Kể từ khi Liên Xô tan rã vào năm 1991, sự mở rộng của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) và sự chuyển hướng chiến lược của Mỹ được xem là đã tạo ra một số trở ngại đối với lợi ích quốc gia của Nga. Trước mối lo ngại về an ninh cũng như những bất ổn trong khu vực, Nga có xu hướng gia tăng hợp tác và thành lập các liên minh kinh tế - chính trị - quân sự với các quốc gia thuộc không gian Hậu Xô Viết nhằm duy trì vị thế và phạm vi ảnh hưởng của mình trong khu vực. Trong số đó, Tổ chức Hiệp ước An ninh Tập thể (tiếng Anh: The Collective Security Treaty Organization, viết tắt: CSTO) có vai trò đặc biệt quan trọng đối với an ninh không gian Hậu Xô Viết. Để tiếp nối chuyên mục Từ điển Galileo tháng 7 với chủ đề “Các tổ chức và liên minh quân sự”, hãy cùng Galileo Society tìm hiểu về liên minh chính trị và an ninh do Nga dẫn đầu này nhé!
Tổ chức Hiệp ước An ninh Tập thể (CSTO) được phát triển từ Hiệp ước Phòng vệ Tập thể (CST) với sự tham gia ký kết của sáu quốc gia thuộc không gian hậu Xô Viết vào ngày 15/5/1992 tại Tashkent (Uzbekistan), bao gồm: Armenia, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Nga, Tajikistan và Uzbekistan. Một năm sau khi CST được ký kết, Azerbaijan, Belarus và Gruzia gia nhập Hiệp ước.[1] Vào dịp kỷ niệm 10 năm ký kết CST, ngày 15/5/2002, tại một phiên họp của Hội đồng Hiệp ước, các quốc gia thành viên nhất trí rằng cần có các sáng kiến mới để đưa các hoạt động và thủ tục của CST lên một cấp độ cao hơn. Chính mối quan tâm chung này kết hợp với lo ngại về tình hình bất ổn ở Afghanistan tại thời điểm đó đã khiến các quốc gia thành viên CST đi đến quyết định thành lập CSTO, một tổ chức quan trọng trong lĩnh vực an ninh khu vực.[2] Sau hơn 20 năm thành lập, do những tranh chấp nội bộ cũng như sự bất ổn chính trị của một số quốc gia, CSTO hiện chỉ còn sáu thành viên là: Nga, Belarus, Armenia, Kazakhstan, Kyrgyzstan và Tajikistan. Ba quốc gia đã rời khỏi CSTO lần lượt là Azerbaijan, Gruzia (cùng năm 1999) và Uzbekistan (2 lần vào các năm 1999 và 2012).[3][4]
Các mục tiêu chính của Tổ chức được nêu rõ tại Điều 3 của Hiến chương thành lập CSTO, đó là: củng cố hòa bình, an ninh quốc tế và khu vực; tăng cường sự ổn định, bảo vệ trên cơ sở tập thể của nền độc lập, toàn vẹn lãnh thổ và chủ quyền của các quốc gia thành viên. Việc phối hợp các hành động chung của CSTO được đảm bảo bởi các cơ quan làm việc thường trực theo quy định và các cơ quan trực thuộc được thành lập theo Điều lệ của CSTO.[5] Nguyên tắc nền tảng của CSTO là an ninh tập thể, được nêu rõ tại Điều 4 của CST - Hiệp ước thành lập CSTO: việc tấn công vào một quốc gia thành viên của tổ chức được xem như là sự tấn công vào tất cả các thành viên của liên minh.[6] Cùng với đó CST cũng nêu ra nguyên tắc hoạt động của CSTO tại Điều 5 của Hiệp ước: ưu tiên phương tiện chính trị hơn quân sự, tôn trọng nghiêm ngặt nền độc lập, sự tự nguyện tham gia, bình đẳng về quyền và nghĩa vụ của các quốc gia thành viên, không can thiệp vào các công việc thuộc thẩm quyền quốc gia của các quốc gia thành viên.[7]
Với những mục tiêu được quy định rõ ràng trong Hiến chương, hệ thống các cơ quan trong CSTO cũng tương đối chặt chẽ và dày đặc với mỗi cơ quan phụ trách một nhiệm vụ và chức năng cụ thể. Các cơ quan quan trọng giải quyết các vấn đề chính trị và quân sự mà các quốc gia thành viên CSTO quan tâm nhất là Hội đồng An ninh Tập thể (CSC), Hội đồng Bộ trưởng Ngoại giao, Hội đồng Bộ trưởng Quốc phòng và Ủy ban Thư ký Hội đồng An ninh.[8] Ngoài các cơ quan kể trên, hai cơ quan khác cũng thực hiện quyền lãnh đạo chính trị và quyết định các vấn đề chính của Tổ chức là Hội đồng nghị viện và Hội đồng thường trực CSTO. Các cơ quan làm việc thường trực của CSTO bao gồm: Ban Thư ký CSTO và Bộ chỉ huy chung CSTO. Ngoài ra còn có các cơ quan con được thành lập thường xuyên hoặc tạm thời để giải quyết các nhiệm vụ mà CSTO phải đối mặt.[9]
Trong quá trình phát triển, CSTO đã xác định ba lĩnh vực hoạt động chính. Thứ nhất, các quốc gia thành viên hành động chung để củng cố sự ổn định, xây dựng lòng tin, giảm bớt căng thẳng và xung đột nhằm ngăn chặn các cơ chế khủng hoảng dẫn đến xung đột vũ trang. Thứ hai, thống nhất hành động, biện pháp chung nhằm giúp các quốc gia thành viên chống lại các thách thức phi truyền thống và mối đe dọa về an ninh bắt nguồn từ việc suy giảm sự ổn định, sự vi phạm có hệ thống các biên giới quốc gia, sự gia tăng di cư xuyên biên giới của các nhóm vũ trang, sự dung dưỡng cho các tổ chức cực đoan và khủng bố, buôn bán vũ khí và ma túy cũng như các mối đe dọa khác. Thứ ba, chống lại các mối đe dọa truyền thống đối với an ninh.[10] Bên cạnh đó, tổ chức này cũng hỗ trợ việc mua bán và sản xuất vũ khí, chống lại việc lưu hành vũ khí bất hợp pháp giữa các quốc gia thành viên và đã phát triển đào tạo thực thi pháp luật cho các thành viên của mình để theo đuổi những mục tiêu này cũng như huấn luyện và tập trận quân sự, đưa CSTO trở thành tổ chức quốc phòng đa phương quan trọng nhất ở không gian hậu Xô Viết.[11]
Trong bối cảnh chính trị quốc tế hiện tại, CSTO được xác định là một tổ chức đóng vai trò quan trọng đối với an ninh khu vực Trung Á, thúc đẩy việc hình thành một trật tự thế giới công bằng và dân chủ dựa trên các nguyên tắc được thừa nhận chung của luật pháp quốc tế.[12][13] Vai trò của CSTO trong ổn định tình hình khu vực đặc biệt được thể hiện rõ nét trong cuộc bạo loạn tại Kazakhstan hồi tháng 1 vừa qua, khi chính phủ nước này đã phải nhờ đến sự trợ giúp của CSTO để giữ gìn hoà bình.[14] Tuy nhiên, trước đó, CSTO đã gặp phải nhiều nghi vấn về vai trò thực sự và tính khả thi của Tổ chức đối với an ninh khu vực khi những nguyên tắc hành động và an ninh tập thể của liên minh chưa được triển khai vào thực tiễn. Ngay trong những thời điểm mà các quốc gia thành viên phải đối mặt với mối đe doạ an ninh biên giới, CSTO có xu hướng đứng ngoài và không cho thấy động thái rõ ràng nào trong nỗ lực đảm bảo an ninh khu vực. Điển hình là trường hợp của Armenia với Azerbaijan vào tháng 9/2020 hay cuộc xung đột giữa hai quốc gia thành viên là Kyrgyzstan và Tajikistan vào tháng 4/2021.[15] Vào ngày 16/5 vừa qua, nhân kỷ niệm 20 ngày thành lập CSTO, lãnh đạo sáu quốc gia thành viên đã gặp mặt nhau lần đầu tiên kể từ năm 2019 và thảo luận về tình hình an ninh khu vực cũng như lo lắng của một số quốc gia thành viên về xung đột tại Ukraine.[16]
Thông qua bài viết trên, Galileo Society hy vọng đã đem đến cho các bạn một cái nhìn tổng quan và đầy đủ về CSTO - một trong những cấu trúc phòng thủ khu vực đang nhận được nhiều sự quan tâm ở thời điểm hiện tại. Nhấn nút theo dõi fanpage Galileo Society để đón đọc những bài viết hấp dẫn tiếp theo nhé!
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1],[5],[6] CSTO, “History of creation, fundamentals of activity, organizational
structure”, From the Treaty to the Organization. Truy cập ngày 11/07/2022.
https://en.odkb-csto.org/25years/
[2],[8],[12] Saat, J.H, “The Collective Treaty Organization”, Conflict Studies
Research Centre, Central Asian Series, tháng 2/2005. Truy cập ngày 11/07/2022.
https://www.files.ethz.ch/isn/92581/05_Mar.pdf
[3] Hoàng Hoa, “CSTO sẽ mở rộng?”, Sputnik Việt Nam, ngày 23/05/2022. Truy cập
ngày 11/07/2022.
https://vn.sputniknews.com/20220523/csto-se-mo-rong-15312503.html
[4],[15] Krivosheev, Kirill, “Does the Collective Security Treaty Organization Have a
Future?”, Carnegie Endowment for International Peace, ngày 08/87/2021. Truy cập
ngày 12/07/2022.
https://carnegiemoscow.org/commentary/84923
[7],[9] “CSTO Structure”, CSTO. Truy cập ngày 11/07/2022.
https://en.odkb-csto.org/structure/
[10],[13] Bordyuzha, Nikolai, “The Collective Security Treaty Organization: A Brief
Overview”, OSCE Yearbook, 2010. Truy cập ngày 11/07/2022.
https://ifsh.de/file-CORE/documents/yearbook/english/10/Bordyuzha-en.pdf
[11] Avedissian, Karena, “Fact Sheet: What is the Collective Security Treaty
Organization?”, EVN Report, ngày 6/10/2019. Truy cập ngày 11/07/2022.
https://evnreport.com/understanding-the-region/fact-sheet-what-is-the-collective-
security-treaty-organization/
[14] Satubaldina, Assel, “CSTO Peacekeepers Complete Their Mission, Withdraw
from Kazakhstan‟”, The AstanaTimes, ngày 20/01/2022. Truy cập ngày 13/07/2022.
https://astanatimes.com/2022/01/csto-peacekeepers-complete-their-mission-withdraw-
from-kazakhstan/
[16] Hui, Zhang; Yelu, Xu, “CSTO leaders meet in Moscow to tackle threats of
terrorism and „color revolution‟”, Global Times, ngày 17/05/2022. Truy cập ngày
13/07/2022.
https://www.globaltimes.cn/page/202205/1265802.shtml
