacy in ASEAN Economic  Community (AEC),” International Journal of International Relations, Media and Mass  Communication Studies, Vol.3, No.2 pp.1-9, tháng 5/2017. Truy cập ngày 27/6/2023.  https://eprints.umm.ac.id/97570/1/Zahidi%20- 

%20batik%20public%20diplomacy%20AEC%20soft%20power.pdf