TRIỂN VỌNG DUY TRÌ VAI TRÒ TRUNG TÂM CỦA ASEAN TRONG GIẢI QUYẾT KHỦNG HOẢNG TẠI MYANMAR

Để khởi động chuyên mục “Góc nhìn Galileo” với mục đích đem tới những phân tích chuyên sâu về các vấn đề nổi cộm đang diễn ra trên chính trường quốc tế, Galileo Society xin gửi tới các bạn bài viết đầu tiên với chủ đề vô cùng thú vị:

TRIỂN VỌNG DUY TRÌ VAI TRÒ TRUNG TÂM CỦA ASEAN TRONG GIẢI QUYẾT KHỦNG HOẢNG TẠI MYANMAR

Trong năm 2021, song song với các vấn đề kinh tế - xã hội, nền chính trị quốc tế cũng đã trải qua nhiều biến cố hết sức khó lường. Là khu vực có tầm quan trọng chiến lược hàng đầu tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương nói riêng và thế giới nói chung, tình hình chính trị tại Đông Nam Á cũng không nằm ngoài xu hướng chung kể trên khi nơi đây đã chứng kiến một cuộc chính biến xảy ra nằm ngoài dự đoán vào rạng sáng ngày 1/2/2021 tại Myanmar.

Trên danh nghĩa là tổ chức quốc tế đa phương duy nhất tại Đông Nam Á, Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) đã và đang nắm giữ vai trò trung tâm trong các vấn đề của khu vực, từ việc thiết lập mạng lưới quan hệ dày đặc với nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới cho tới tổ chức những cuộc thảo luận về các thay đổi trong cơ chế hợp tác khu vực tại châu Á.[1] Trên cơ sở đó, nhiều học giả đã đánh giá chính biến Myanmar sẽ là một phép thử cho ASEAN trong việc gìn giữ hòa bình và ổn định chung tại Đông Nam Á. Trong thời gian qua, ASEAN đã có nhiều động thái thúc đẩy quá trình giải quyết các hệ quả của cuộc chính biến tại Myanmar và đảm bảo sự an toàn cho người dân nước này. Mặc dù vậy, kết quả từ những nỗ lực của tổ chức đa phương này vẫn chưa thực sự rõ nét và cuộc khủng hoảng hiện vẫn đang rơi vào thế bế tắc. Điều đó đã đặt ra câu hỏi rằng: “Liệu ASEAN có thể tiếp tục giữ vững vai trò trung tâm trong việc giải quyết vấn đề khủng hoảng chính trị tại Myanmar?”. Trước khi đi vào tìm hiểu câu trả lời, hãy cùng nhìn lại tổng quan lịch sử chính trị Myanmar trong thời gian qua để có cái nhìn khái quát nhất về vấn đề.

Kể từ khi giành độc lập từ tay thực dân Anh năm 1948, Myanmar đã trải qua những dấu mốc lịch sử vô cùng biến động với một nền chính trị phức tạp. Sau cuộc chính biến vào năm 1962, chính quyền quân sự của tướng Ne Win đã lên nắm quyền. Trải qua hơn 50 năm, vào năm 2015, Myanmar đã chính thức chuyển sang chế độ dân sự hoàn toàn dưới sự điều hành của Đảng Liên minh Quốc gia vì Dân chủ (NLD) do bà Aung San Suu Kyi làm Cố vấn Nhà nước.[2]

Tuy nhiên, sáng sớm ngày 1/2/2021, Lực lượng Vũ trang Myanmar, hay còn gọi là Tatmadaw, đã bao vây nơi ở của nhà lãnh đạo Aung San Suu Kyi với cáo buộc gian lận liên quan tới cuộc bầu cử diễn ra hồi tháng 11/2020. Quân đội đã viện dẫn những quy định trong bản Hiến pháp năm 2008 được lực lượng này soạn thảo nhằm hợp pháp hóa cho hành động của mình, bao gồm các điều khoản dành 25% số ghế trong Quốc hội cho quân đội, cũng như cho phép Tatmadaw nắm chính quyền và tiếp quản công việc nhà nước trong trường hợp đặc biệt.[3]

Quyền lực đã ngay lập tức được chuyển giao cho Tổng Tư lệnh Min Aung Hlaing. Hơn 1 năm sau cuộc chính biến, Myanmar đã trải qua tình trạng hỗn loạn nhất trong lịch sử kể từ khi giành được độc lập. Các cuộc biểu tình đã nổ ra ở khắp nơi trên cả nước, thậm chí có nơi đã trở thành làn sóng bạo động nhằm phản đối Hiến pháp 2008 và chống lại hành vi của quân đội.[4] Trong khi đó, Cố vấn Nhà nước Aung San Suu Kyi phải đối mặt với hàng loạt cáo buộc từ phía chính quyền quân đội, bao gồm việc không tuân thủ các quy định phòng dịch COVID-19, tham nhũng, gian lận bầu cử và lạm dụng quyền lực.[5]

Trong năm 2021, Myanmar đã phải chịu tác động cùng lúc từ ba cuộc khủng hoảng lớn. Trước hết, cuộc chính biến đã đẩy quốc gia này rơi vào tình trạng hỗn loạn kéo dài trong nhiều tháng do mâu thuẫn gia tăng giữa lực lượng quân đội với những người phản đối cuộc chính biến, đặc biệt là sau khi quân đội áp dụng các biện pháp đàn áp cứng rắn. Bên cạnh đó, trong năm 2021, Myanmar phải hứng chịu làn sóng dịch bệnh COVID-19 thứ ba với số ca nhiễm chủng Delta tăng cao kỷ lục, đưa tới sự sụp đổ của hệ thống y tế. Theo công bố từ chính phủ nước này, tính đến cuối tháng 9/2021, đã có tổng cộng 17.129 người tử vong vì đại dịch COVID-19.[6] Tình hình bất ổn do cuộc chính biến gây ra cũng đã làm gia tăng số người bị thương và khiến hàng loạt cơ sở y tế bị phá hủy. Cuối cùng, nền kinh tế của Myanmar hiện đang bị đẩy vào giai đoạn suy thoái nặng nề với động thái rút khỏi đất nước từ những nhà đầu tư Nhật Bản, Anh, Ấn Độ, trong khi các lệnh trừng phạt đến từ Liên minh châu Âu (EU) và Mỹ cũng gây ra nhiều tác động tiêu cực. Trước thực trạng đó, nhiều người dân Myanmar đã lên tiếng kêu gọi cộng đồng quốc tế sử dụng nguyên tắc R2P - Trách nhiệm bảo vệ (Responsibility to Protect) vì chính quyền mới không có đủ khả năng bảo vệ người dân.[7]

Động thái từ phía ASEAN và các quốc gia thành viên

Xuyên suốt các tuyên bố kể từ khi khi cuộc chính biến nổ ra vào tháng 2/2021, các nước thành viên ASEAN đều đã thống nhất nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tuân thủ các nguyên tắc dân chủ, pháp quyền và quản trị tốt, tôn trọng và bảo vệ các quyền con người và các quyền tự do cơ bản, tôn trọng các nguyên tắc được ghi nhận trong Hiến chương ASEAN cũng như tầm quan trọng của quá trình đối thoại, hòa giải và tái lập trạng thái bình thường theo ý chí của người dân Myanmar.[8][9] Những nội dung này một lần nữa được khẳng định trong tuyên bố Chủ tịch sau Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao không chính thức ngày 2/3/2021, trong đó kêu gọi tất cả các bên kiềm chế, không kích động bạo lực, đồng thời bày tỏ sự sẵn sàng của ASEAN trong việc hỗ trợ Myanmar một cách tích cực, hòa bình và mang tính xây dựng.[10][11]

Nổi bật nhất, vào ngày 24/4/2021, lãnh đạo các nước ASEAN tại phiên họp đặc biệt ở Jakarta (Indonesia) đã thống nhất bản “Đồng thuận 5 điểm” liên quan đến việc giải quyết khủng hoảng tại Myanmar. Năm điểm thống nhất của ASEAN về Myanmar là: chấm dứt bạo lực, đối thoại mang tính xây dựng giữa tất cả các bên liên quan, gửi viện trợ cho Myanmar, bổ nhiệm đặc phái viên của khối để tạo điều kiện cho các cuộc đàm phán, và cho phép đặc phái viên đến Myanmar. Người đứng đầu chính quyền quân sự Myanmar - Thống tướng Min Aung Hlaing - đã tham gia hội nghị thượng đỉnh ASEAN này, được cho là đã đồng ý với những điểm nói trên và cho biết sẽ “hợp tác với ASEAN trên tinh thần xây dựng”.[12][13] Đặc phái viên đầu tiên của ASEAN tại Myanmar - ông Erywan Yusof - Ngoại trưởng thứ hai của Brunei cũng đã được bổ nhiệm ngay sau Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 54.[14]

Trong các nỗ lực phối hợp với cộng đồng quốc tế, tại phiên họp thứ 47 của Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp quốc, các nước thành viên ASEAN đã đối thoại với Báo cáo viên đặc biệt của Liên Hợp quốc về Myanmar. Phiên thảo luận được tiến hành trên quan điểm chung của ASEAN là đối thoại và hợp tác mang tính xây dựng với tất cả các bên ở Myanmar nhằm đạt được giải pháp cùng có lợi để giải quyết cuộc khủng hoảng hiện nay.[15] ASEAN cùng một số quốc gia thành viên cũng nỗ lực trao đổi với các bên liên quan như Mỹ, Trung Quốc qua các cuộc điện đàm để phối hợp lập trường và đề xuất giải pháp bền vững trong vấn đề Myanmar.[16][17]

Như vậy, các động thái trên đã thể hiện rõ vai trò trung tâm của ASEAN trong việc xử lý các hệ quả của cuộc chính biến ở Myanmar, đồng thời cho thấy nỗ lực của các quốc gia thành viên ASEAN trong phát huy giá trị đoàn kết nhằm thống nhất lập trường chung đối với vấn đề tại Myanmar. Ngay khi chính biến nổ ra, các quốc gia đã bày tỏ quan điểm, tuy rằng có những khác biệt nhất định nhưng đều nhất trí kêu gọi đảm bảo tình hình ổn định và an ninh khu vực cũng như hòa bình cho người dân Myanmar. Trong bối cảnh các thể chế ngoài khu vực liên tục áp đặt các lệnh trừng phạt mang tính răn đe với Myanmar, ASEAN đã thành công kêu gọi chính quyền quân đội nước này bước vào bàn đàm phán, góp phần xoa dịu tình hình mở ra hy vọng về việc giải quyết vấn đề bằng đối thoại hòa bình.

ASEAN sẽ tiếp tục duy trì vai trò trung tâm của mình trong tiến trình giải quyết cuộc khủng hoảng tại Myanmar.

Từ những động thái nêu trên, ASEAN đã thể hiện được vai trò trung tâm của mình trong tiến trình giải quyết khủng hoảng tại Myanmar. Tuy nhiên, để chứng tỏ ASEAN có khả năng tiếp tục duy trì vai trò trung tâm này trong thời gian tới, chúng ta cần phân tích một số yếu tố quan trọng có thể ảnh hưởng đến vai trò của ASEAN đối với vấn đề Myanmar.

Đầu tiên, cần khẳng định cuộc khủng hoảng đang diễn ra tại Myanmar đã trở thành vấn đề chung, thách thức chung của cả khối. Sự chú trọng của ASEAN đối với Myanmar nói chung và tình hình chính biến tại quốc gia này nói riêng được thể hiện qua những phát ngôn chính thức của khối và bản thân các quốc gia thành viên. Tại cuộc họp không chính thức của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc về tình hình Myanmar, Việt Nam, với vai trò là Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an, đồng thời là một quốc gia thành viên ASEAN, đã khẳng định rằng 55 triệu người dân Myanmar đều là thành viên của Đại gia đình ASEAN, và ASEAN luôn sẵn sàng giúp đỡ Myanmar một cách xây dựng, hòa bình thông qua các cơ chế liên quan.[18] Hơn nữa, trong tiến trình toàn cầu hóa và hội nhập sâu rộng, những khủng hoảng gây ra bởi cuộc chính biến tại Myanmar đã và đang làm gia tăng nguy cơ bất ổn trong khu vực , đơn cử như những vấn đề liên quan tới dòng người tị nạn từ Myanmar tới các quốc gia láng giềng, hay sự bùng nổ của các tổ chức tội phạm xuyên quốc gia.[19] Cuộc chính biến cũng tạo ra những thách thức lớn trong việc duy trì các giá trị dân chủ trong khu vực khi các tướng lĩnh quân đội quay trở lại cầm quyền vào thời điểm mà các quốc gia thành viên khác như Philippines, Campuchia, Indonesia và Thái Lan cũng đang gặp phải những vấn đề liên quan tới việc củng cố nền dân chủ.[20] Chính những tác động xuyên biên giới này buộc ASEAN phải đảm đương và duy trì vai trò trung tâm của mình trong xử lý vấn đề chính biến Myanmar.

Vai trò trung tâm của ASEAN cũng đã được cộng đồng quốc tế ghi nhận, đánh giá cao và ủng hộ mạnh mẽ. Các nỗ lực không ngừng của ASEAN như đưa ra Đồng thuận 5 điểm, cử đặc phái viên về tình hình Myanmar đã được các tổ chức quốc tế như Liên Hợp Quốc, EU và các nước Mỹ, Anh, Đức, Trung Quốc, Nhật Bản... coi như “bước tiến đáng khích lệ”, “một bước đi quan trọng” nhằm giải quyết cuộc khủng hoảng tại Myanmar.[21][22] Tuy vậy, điều này đồng nghĩa với việc thế giới đang theo dõi sát sao những động thái của ASEAN. Nếu giải quyết thành công các vấn đề còn tồn động, đây sẽ là bước tiến lớn để khẳng định tính thống nhất và vai trò trung tâm của ASEAN trong các vấn đề khu vực. Ngược lại, nếu ASEAN thất bại trong việc duy trì vai trò trung tâm trong tiến trình giải quyết khủng hoảng tại Myanmar, các cường quốc trong và ngoài khu vực như Mỹ, Nhật Bản và Trung Quốc sẽ trực tiếp tham gia và có các động thái cạnh tranh nhằm đóng vai trò lớn hơn trong vấn đề này.[23]. Đồng thời, việc hành động thiếu hiệu quả cũng sẽ làm suy giảm đáng kể vai trò của ASEAN trong khu vực, điều vốn đang phải chịu nhiều thách thức. Lý do là vì Myanmar hiện đang là mắt xích trọng yếu trong việc đảm bảo vai trò trung tâm của ASEAN cũng như mục tiêu duy trì hòa bình và thúc đẩy thịnh vượng của khối này.[24]

Ngoài ra, những diễn biến khó lường của tình hình cũng đang thúc đẩy ASEAN cân nhắc về những hành động chưa từng có tiền lệ. Trong đó, nguyên tắc đồng thuận và không can thiệp đang được đánh giá lại và phần nào bị xem như một rào cản đối với việc thúc đẩy vai trò trung tâm của ASEAN trong giải quyết vấn đề Myanmar nói riêng, và trong quá trình điều hòa các biến động ở Đông Nam Á nói chung. Đơn cử, giới chức Indonesia và Singapore đã có những động thái đơn phương quyết liệt trong nỗ lực tiên phong giải quyết khủng hoảng. Tổng thống Indonesia Joko Widodo đã tổ chức họp báo ngay trước thềm Hội nghị các nhà lãnh đạo ASEAN (ALM) vào tháng 4/2021, đưa ra tuyên bố công khai kêu gọi đích danh chính quyền quân sự chấm dứt các hành động bạo lực và thả tự do cho những tù nhân chính trị.[25] Ngoài ra, ông cũng kêu gọi triệu tập một cuộc họp khẩn cấp của ASEAN và yêu cầu Hiệp hội tham gia xử lý khủng hoảng ở mức độ sâu hơn, ưu tiên bảo vệ sự an toàn của người dân Myanmar [26]. Singapore cũng bày tỏ quan điểm trực diện tương tự và hưởng ứng yêu cầu triệu tập một cuộc gặp khẩn cấp giữa các nhà lãnh đạo ASEAN của Indonesia cùng Malaysia [27]. Điều này được thể hiện qua tuyên bố của Ngoại trưởng Singapore Vivian Balakrishnan khi kêu gọi giới chức quân sự “hết sức kiềm chế, ngừng các hành động sử dụng vũ lực, lập tức thực hiện các bước giảm leo thang tình hình nhằm ngăn ngừa đổ máu và bạo lực tiếp diễn”.[28]

Các hành động được coi như vượt khỏi nguyên tắc không can thiệp của Indonesia và Singapore phần nào gợi ý cho chính sách của ASEAN trong bối cảnh tình hình quốc tế đầy thách thức. Về đối ngoại, sự cạnh tranh ảnh hưởng giữa các cường quốc đang ngày một gia tăng, gây sức ép lên các chủ thể trong khu vực, trong đó có ASEAN cùng các nước thành viên. Thái độ thiếu sát sao cùng sự phản ứng chậm chạp của ASEAN đối với những bất ổn có thể đẩy Đông Nam Á đối diện với khả năng can thiệp từ các nhân tố bên ngoài vào khu vực nhằm bảo vệ lợi ích. Điều này đã xảy ra tại eo biển Malacca khi vào năm 2004, mối lo ngại trước chủ nghĩa khủng bố bùng lên sau ngày 11/9 cùng vấn nạn cướp biển dai dẳng đã lôi kéo mong muốn tham dự của Mỹ trong việc tuần tra an ninh tại vùng biển này, thông qua việc đề xuất Sáng kiến An ninh Hàng hải Khu vực (RMSI) 2004. Văn bản này đã bị Malaysia và Indonesia cáo buộc xâm phạm chủ quyền và quyền qua lại không gây hại tại vùng hải phận quốc tế.[29][30] Về đối nội, vấn đề mức độ đại diện của chính quyền quân sự Myanmar trong ASEAN sẽ cùng lúc gây ảnh hưởng tới vai trò Hiệp hội trong giải quyết cuộc khủng hoảng tại đây, tình hình ổn định chính trị của các nước thành viên còn lại, tiến trình đối thoại với các đối tác quốc tế lớn cũng như vai trò cầu nối trung gian của khối trong các vấn đề chính trị toàn cầu [31]. Để ứng phó với những diễn biến phức tạp trên, ASEAN sẽ cần linh hoạt hơn trong nguyên tắc hoạt động nhằm duy trì lợi ích và vị thế chung của toàn khối.

Ngoài việc đánh giá lại nguyên tắc đồng thuận và không can thiệp, ASEAN cũng xem xét thực hiện quyết liệt hơn những biện pháp hiện có đối với chính quyền quân sự Myanmar. Đối với Đồng thuận 5 điểm đạt được vào tháng 4/2021, một số ràng buộc chặt chẽ hơn đã được thiết lập nhằm thúc đẩy Tatmadaw thực thi thỏa thuận, đặc biệt là động thái từ chối mời gọi Thống tướng Min Aung Hlaing tham gia Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN vào tháng 10/2021.[32] Bên cạnh đó, một cơ chế đặc biệt khác là “ASEAN trừ X”, vốn được áp dụng trong các vấn đề kinh tế  cũng được đề xuất mở rộng sang các lĩnh vực an ninh để mở ra thêm giải pháp đối phó với bất ổn tại Myanmar.[33] Công thức “ASEAN trừ X”, được đề xuất từ năm 2002, cho phép hai hay nhiều quốc gia thực thi các thỏa thuận tự do hóa khu vực mậu dịch mà chưa cần sự đồng thuận từ các nước thành viên không tham dự.[34] Công thức này được xem xét sử dụng trong trường hợp tình hình tại Myanmar vượt ra khỏi tầm kiểm soát và giải quyết của ASEAN, theo đó các bên liên quan sẽ tính tới cả biện pháp đình chỉ tư cách thành viên của Myanmar mà không cần nhất trí đồng thuận.[35]

Dự báo về chính sách duy trì vai trò trung tâm của ASEAN trong năm 2022

Để tiếp tục giữ vững và phát huy vai trò trung tâm trong giải quyết cuộc khủng hoảng Myanmar, ASEAN cần khắc phục những nhược điểm và bất đồng, cũng như đặt ra những bước đi cụ thể cho chính sách mới.

Trở ngại lớn nhất đối với ASEAN trong năm 2021 chính là mối quan hệ không mấy suôn sẻ với chính quyền quân sự Myanmar. Bên cạnh việc không mời Thống tướng Min Aung Hlaing khỏi Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN vào tháng 10/2021, ASEAN cũng gạt bỏ sự hiện diện của Myanmar trong các cuộc họp thượng đỉnh với các đối tác Đông Bắc Á và châu Âu [36]. Để đáp trả, Tatmadaw cũng không ngần ngại phô trương sức mạnh, thông qua các sự kiện diễu binh ngày Lực lượng Vũ trang, [37] tăng cường ra quân và không đồng ý đối thoại.[38][39] Mối bất hòa trên càng thúc đẩy leo thang bạo lực, cũng như các cuộc khủng hoảng nhân đạo, an ninh, kinh tế, y tế mà Myanmar đang phải đối mặt, làm suy giảm niềm tin của người dân nước này cũng như của giới quan sát đối với vai trò của ASEAN.

Ngoài ra, những điểm chưa thành công còn đến từ mâu thuẫn trong nội bộ khối, đặc biệt tập trung vào vấn đề thực hiện Đồng thuận 5 điểm. Các bên hiện đang gặp nhiều khó khăn trong việc thảo luận các vấn đề kỹ thuật, đặc biệt là về thời gian triển khai, hay nhân sự bổ nhiệm cho phái đoàn đặc biệt cử tới Myanmar. Sự khác biệt trong quan điểm chiến lược và lợi ích cũng ảnh hưởng ít nhiều tới mức độ quyết liệt trong hành động giữa các quốc gia, cho dù tất cả có chung mục tiêu giữ vững vai trò tiên phong điều phối và sớm giải quyết bất ổn.[40] [41]

Trong năm 2022, trọng tâm thảo luận của vấn đề Myanmar sẽ là quyền hạn, vai trò và nghĩa vụ của đặc phái viên ASEAN tại quốc gia này. Ngoại trưởng Campuchia Prak Sokhonn, Đặc phái viên ASEAN tại Myanmar trong năm nay, được kỳ vọng sẽ tiếp tục thực thi tầm nhìn của người tiền nhiệm Erywan Yusof về Đồng thuận 5 điểm, tập trung thúc đẩy quá trình viện trợ nhân đạo, giảm leo thang căng thẳng và tổ chức đối thoại.[42] Trong những phát ngôn đầu tiên về Myanmar trên cương vị mới, ông Sokhonn bày tỏ quan ngại về một tình hình đang “hàm chứa đầy đủ nhân tố để châm ngòi một cuộc nội chiến” cũng như tác động của tình hình đó lên hình ảnh hiện nay của ASEAN. Về hành động trong tương lai, ông Sokhonn tiếp tục nhấn mạnh tới sự quan trọng của quá trình triển khai Đồng thuận 5 điểm và phục hồi tính thống nhất giữa mười nước thành viên ASEAN. Song, ông cũng đề xuất một cách tiếp cận từng bước và hành động thực chất hơn nhằm giải quyết cuộc khủng hoảng.[43]

Ngoài vấn đề bổ nhiệm Đặc phái viên, chính quyền của Thủ tướng Hun Sen cũng được kỳ vọng đóng một vai trò thiết thực hơn trong năm Chủ tịch ASEAN 2022 của Campuchia. Bên cạnh chuyến thăm chính thức Nay Pyi Taw vào tháng 1 vừa qua, nhà lãnh đạo Campuchia liên tục có những tiếp xúc tích cực với người đứng đầu chính quyền quân sự Myanmar, tập trung thảo luận về các vấn đề cơ bản đã nêu của Đồng thuận 5 điểm.[44] Song, thách thức đối với Thủ tướng Hun Sen là không hề nhỏ, khi phải chọn lựa lập trường cứng rắn hay mềm mỏng trước Tatmadaw mà không gây chia rẽ giữa các nước thành viên trong khu vực. Với việc thỏa thuận đưa đại diện quân sự Myanmar trở lại các Hội nghị thượng đỉnh ASEAN với điều kiện nước này cam kết đẩy nhanh thực hiện Đồng thuận 5 điểm,[45] Campuchia đã nhận được những phản ứng quốc tế trái chiều, trong số đó hầu hết bày tỏ sự chưa hài lòng, chờ đợi những tiến triển thực chất hơn qua quá trình đối thoại.[46]

Lời kết

Chính biến Myanmar sẽ tiếp tục là một vấn đề được quan tâm và theo dõi trong thời gian sắp tới. Là tổ chức đại diện cho Đông Nam Á, một khu vực chiến lược tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, ASEAN đóng vai trò tối quan trọng trong việc giải quyết khủng hoảng hiện nay tại quốc gia thành viên. Để tiếp tục duy trì vị trí trung tâm trong điều phối bất ổn, ASEAN chắc chắn sẽ cần có những nước đi quyết liệt và cụ thể hơn nhằm đạt được những mục tiêu chiến lược và xứng đáng với kỳ vọng của giới quan sát quốc tế. Những nỗ lực được nhen nhóm trong thời gian vừa qua sẽ phải đối mặt với các thách thức ngày một gia tăng khi uy tín và tham vọng của ASEAN vừa bị ảnh hưởng bởi những mâu thuẫn chồng chéo, vừa được đặt vào một vị thế trung tâm mang tính chủ động. Những diễn biến mới của tình hình trong tương lai sẽ mở ra cơ hội để tổ chức này khẳng định và nâng cao vai trò trong khu vực và thế giới.

TÀI LIỆU THAM KHẢO [1] Acharya, Amitav, “The Myth of ASEAN Centrality?”, Contemporary Southeast Asia no.39, trang 273–279, 8/2017. Truy cập ngày 25/01/2022. http://www.jstor.org/stable/44683769 [2] Lê Thị Thu Mai, Trần Phước Anh, “Quá trình dân chủ hóa và ổn định ở Myanmar”, Lý luận Chính trị, ngày 18/3/2020. Truy cập ngày 25/01/2022. http://lyluanchinhtri.vn/home/index.php/quoc-te/item/3076-qua-trinh-dan-chu-hoa-va- on-dinh-chinh-tri-o-myanmar.html [3] Trung Hiếu, “Tiến hành đảo chính, quân đội Myanmar tỏ rõ quyền lực khi bị đe dọa”, Báo VOV, 02/02/2021. Truy cập ngày 24/01/2022. https://vov.vn/the-gioi/quan-sat/tien-hanh-dao-chinh-quan-doi-myanmar-to-ro-quyen- luc-khi-bi-de-doa-834694.vov [4] Wilson, Audrey, “Myanmar’s Tumultuous Year”, Foreign Policy, 25/12/2021. Truy cập ngày 25/01/2022. https://foreignpolicy.com/2021/12/25/myanmar-coup-protests-democracy-movement/ [5] “Aung San Suu Kyi faces 5 new corruption charges in Myanmar”, NPR, 14/01/2022. Truy cập ngày 25/01/2022. https://www.npr.org/2022/01/14/1073069325/aung-san-suu-kyi-myanmar [6] Reuters Graphics. Truy cập ngày 25/01/2022. https://graphics.reuters.com/world-coronavirus-tracker-and-maps/countries-and- territories/myanmar/. [7] Fraser, Dominique, “Navigating Myanmar’s Triple Crisis: What the World Can Do”, Asia Society, 17/11/2021. Truy cập ngày 26/1/2022. https://asiasociety.org/australia/navigating-myanmars-triple-crisis-what-world-can-do [8] “ASEAN Chairman’s Statement on The Developments in The Republic of The Union of Myanmar”, ASEAN.org, 01/02/2021. Truy cập ngày 25/01/2021. https://asean.org/asean-chairmans-statement-on-the-developments-in-the-republic-of- the-union-of-myanmar/ [9] AICHR Indonesia, Malaysia, Singapore và Thái Lan, “Statement on the Development in the Republic of the Union of Myanmar by Individual Representatives to the ASEAN Intergovernmental Commission on the Human Rights”, Human Right In ASEAN, 5/2/2021. Truy cập ngày 26/01/2022. https://humanrightsinasean.info/statements/statement-on-the-development-in-the- republic-of-the-union-of-myanmar-by-individual-representatives-to-the-asean- intergovernmental-commision-on-the-human-rights/ [10] Hằng Linh, “Các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN ra tuyên bố không chính thức về Myanmar”, Vietnam+ 03/02/2021. Truy cập ngày 25/01/2022. https://www.vietnamplus.vn/cac-bo-truong-ngoai-giao-asean-ra-tuyen-bo-khong- chinh-thuc-ve-myanmar/697601.vnp [11] “Chair’s Statement on the Informal ASEAN Ministerial Meeting (IAMM)”, 03/02/2021. Truy cập ngày 25/01/2022. https://asean.org/wp-content/uploads/FINAL-Chairmans-Statement-on-the-IAMM.pdf [12] Đức Hiền, “Khủng hoảng Myanmar và tuyên bố chung 5 điểm của ASEAN”, Báo điện tử Pháp Luật thành phố Hồ Chí Minh, 26/04/2021. Truy cập ngày 26/01/2022. https://plo.vn/quoc-te/khung-hoang-myanmar-va-tuyen-bo-chung-5-diem-cua-asean- 981100.html [13] Khánh An, “ASEAN thống nhất 5 điểm về giải quyết khủng hoảng tại Myanmar”, Báo Thanh Niên, 24/04/2021. Truy cập ngày 26/01/2022. https://thanhnien.vn/asean-thong-nhat-5-diem-ve-giai-quyet-khung-hoang-tai- myanmar-post1060462.html [14] Bích Liên, “ASEAN bổ nhiệm đặc phái viên tại Myanmar thúc đẩy Đồng thuận 5 điểm”, Vietnam+, 04/08/2021. Truy cập ngày 27/01/2022. https://www.vietnamplus.vn/asean-bo-nhiem-dac-phai-vien-tai-myanmar-thuc-day- dong-thuan-5-diem/731449.vnp [15] “One Vision, Different Responses: An Analysis of ASEAN Member States’ Responses to the Myanmar Coup and Recommendations”, Forum-Asia, 4/2021. Truy cập ngày 27/01/2022. https://www.forum-asia.org/uploads/wp/2021/04/BriefMyanmarEAFIN1.pdf [16] Ý Nguyên, “ASEAN sẽ nhóm họp đặc biệt về Myanmar”, Tuổi Trẻ Online, 22/02/2021. Truy cập ngày 27/01/2022. https://tuoitre.vn/asean-se-nhom-hop-dac-biet-ve-myanmar-20210222082021923.htm [17] Vũ Khuyên, “Thủ tướng dự Hội nghị Cấp cao ASEAN-Hoa Kỳ lần thứ 9”, Báo điện tử VOV, 26/10/2021. Truy cập ngày 27/01/2022. https://vov.vn/chinh-tri/thu-tuong-du-hoi-nghi-cap-cao-asean-hoa-ky-lan-thu-9- 900739.vov [18] Phạm Huân, “Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc họp theo thể thức Arria về tình hình Myanmar”, Báo điện tử VOV, 10/04/2021. Truy cập ngày 27/01/2022. https://vov.vn/the-gioi/hoi-dong-bao-an-lien-hop-quoc-hop-theo-the-thuc-arria-ve- tinh-hinh-myanmar-849361.vov [19] Harding, Brian; Tower, Jason, “Myanmar Coup Weakens Southeast Asia Security and Cooperation”, United States Institute of Peace, 13/04/2021. Truy cập ngày 27/01/2022. https://www.usip.org/publications/2021/04/myanmar-coup-weakens-southeast-asia- security-and-cooperation [20] Kurlantzick, Joshua, “The regional implications of Myanmar’s coup”, Aspenia Online, 12/2/2021. Truy cập ngày 27/01/2021. https://aspeniaonline.it/the-regional-implications-of-myanmars-coup/ [21] Kavi Chongkittavorn, “Myanmar’s crisis tests ASEAN”, Brookings, 27/08/2021. Truy cập ngày 27/01/2022. https://www.brookings.edu/blog/order-from-chaos/2021/08/27/myanmars-crisis-tests- asean/ [22] Thế Việt, “Đồng thuận 5 điểm của ASEAN về Myanmar: Đức nói ASEAN đã thành công, EU hoan nghênh”, Báo Thế giới và Việt Nam, 26/04/2021. Truy cập ngày 27/01/2022. https://baoquocte.vn/dong-thuan-5-diem-cua-asean-ve-myanmar-duc-noi-asean-da- thanh-cong-eu-hoan-nghenh-143377.html [23] “ASEAN’s Future Depends on Its Response to Myanmar Crisis”, The Irrawaddy, 08/04/2021. Truy cập ngày 27/01/2022. https://www.irrawaddy.com/opinion/textbook-example-authoritarian-rule- myanmar.html [24] Ryu, Yongwook; Minn, Bernard, Mon, Myat Myat, “The Military Coup in Myanmar: Time to Prioritise ASEAN Centrality and Communal Values”, ISEAS Perspective 2021/27, 10/03/2021. Truy cập ngày 27/01/2022. https://www.iseas.edu.sg/articles-commentaries/iseas-perspective/2021-27-the- military-coup-in-myanmar-time-to-prioritise-asean-centrality-and-communal-values- by-yongwook-ryu-bernard-minn-and-myat-myat-mon/ [25] Drajat, Gibran Mahesa, “The Indonesia factor in ASEAN’s response to Myanmar”, East Asia Forum, 21/05/2021. Truy cập ngày 27/01/2022. https://www.eastasiaforum.org/2021/05/21/the-indonesia-factor-in-aseans-response- to-myanmar/ [26] Nurbaiti, Ati, “Myanmar coup: Indonesia tries a difficult mediation”, Asia News, 04/07/2021. Truy cập ngày 27/01/2022. https://www.asianews.it/news-en/Myanmar-coup:-Indonesia-tries-a-difficult- mediation-52805.html [27] Strangio, Sebastian, “Singapore Joins Calls for Emergency ASEAN Summit on Myanmar”, The Diplomat, 26/03/2021. Truy cập ngày 27/01/2022. https://thediplomat.com/2021/03/singapore-joins-calls-for-emergency-asean-summit- on-myanmar/ [28] Ong, Justin, “Budget debate: Singapore urges Myanmar to stop using lethal force, free Suu Kyi immediately”, The Straits Times, 01/03/2021. Truy cập ngày 27/01/2022. https://www.straitstimes.com/singapore/politics/spores-foreign-minister-vivian- balakrishnan-calls-on-myanmar-to-desist-from-use [29], [31] Ian, Chong Ja, “ASEAN Non-Intervention and the Myanmar Conundrum”, ASEAN Focus, no.36 (March): 2424-8045. Truy cập ngày 28/01/2022. https://www.iseas.edu.sg/wp-content/uploads/2021/03/ASEANFocus-March-2021.pdf [30] Ho, Joshua H., “The Regional Maritime Security Initiative”, IDSS Commentaries, no.18, 2004, 27/05/2004. Truy cập ngày 29/01/2022. https://www.researchgate.net/publication/38443175_The_Regional_Maritime_Securit y_Initiative [32] Bandial, Ain, “ASEAN excludes Myanmar junta leader from summit in rare move”, Reuters, 17/10/2021. Truy cập ngày 28/01/2022. https://www.reuters.com/world/asia-pacific/asean-chair-brunei-confirms-junta-leader- not-invited-summit-2021-10-16/ [33] Luqman, Nik, “Is ASEAN Consensus A Blessing or Curse – or Both?”, Reporting ASEAN, 09/07/2021. Truy cập ngày 28/01/2022. https://www.reportingasean.net/asean-consensus-blessing-curse/ [34] “ASEAN Integration in Services”, AFAS Publication, 04/2007, tr.8. Truy cập ngày 18/02/2022. https://www.asean.org/wp-content/uploads/2015/12/AFAS-Publication-(2007.04).pdf [35] “Asean minus X syndrome”, Khmer Times, 13/08/2021. Truy cập ngày 28/01/2022. https://www.khmertimeskh.com/50914936/asean-minus-x- syndrome/?fbclid=IwAR2_- LWbJ9yNgXlbURZBFp9oF1wVxEmhtFZmATK2td2mccCCmaytG3dwOQc [36] Kurlantzick, Joshua, “Myanmar’s Junta Still Has Nothing to Fear From ASEAN”, World Politics Review, 03/12/2021. Truy cập ngày 28/01/2022. https://www.worldpoliticsreview.com/articles/30161/from-asean-myanmar-s-junta- still-has-nothing-to-fear [37] Chongkittavorn, Kavi, “An ASEAN way to resolve the Myanmar crisis”, East Asia Forum, 21/03/2021. Truy cập ngày 28/01/2022. https://www.eastasiaforum.org/2021/03/21/an-asean-way-to-resolve-the-myanmar- crisis/ [38] “Myanmar Situation Update 11 - 17 October 2021”, Asian Network for Free Election. Truy cập ngày 28/01/2022. https://anfrel.org/wp-content/uploads/2021/10/Myanmar-Situation-Update-11-17- October-2021.pdf [39] “Myanmar junta rules out talks with dissidents, including Suu Kyi's ousted government”, France 24, 24/10/2021. Truy cập ngày 28/01/2022. https://www.france24.com/en/asia-pacific/20211024-myanmar-junta-rules-out-talks- with-dissidents-including-suu-kyi-s-ousted-government [40] Septiari, Dian, “ASEAN awaits the appointment of envoy to Myanmar”, The Jakarta Post, 16/05/2021. Truy cập ngày 27/01/2022. https://www.thejakartapost.com/seasia/2021/05/16/asean-awaits-the-appointment-of- envoy-to-myanmar.html [41] Samet, Oren, “There is No ASEAN Consensus on Myanmar”, The Diplomat, 22/06/2021. Truy cập ngày 18/02/2022. https://thediplomat.com/2021/06/there-is-no-asean-consensus-on-myanmar/ [42] Phương Hồ, “Đặc phái viên ASEAN hối thúc tiếp cận đầy đủ các bên ở Myanmar”, VietnamPlus, 07/08/2021. Truy cập ngày 28/01/2022. https://www.vietnamplus.vn/dac-phai-vien-asean-hoi-thuc-tiep-can-day-du-cac-ben-o- myanmar/732259.vnp [43] “Transcript of Responses by Deputy Prime Minister Prak Sokhonn during the Q&A Session at the 23rd ASEAN Lecture on Cambodia’s Chairmanship of ASEAN 2022”, Khmer Times, 07/01/2022. Truy cập ngày 27/01/2022. https://www.khmertimeskh.com/501002512/transcript-of-responses-by-deputy-prime- minister-prak-sokhonn-during-the-qa-session-at-the-23rd-asean-lecture-on- cambodias-chairmanship-of-asean-2022/ [44] Han, Yang, “Progress on Myanmar seen vital for parties”, China Daily, 28/01/2022. Truy cập ngày 18/02/2022. https://global.chinadaily.com.cn/a/202201/28/WS61f3582aa310cdd39bc83dab.html [45] “Cambodia PM says Myanmar junta welcome at ASEAN if progress made”, Reuters, 25/01/2022. Truy cập ngày 18/02/2022. https://www.reuters.com/world/asia-pacific/cambodia-pm-says-myanmar-junta- welcome-asean-if-progress-made-2022-01-25/ [46] Chhengpor, Aun, “Hun Sen’s Outreach to Myanmar’s Junta Gets ASEAN Tenure Off to Tumultuous Start”, VOA Cambodia, 16/12/2021. Truy cập ngày 29/01/2022. https://www.voacambodia.com/a/hun-sen-s-outreach-to-myanmar-s-junta-gets-asean- tenure-off-to-tumultuous-start/6356016.html