Chính sách “Không liên kết” được đề ra bởi cố Thủ tướng Jawaharlal Nehru vốn là nguyên lý cốt lõi của nền ngoại giao Ấn Độ. Song, kể từ khi Thủ tướng Narendra Modi nhậm chức vào năm 2014, “Đa liên kết” bắt đầu trở thành thuật ngữ mà giới học giả sử dụng khi đề cập tới chính sách đối ngoại của quốc gia Nam Á này. Trong chuyên mục “Từ điển Galileo”, Galileo Society xin được gửi tới bạn đọc những kiến thức thú vị về chính sách “Đa liên kết” của Ấn Độ dưới thời Thủ tướng Narendra Modi nhé!
Thuật ngữ “Đa liên kết” (tiếng Anh: multi-alignment) được định nghĩa là một loạt các mối quan hệ song song nhằm tăng cường quan hệ đối tác đa phương và tìm kiếm một cách tiếp cận chung giữa các nhóm, hướng tới an ninh, công bằng kinh tế và loại bỏ các nguy cơ hiện hữu như chủ nghĩa khủng bố.[1]
Chính sách “Đa liên kết” xuất hiện từ năm 2004, trong nhiệm kỳ của Thủ tướng Manmohan Singh và được thể hiện rõ nét dưới thời Thủ tướng Narendra Modi.[2] Mục tiêu mà Ấn Độ hướng đến khi thực hiện “Đa liên kết” là đảm bảo lợi ích quốc gia, tăng cường ảnh hưởng của Ấn Độ trong quan hệ quốc tế, tạo điều kiện để nước này trở thành cường quốc khu vực châu Á - Thái Bình Dương, sau là cường quốc toàn cầu.[3] Theo quan điểm của học giả Ấn Độ, “Đa liên kết” là chính sách đối ngoại thay thế cho “Không liên kết” bởi chính sách truyền thống này đã không giúp Ấn Độ đảm bảo tuyệt đối lợi ích quốc gia.[4]
Chính sách “Đa liên kết” của Ấn Độ dưới thời Thủ tướng Narendra Modi được thể hiện qua ba nội dung chính. Thứ nhất, tăng cường vai trò ở các tổ chức, diễn đàn đa phương trong khu vực và quốc tế như Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), Nhóm năm nền kinh tế mới nổi hàng đầu thế giới (BRICS), Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO), Đối thoại Tứ giác An ninh (Quad) hay Hiệp hội Nam Á vì sự Hợp tác Khu vực (SAARC). Thứ hai, tích cực xây dựng mối quan hệ đối tác chiến lược với các nước láng giềng ở Nam Á và các nước lớn như Mỹ, Trung Quốc, Nga; đồng thời cải thiện quan hệ với nhiều quốc gia khác trong khu vực và trên thế giới như Anh, Canada, Mông Cổ, Oman, Seychelles và Các tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE). Thứ ba, kiên trì theo đuổi nguyên tắc và hệ giá trị riêng gồm: (i) kiên quyết bảo vệ lợi ích quốc gia; (ii) đề cao sự tự chủ và cân bằng trong quan hệ quốc tế; (iii) trở thành một cường quốc hàng đầu thay vì chỉ là một bên giữ vai trò cân bằng quyền lực.[5][6][7]
Chính sách “ngoại giao đa véc - tơ” đã và đang để lại nhiều dấu ấn trong nền ngoại giao hiện đại, giúp Ấn Độ nâng tầm được vị thế quốc gia trong khu vực và trên trường quốc tế. Trong bối cảnh tam giác quan hệ Mỹ - Nga - Trung có nhiều biến động, New Delhi đã có những động thái khéo léo khi vừa cạnh tranh, vừa hợp tác, duy trì quan hệ với ba nước lớn nhằm đạt mục tiêu cao nhất là bảo vệ lợi ích quốc gia. Đối với khu vực Đông Nam Á, chính phủ Modi đã thúc đẩy hợp tác với các quốc gia ASEAN thông qua chính sách “Hành động hướng Đông” (Act East Policy), tiến tới thiết lập quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Ấn Độ - ASEAN vào năm tháng 11/2022.[8] Bên cạnh đó, quan hệ giữa Ấn Độ và các quốc gia Đông Bắc Á cũng có nhiều dấu hiệu khởi sắc, khi New Delhi đã đạt được nhiều thỏa thuận quan trọng trong các lĩnh vực kinh tế, quốc phòng - an ninh với Seoul và Tokyo.[9][10] Ngoài ra, chính sách “Hành động hướng Tây” (Act West Policy) của chính phủ Modi cũng khiến Ấn Độ xích lại gần hơn với các nước Trung Đông, điều đó được minh chứng qua việc nước này đã khởi động đàm phán Hiệp định Thương mại tự do với các quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) trong năm 2022.[11]
Với chính sách “Đa liên kết”, Ấn Độ đã thể hiện rõ ràng hơn vai trò quản trị của mình đối với khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương nói riêng và thế giới nói chung. Cụ thể, nước này đã tích cực tham gia vào các hoạt động của Bộ tứ Quad cùng với Mỹ, Nhật Bản và Australia, nỗ lực vì một khu vực khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở.[12] Không chỉ vậy, tại Hội nghị cấp cao Đông Á (EAS) lần thứ 14, được tổ chức vào ngày 4/11/2019 tại Thái Lan, Thủ tướng Modi đã đề cập tới Sáng kiến Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, theo đó mở rộng phạm vi địa lý của Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương sang vùng duyên hải phía Đông châu Phi, khu vực biển Arab và các quốc gia vùng Vịnh.[13] Với hai nhóm chính sách “Hành động hướng Đông” và Hành động hướng Tây”, Ấn Độ đã tạo nên một chỉnh thể trong chiến lược của mình tại khu vực, qua đó thể hiện mong muốn đóng vai trò dẫn dắt, chủ trì, điều phối hợp tác trong phạm vi Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.[14]
Mặc dù đạt được nhiều thành tựu, song Ấn Độ vẫn phải đối mặt với một số thách thức trong quá trình triển khai chính sách “Đa liên kết”. Trước hết, New Delhi vẫn chưa đạt được sự đồng thuận và tin tưởng của các nước láng giềng Nam Á - nơi mà Ấn Độ là cường quốc duy nhất.[15] Điều này đặt ra nhiều trở ngại đối với vai trò quản trị khu vực của Ấn Độ khi các quốc gia vẫn chưa thật sự sẵn sàng tham gia vào các sáng kiến của chính phủ Modi. Mặt khác, Ấn Độ cũng phải đối mặt với mối đe dọa lớn về an ninh khi hai nước láng giềng có tranh chấp biên giới là Trung Quốc và Pakistan đều sở hữu vũ khí hạt nhân. Thêm vào đó, việc đề cao “Đa liên kết”, tham gia vào các cơ chế do Mỹ hoặc Trung Quốc khởi xướng có khả năng đặt Ấn Độ vào thế khó trong bối cảnh cạnh tranh địa chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt, phức tạp.[16]
Bàn về chính sách đối ngoại của Ấn Độ, GS. TS Ngô Xuân Bình nhận định, việc điều chỉnh chính sách đối ngoại từ “Không liên kết” sang “Đa liên kết” là sự chuyển hướng chiến lược vô cùng tỉnh táo của chính phủ Modi, góp phần khẳng định vị trí của Ấn Độ trong trật tự chính trị thế giới như một cường quốc đầy trách nhiệm.[17] Với những thành tựu đã đạt được, “Đa liên kết” vẫn sẽ là sự lựa chọn ưu tiên của các nhà hoạch định chính sách đối ngoại tại New Delhi trong tương lai.
Thông qua bài viết trên, hy vọng rằng Galileo Society đã đem đến các độc giả những thông tin bổ ích và lý thú về chính sách “Đa liên kết” của Ấn Độ. Hãy theo dõi chúng mình để cập nhật tình hình chính trị quốc tế và những thông tin mới nhất từ Galileo Society nhé!
Tài liệu tham khảo
[1] “From Non Alignment to Multi Alignment”, Drishti IAS, ngày 03/08/2022. Truy cập ngày 19/1/2023.
https://www.drishtiias.com/daily-updates/daily-news-editorials/from-non-alignment-to-multi-alignment
[2][3] Nguyễn Thị Thu Hà, “Vị trí, vai trò của Việt Nam trong chính sách đối ngoại của Ấn Độ giai đoạn từ năm 2004 đến nay”, Tạp chí Lý luận chính trị và Truyền thông, ngày 27/7/2021. Truy cập ngày 19/1/2023.
[4] “Was The Non-Aligned Movement Ever Relevant for India”, Manohar Parrikar Institute for Defence Studies and Analyses, ngày 29/9/2016. Truy cập ngày 19/1/2023.
https://idsa.in/idsanews/was-the-non-aligned-movement-ever-relevant-for0-india_skalayanaraman_290916
[5] Vũ Lê Thái Hoàng; Trần Hà My, “Xu hướng tự chủ chiến lược trong quan hệ quốc tế hiện nay”, Tạp chí Cộng sản, ngày 23/10/2022. Truy cập ngày 19/1/2023.
[6] Ian Hall, 2016. Multialignment and Indian Foreign Policy under Narendra Modi, The Round Table, DOI: 10.1080/00358533.2016.1180760
[7][17] Ngô Xuân Bình, 2019. Điều chỉnh Chính sách đối ngoại của Ấn Độ dưới thời Thủ tướng N.Modi. Hà Nội: NXB Khoa học Xã hội.
[8] Dũng Hoàng, “Ấn Độ, ASEAN thiết lập quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện”, Báo điện tử Đài Tiếng nói Việt Nam, ngày 12/11/2022. Truy cập ngày 19/1/2023.
https://vov.vn/the-gioi/an-do-asean-thiet-lap-quan-he-doi-tac-chien-luoc-toan-dien-post983572.vov
[9] Phong Vũ, “Những thỏa thuận nặng ký của Thủ tướng Ấn Độ”, Báo Nhân dân, ngày 3/6/2015. Truy cập ngày 19/1/2023.
https://nhandan.vn/nhung-thoa-thuan-nang-ky-cua-thu-tuong-an-do-post234146.html
[10] Phan Quân, “Nhật Bản-Ấn Độ: Nâng tầm quan hệ, thu hẹp khoảng cách”, Báo Quốc tế, ngày 23/3/2022. Truy cập ngày 16/1/2023.
https://baoquocte.vn/nhat-ban-an-do-nang-tam-quan-he-thu-hep-khoang-cach-177885.html
[11] “India, GCC group to launch free trade pact negotiations on November 24”, The Hindu, ngày 17/11/2022. Truy cập ngày 19/1/2023.
[12] "What's the 4-nation Quad, where did it come from?", The Hindu, ngày 24/5/2022. Truy cập ngày 19/1/2023.
[13][14] Nguyễn Trần Xuân Sơn, “Sáng kiến Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Ấn Độ: Từ chính sách đến hành động”, Tạp chí Cộng sản, ngày 15/10/2021. Truy cập ngày 19/1/2023.
[15] Nguyễn Xuân Trung, “Vai trò của Ấn Độ đối với sự định hình cấu trúc khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương”, Tạp chí Cộng sản, ngày 5/6/2021. Truy cập ngày
16/1/2023
[16] Zeehan, Mohamed, "Can India Mold the Quad for Its Own Gains?", The Diplomat,ngày 17/03/2021. Truy cập ngày 19/1/2023.
https://thediplomat.com/2021/03/can-india-mold-the-quad-for-its-own-gains/
