![[Từ điển Galileo _ 7_7_2023]](https://ssztovxtowhfkxhhzykm.supabase.co/storage/v1/object/public/post-images/uploads/1789639103970-70a50cb4-7514-4e28-936b-f0c7537889bc.blob)
Tòa án Công lý Quốc tế (tên tiếng Anh: International Court of Justice, viết tắt: ICJ) được thành lập vào tháng 6 năm 1945 theo Hiến chương Liên Hợp Quốc, kế thừa Tòa án Thường trực Công lý Quốc tế của Hội Quốc Liên. ICJ bắt đầu hoạt động từ tháng 4 năm 1946 [2]. Trụ sở của tòa đặt tại Cung điện Hòa bình, La Haye, Hà Lan. Đây là cơ quan duy nhất trong số 6 cơ quan chính của Liên Hợp Quốc không đặt tại New York, Mỹ [3]. Ngôn ngữ chính thức của Tòa án là tiếng Anh và tiếng Pháp.
Về tổ chức, Tòa án Công lý Quốc tế có 15 thẩm phán độc lập, do Đại hội đồng và Hội đồng bảo an bầu ra từ danh sách những người được các nhóm quốc gia của Tòa án Trọng tài Thường trực đề cử. Theo quy chế của ICJ, trong số 15 thành viên này, không thể có hai thành viên cùng một quốc tịch. [4] Một nhiệm kỳ tại Tòa án kéo dài 9 năm và có thể tái nhiệm. Cứ ba năm một lần, 1/3 số thành viên sẽ được bầu lại. 5 nước trong Hội đồng Bảo an đều có thẩm phán trong ICJ, trừ trường hợp của Anh năm 2018. Những thẩm phán của ICJ là những luật sư có uy tín trong lĩnh vực luật quốc tế và có phẩm chất đạo đức tốt. Họ được bầu với tư cách cá nhân và không đại diện cho bất kỳ một quốc gia hay tổ chức nào ngoài Tòa án [5]. Trong trường hợp xảy ra tranh chấp, nếu một bên có thẩm phán nằm trong ICJ thì bên còn lại có quyền lựa chọn thẩm phán ad-hoc, mang quốc tịch của quốc gia đó nhưng không được làm việc cho chính phủ.
Về thẩm quyền, Tòa án có nhiệm vụ giải quyết những tranh chấp pháp lý do các quốc gia đệ trình trên cơ sở luật pháp quốc tế. Đó có thể là những tranh chấp liên quan đến các vấn đề như biên giới trên bộ hoặc trên biển, chủ quyền lãnh thổ, không sử dụng vũ lực, vi phạm luật nhân đạo quốc tế, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau, quan hệ ngoại giao, quyền giám hộ, quyền đi lại, quyền kinh tế... Mặt khác, ICJ còn chịu trách nhiệm tư vấn về các vấn đề pháp lý cho các cơ quan, tổ chức của Liên Hợp Quốc. Về nguyên tắc, những ý kiến mang tính chất tư vấn của Tòa án không có tính ràng buộc đối với các cơ quan yêu cầu. Dù vậy, trong một số trường hợp, những ý kiến này có thể có giá trị ràng buộc.
Về quy tắc tố tụng, dù trụ sở Tòa án được đặt tại La Haye, Hà Lan nhưng các phiên xét xử có thể được tổ chức tại các địa điểm khác nhau khi cần thiết. Các phiên xét xử có sự tham gia của tất cả các thẩm phán và bao gồm thẩm phán ad-hoc trong trường hợp đặc biệt. Những quyết định của Tòa án được thông qua với nguyên tắc đa số. Việc giải quyết các vụ việc được tiến hành qua hai giai đoạn tố tụng: giai đoạn tố tụng viết và giai đoạn tố tụng trước tòa.
Về phán quyết của Tòa án, theo Quy chế, các quyết định của ICJ chỉ mang tính bắt buộc đối với các bên tranh chấp và có hiệu lực chung thẩm [6]. Trong trường hợp một bên không chấp nhận phán quyết của tòa, quốc gia đối lập có thể khiếu nại lên Hội đồng Bảo an để cơ quan này xem xét, đưa ra các khuyến nghị hay các biện pháp phù hợp để bắt buộc thi hành phán quyết đó, Việc một quốc gia từ chối thi hành phán quyết của Tòa án được coi là hành vi vi phạm cam kết quốc tế.
Nhiều tranh chấp giữa các quốc gia đã được đệ trình lên ICJ như vụ tranh chấp hàng hải giữa Peru và Chile, tranh chấp biên giới giữa Burkina Faso và Niger, áp dụng Công ước để ngăn chặn và trấn áp tội ác diệt chủng... Từ năm 1946 đến năm 2012, ICJ đã đưa ra 110 phán quyết và 27 ý kiến tư vấn. Tuy nhiên, trên thực tế, các phán quyết của ICJ mang ý nghĩa chính trị nhiều hơn là hiệu lực thi thành. Điển hình, vào năm 2004, Tòa án Công lý Quốc tế từng ra phán quyết yêu cầu Israel phải dỡ bỏ hàng rào an ninh mà nước này đang cho xây dựng trên lãnh thổ của Palestine [7]. Tuy nhiên, Israel đã bỏ qua phán quyết của ICJ và tiếp tục xây dựng hàng rào an ninh này.
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
[1] Philippe Couvreur, Thérèse de Saint Phalle, “Promouvoir l’État de droit au niveau international: Le rôle de la Cour Internationale de Justice”, Nations Unies. Truy cập ngày 07/07/2021.
[2], [3] La Cour internationale de Justice. Truy cập ngày 07/07/2021.
[4] Nations Unies, “Statut de la cour internationale de justice”. Truy cập ngày 07/07/2021.
[5] Luật Minh Khuê, “Tòa án công lý quốc tế của Liên Hợp Quốc là gì ? Thẩm quyền tòa ICJ và tòa ITLOS”, Luật Minh Khuê, ngày 24/02/2021. Truy cập ngày 07/07/2021.
[6] Nguyễn Bá Diến, “Giáo trình Công pháp Quốc tế”. Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội, 2013.
[7] “Việt Nam hoan nghênh phán quyết của ICJ về "hàng rào an ninh" của Israel”, Nhân Dân, ngày 21/07/2004. Truy cập ngày 07/07/2021.
