Từ khi cuộc xung đột Israel - Hamas bùng nổ vào tháng 10/2023, một chuỗi các diễn biến leo thang căng thẳng đã diễn ra trên khắp khu vực Trung Đông. Trong thời gian gần đây, khu vực này tiếp tục đứng trước bờ vực của chiến tranh toàn diện do những diễn biến căng thẳng leo thang giữa Israel và Iran. Ngày 13/4, Iran cùng với các lực lượng Hồi giáo dòng Shiite được cho là thân Tehran đã tiến hành cuộc tập kích đường không nhằm vào Israel. Cuộc tấn công nói trên được thực hiện mục đích nhằm “trả đũa” cho vụ việc lãnh sự quán của Iran ở Damascus, Syria bị không kích ngày 1/4, được cho là được tiến hành bởi Israel. Trong bài viết Góc nhìn Galileo lần này, hãy cùng chúng mình tìm hiểu về diễn biến, tác động và dự báo tình hình căng thẳng giữa Israel và Iran trong thời gian sắp tới nhé!
1. Khái quát diễn biến
Ngày 1/4/2024, tòa lãnh sự quán Iran nằm ở quận Mezzeh, thành phố Damascus, Syria đã bị không kích bằng khoảng 6 tên lửa.[1] Vụ việc này đã khiến ít nhất 7 người thiệt mạng và nhiều người khác bị thương. Theo thông tin từ giới chức Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), trong số những người thiệt mạng có tướng Mohammad Reza Zahedi, một chỉ huy cấp cao của IRGC, cùng với 6 sĩ quan khác của IRGC. Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Iran Hossein Amir-Abdollahian đã quy trách nhiệm của vụ tấn công này cho Israel và cho rằng động thái này đã “vi phạm tất cả các điều ước quốc tế”.[2] Phía Israel không có bình luận liên quan tới vụ tấn công trên.[3]
Ngày 13/4, phía Iran đã có hành động đáp trả nhằm vào Israel bằng chiến dịch tập kích đường không với tên gọi “Lời hứa đích thực” (tiếng Anh: True Promise) kéo dài gần 5 tiếng đồng hồ. Iran đã huy động hàng trăm tên lửa đạn đạo, máy bay không người lái cảm tử và tên lửa hành trình tấn công vào lãnh thổ Israel. Phía Israel cho biết, Iran đã sử dụng hơn 170 máy bay không người lái, khoảng 120 tên lửa đạn đạo và 30 tên lửa hành trình nhằm vào các mục tiêu chính: Neva Tim, Eilat và Dimona.[4] Trong đó, Neva Tim là nơi đặt căn cứ không quân nơi các máy bay chiến đấu Israel xuất kích cho các nhiệm vụ không kích ở Syria. Dimona là nơi đặt nhà máy điện hạt nhân và Eilat là thành phố cảng thương mại quan trọng của Israel. Đây là lần đầu tiên Iran trực tiếp tấn công Israel từ trong nội địa, đánh dấu một bước ngoặt đáng chú ý trong xung đột dai dẳng giữa hai bên.
Theo tuyên bố của Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF), 99% số tên lửa và máy bay không người lái của Iran đã bị đánh chặn bởi lực lượng phòng không của nước này phối hợp với các nước đồng minh.[5] Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Lloyd Austin thông báo rằng quân đội Mỹ đã đánh chặn một vài tên lửa và máy bay không người lái nhằm vào Israel. Ngoài ra Anh, Pháp và Jordan cũng đã giúp Israel đánh chặn các tên lửa và máy bay không người lái trong vụ tấn công này.[6] Phía Israel phản ứng dữ dội trước cuộc tấn công chưa từng có tiền lệ của Iran, đồng thời cũng ca ngợi sự phản ứng nhanh chóng của quân đội nước này trong việc ngăn chặn và giảm thiểu thiệt hại từ cuộc tấn công.[7] Nội các Chiến tranh Israel, bao gồm Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, Bộ trưởng Quốc phòng Yoav Gallant và Chủ tịch Quốc hội Benny Gantz, đã họp lần thứ hai kể từ khi vụ tấn công diễn ra; tuy nhiên, họ vẫn chưa công khai quyết định cuối cùng về cách thức cũng như thời điểm đáp trả.[8]
2. Phản ứng của cộng đồng quốc tế
Ngay sau những diễn biến tại Trung Đông, ngày 13/4, Tổng thư ký Liên hợp quốc António Guterres đã lên án cuộc tấn công của Iran nhằm vào Israel, kêu gọi các bên kiềm chế tối đa để tránh mọi hành động có thể dẫn đến đối đầu quân sự toàn diện ở Trung Đông.[9] Cùng ngày, Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc (UNSC) đã tiến hành họp khẩn cấp nhằm thảo luận về cuộc tấn công này.[10]
Phương Tây cũng đã lên tiếng chỉ trích cuộc tấn công của Iran nhằm vào Israel, đồng thời, kêu gọi các bên kiềm chế. Tổng thống Mỹ Joe Biden lên án các cuộc tấn công của Iran, tuyên bố cam kết hỗ trợ Israel thực hiện các nỗ lực phòng thủ trước bất kỳ nguy cơ tấn công nào.[11] Bên cạnh đó, Washington thông báo sẽ không tham gia vào bất cứ nỗ lực nào nhằm đáp trả Tehran của Tel Aviv.[12] Đại diện Liên minh châu Âu (EU) - Chủ tịch Hội đồng châu Âu Charles Michel, cho biết liên minh “nhất trí lên án” vụ tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa, đồng thời, kêu gọi các bên kiềm chế.[13] Thủ tướng Anh Rishi Sunak lên án cuộc tấn công của Iran là “liều lĩnh”, gây bất ổn khu vực và tuyên bố hỗ trợ Israel cùng các đối tác trong khu vực.[14] Tuy nhiên, London cũng kêu gọi Tel Aviv không tiến hành các động thái nhằm leo thang căng thẳng trong khu vực.[15]
Trong khi phương Tây lên án động thái của Iran thì các quốc gia Ả Rập ở Trung Đông đều bày tỏ “quan ngại sâu sắc” và “kêu gọi các bên kiềm chế”. Cụ thể, Ai Cập đã bày tỏ “mối quan ngại sâu sắc” trước tình trạng leo thang thù địch, cảnh báo về "nguy cơ xung đột mở rộng trong khu vực" và sẽ "liên hệ trực tiếp với tất cả các bên trong cuộc xung đột để cố gắng kiềm chế tình hình".[16] Trong khi đó, phía Saudi Arabia cũng bày tỏ quan ngại trước "sự leo thang quân sự" và kêu gọi "tất cả các bên thực hiện kiềm chế tối đa và tránh cho khu vực cũng như người dân trong khu vực khỏi nguy cơ chiến tranh".[17]
Ngoài khu vực Trung Đông, Nga và Trung Quốc cũng có chung động thái như các nước Ả Rập. Bộ Ngoại giao Nga đưa ra tuyên bố về cuộc tấn công của Iran vào Israel: “Chúng tôi bày tỏ mối quan ngại sâu sắc trước một sự leo thang nguy hiểm khác trong khu vực. Chúng tôi kêu gọi tất cả các bên liên quan kiềm chế.”[18] Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lâm Kiếm bày tỏ quan ngại sâu sắc, kêu gọi các bên liên quan giữ bình tĩnh và kiềm chế để tránh leo thang căng thẳng hơn nữa.[19]
3. Tác động
Về mặt an ninh - chính trị, cuộc tấn công của Iran nhằm vào Israel cùng với những phản ứng đáp trả khả thi giữa hai bên sau đó có thể làm tình hình khu vực Trung Đông trở nên căng thẳng hơn bao giờ hết - vốn đã bất ổn kể từ sau khi xung đột Israel - Hamas bùng nổ vào tháng 10/2023. Có thể nhận định những diễn biến căng thẳng gần đây giữa Israel và Iran đang càng làm cho quá trình thúc đẩy hòa bình và viện trợ nhân đạo ở Dải Gaza khó khăn hơn.[20] Trước khi cuộc tấn công diễn ra, ngày 13/4, đại diện lực lượng Hamas đã từ chối yêu cầu thực hiện lệnh ngừng bắn quốc tế do Ai Cập và Qatar đề xuất.[21] Mặt khác, cuộc tập kích của Iran nhằm vào Israel đã đẩy sự chú ý của dư luận quốc tế tạm xa khỏi vấn đề khủng hoảng nhân đạo ở Dải Gaza. Có thể nhận định, chính động thái của Tehran đã khiến Tel Aviv tăng cường sử dụng biện pháp quân sự nhằm tấn công thành phố Rafah ở miền Nam Dải Gaza thay vì giải quyết khủng hoảng bằng một biện pháp hòa bình thông qua thương lượng ngừng bắn.[22]
Bên cạnh những dự báo về khả năng hạn chế của một cuộc xung đột toàn diện, diễn biến căng thẳng giữa Iran và Israel có nguy cơ châm ngòi các cuộc xung đột nhỏ lẻ trong khu vực. Để tránh leo thang, Israel có khả năng sẽ cân nhắc thực hiện các cuộc tấn công đáp trả nhằm vào các lực lượng được cho là thân Tehran như Hezbollah ở Lebanon, Houthi ở Yemen.[23] Trong trường hợp đó, để trả đũa, Tehran có thể tác động tới các lực lượng nói trên tấn công trở lại Israel. Như vậy, các cuộc xung đột nhỏ lẻ sẽ tiếp tục ảnh hưởng sâu sắc tới tình hình an ninh - chính trị, làm đảo ngược những kế hoạch hòa bình lâu dài nhằm xây dựng một Trung Đông ổn định và phát triển.[24]
Về mặt kinh tế, cuộc tấn công của Iran vào lãnh thổ Israel đã ảnh hưởng rõ rệt tới giá cả nhiều mặt hàng toàn cầu. Các nhà đầu tư và chuyên gia cũng thực hiện nhiều dự đoán về những thay đổi trong kinh tế - tài chính có thể xảy ra trong tương lai. Giá dầu được đánh giá là một trong những mối quan tâm hàng đầu do Iran là một trong những nhà cung cấp dầu thô hàng đầu thế giới. Theo Cơ quan Quản lý Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), Iran đứng thứ 7 trong danh sách các quốc gia cung cấp dầu thô nhiều nhất thế giới.[25] Việc Iran tập kích Israel cuối tuần qua đã khiến giá dầu Brent chuẩn toàn cầu tăng tới 2,7%, lên mức 92 USD một thùng - mức cao nhất nửa năm qua ở phiên đóng cửa cuối tuần.[26] Ngày 15/4 vừa qua, giá dầu đã giảm và đạt mức 90,39 USD khi sự lo ngại về một cuộc xung đột toàn diện giảm bớt.[27]
Tuy nhiên, các cuộc tấn công của Iran đã mở ra khả năng chuỗi cung ứng xăng dầu toàn cầu bị gián đoạn. Eo biển Hormuz, tuyến đường thủy ngoài biên giới phía nam Iran là nơi trung chuyển của hơn ¼ lượng dầu nhập khẩu toàn thế giới.[28] Nếu xung đột gia tăng, Iran có khả năng sử dụng máy bay không người lái, tên lửa hoặc tàu ngầm để tấn công vào các tàu chở dầu đi qua khu vực này. Sự gián đoạn chuỗi cung ứng gây ra bởi sự tắc nghẽn tại khu vực này có thể tác động mạnh mẽ tới thị trường dầu toàn thế giới. Nhìn chung, giá dầu có khả năng tăng đột biến tới 100 USD/thùng trước diễn biến bất ngờ trong khu vực.[29]
Sự biến động về giá cả trong thị trường dầu cũng tác động tới giá vàng trong khu vực và quốc tế. Các nhà đầu tư trên thế giới lựa chọn vàng như khoản đầu tư an toàn trong giai đoạn địa chính trị toàn cầu gặp nhiều biến động. Trong phiên giao dịch ngày 15/4, giá vàng thế giới tăng gần 30 USD và đạt mức 2.368 USD một ounce. Thị trường tài chính cũng ghi nhận nhiều biến động khi tỷ giá USD tăng lên mức cao nhất kể từ tháng 11/2023 do căng thẳng địa chính trị tại khu vực Trung Đông và sự khác biệt giữa chính sách tiền tệ của Ngân hàng Dự trữ Liên bang (FED) và các ngân hàng trung ương lớn tại Mỹ.[30] Bên cạnh đó, đồng USD cũng đạt mức cao mới so với đồng yen trong 34 năm qua khi các nhà đầu tư theo dõi các hành động có thể xảy ra của các cơ quan tiền tệ Nhật Bản nhằm hỗ trợ đồng tiền này.[31]
4. Dự báo tình hình sắp tới
Có thể nhận định, hiện nay, xung đột giữa Israel và Iran không có chiều hướng leo thang, nhưng không loại trừ khả năng hai bên sẽ tiến hành một loạt các động thái đáp trả lẫn nhau. Sau những diễn biến ngày 13/4, đã có những dự báo về một cuộc tấn công đáp trả của Israel nhằm vào Iran. Cựu Tư lệnh Tối cao của khối Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) Wesley Clark cho rằng “sẽ rất ngạc nhiên nếu Israel không trả đũa các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa của Iran.”[32] Trong khi đó, tính tới ngày 15/4, đài NBC dẫn nguồn tin từ Văn phòng Thủ tướng Israel cho biết mặc dù quyết định trả đũa vẫn chưa được Israel chính thức đưa ra nhưng “rõ ràng là Israel sẽ đáp trả”.[33] Cùng ngày, Tổng Chỉ huy trưởng IDF Herzi Halevi tuyên bố cuộc tấn công của Iran chắc chắn sẽ “được đáp trả một cách tương xứng”.[34]
Trước đó, đã có những dự báo về một cuộc tấn công đáp trả nhằm vào phía Tel Aviv từ Tehran sau khi cơ quan đại diện của nước này ở thủ đô Damascus, Syria bị tấn công vào ngày 1/4.[35] Sau đó, phía Mỹ và Israel đều tin rằng phía Iran sẽ tiến hành tấn công đáp trả trực tiếp hoặc thông qua lực lượng ủy nhiệm được cho là thân Tehran - lực lượng Hezbollah ở Lebanon.[36] Những dự đoán đó đã thành hiện thực khi vào ngày 13/4, 300 máy bay không người lái và tên lửa các loại đã tấn công vào hàng loạt mục tiêu trên lãnh thổ Israel.[37] Cộng với những dự báo gần đây về khả năng trả đũa của Israel nhằm vào Iran, điều này là có thể xảy ra. Những động thái sau đó nếu không có sự kiềm chế phù hợp và kịp thời có thể đẩy khu vực Trung Đông vào một cuộc chiến tranh toàn diện. Tuy nhiên, nguy cơ một cuộc chiến tranh trực tiếp ở cường độ cao giữa Israel và Iran được nhận định là khó có thể bùng nổ.
Với Iran, tuy khả năng nước này leo thang xung đột là không cao, nhưng tình hình hai nước được dự báo sẽ tiếp tục căng thẳng trong thời gian ngắn sắp tới. Trên thực tế, có nhiều ý kiến cho rằng Iran đã tấn công có chủ ý vào Israel nhằm hạn chế tối đa thiệt hại và tránh rủi ro xung đột toàn diện. Các quan chức cấp cao Iran ngay sau vụ tấn công đã nhiều lần khẳng định "vấn đề" liên quan đến vụ tập kích của Tel Aviv nhắm vào đại sứ quán Iran ở Damascus "đã kết thúc", và chiến dịch tập kích đã "hoàn thành mọi nhiệm vụ".[38] Tổng thống Iran Ebrahim Raisi tuyên bố “Iran đã dạy cho Israel một bài học” và “Iran sẽ phản ứng cứng rắn trước bất kỳ động thái mới nào từ phía Israel”.[39] Ngoại trưởng Iran Amir-Abdollahian cũng khẳng định đã báo về vụ tấn công với Mỹ trong vòng 72 giờ và các hoạt động của Iran sẽ “có giới hạn, chỉ ở mức tối thiểu và nhằm mục đích trừng phạt Israel”.[40] Điều này cho thấy, có thể nhận định Tehran tiến hành tập kích chỉ nhằm mục đích răn đe có giới hạn để đáp trả vụ tấn công của Tel Aviv vào lãnh sự quán ở Damascus, Syria.
Với Israel, Tel Aviv có thể có cách tiếp cận khác với vấn đề này nhằm tránh một cuộc chiến tranh tổng lực với Tehran. Chính phủ cánh hữu của Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu được cho là sẽ có “phản ứng cứng rắn” với Iran, bất chấp những cảnh báo từ các đồng minh. Mặc dù Tel Aviv được dự báo là sẽ tiến hành đáp trả, nhưng trên thực tế, họ phải cân nhắc về thời gian thực hiện cũng như mức độ của cuộc tấn công để tránh leo thang căng thẳng. Nội các chiến tranh của Israel đã họp hôm 15/4 để cân nhắc cách ứng phó với với cuộc tấn công của Iran mà tránh gây ra xung đột trực tiếp, cũng như không gây ảnh hưởng tiêu cực tới các đồng minh phương Tây.[41][42] Trước đó, theo nguồn tin của tờ New York Times, Tổng thống Mỹ Joe Biden đã khẳng định Washington sẽ không tham gia bất cứ nỗ lực đáp trả nào của Israel nhằm vào Iran.[43] Có thể nhận định những động thái tiếp theo của Tel Aviv có thể sẽ không nhắm vào lãnh thổ Iran mà là các mục tiêu có giá trị như các chỉ huy quân đội lực lượng IRGC hoặc căn cứ, kho tàng vũ khí, v.v…được cho là thuộc sở hữu của Iran ở Syria, Iraq, Lebanon và Yemen.[44]
Trong thời gian sắp tới, quan hệ giữa Israel và Iran có thể sẽ tiếp tục trở nên căng thẳng. Xung đột giữa hai nước đã, đang và sẽ tiếp tục có những ảnh hưởng tới tình hình khu vực và thế giới. Qua bài viết trên, Galileo Society hi vọng giúp các bạn có cái nhìn toàn cảnh về sự kiện quan trọng này. Đừng quên đón đọc và theo dõi các bài viết tiếp theo của Galileo Society nhé!
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Wintour, Patrick. “Iran vows revenge after two generals killed in Israeli strike on Syria consulate.” The Guardian, ngày 1/4/2024. Truy cập ngày 16/4/2024.
https://www.theguardian.com/world/2024/apr/01/israeli-airstrike-on-iranian-con sulate-in-damascus-kills-irgc-commander.
[2] Chao, Léonie. “Middle East crisis: Iran's Revolutionary Guards Corps says two of its generals killed in Damascus consulate strike – as it happened.” The Guardian, ngày 1/4/2024. Truy cập ngày 16/4/2024.
https://www.theguardian.com/world/live/2024/apr/01/israel-hamas-war-airstrike -iran-consulate-gaza-syria-live-updates?filterKeyEvents=false#maincontent.
[3] CHEHAYEB, KAREEM, and ALBERT AJI. “Israeli strike on Iran's consulate in Syria killed 2 generals and 5 other officers, Iran says.” AP News, ngày 1/4/2024. Truy cập ngày 16/4/2024.
https://apnews.com/article/israel-syria-airstrike-iranian-embassy-edca34c52d38 c8bc57281e4ebf33b240.
[4] “Iran attacks Israel with over 300 drones, missiles: What you need to know.” Al Jazeera, ngày 14/4/2024. Truy cập ngày 16/4/2024.
https://www.aljazeera.com/news/2024/4/14/iran-attacks-israel-with-over-300-dr ones-missiles-what-you-need-to-know.
[5] Federman, Josef, và Jon Gambrell. “Israel says Iran launched more than 300 drones and missiles, 99% of which were intercepted.” AP News, ngày 14/4/2024. Truy cập ngày 16/4/2024.
https://apnews.com/article/strait-of-hormuz-vessel-33fcffde2d867380e98c89403 776a8ac.
[6] Bigg, Matthew Mpoke. “What We Know About Iran’s Attack on Israel and What Happens Next.” The New York Times, ngày 14/4/2024. Truy cập ngày 16/4/2024.
https://www.nytimes.com/2024/04/14/world/middleeast/iran-israel-drones-attac k.html.
[7] Picheta, Rob. “Why Iran attacked Israel and what comes next.” CNN, ngày 15/4/2024. Truy cập ngày 16/4/2024.
https://edition.cnn.com/2024/04/14/middleeast/why-iran-attack-israel-intl/index. html.
[8] “Israel weighs response to Iranian attack.” The Washington Post, ngày 15/4/2024. Truy cập ngày 16/4/2024.
https://www.washingtonpost.com/world/2024/04/15/israel-iran-hamas-war-news -gaza-palestine/.
[9] “Statement by the Secretary-General regarding attacks by the Islamic Republic of Iran targeting Israel.” United Nations Secretary-General, ngày 13/4/2024. Truy cập ngày 16/4/2024.
https://www.un.org/sg/en/content/sg/statement/2024-04-13/statement-the-secret ary-general-regarding-attacks-the-islamic-republic-of-iran-targeting-israel
[10] “UNSC holds emergency meeting over Iran's attack on Israel, urges restraint.” Deccan Herald, ngày 14/4/2024. Truy cập ngày 16/4/2024. https://www.deccanherald.com/world/unsc-holds-emergency-meeting-with-dipl omats-calling-for-restraint-by-all-parties-2978210.
[11] “Statement from President Joe Biden on Iran’s Attacks against the State of Israel.” The White House, ngày 13/4/2024. Truy cập ngày 16/4/2024.
https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2024/04/13/stat ement-from-president-joe-biden-on-irans-attacks-against-the-state-of-israel/.
[12],[42] Magid, Jacob. “‘Not seeking war’: White House stresses US won’t join Israeli counterstrike on Iran.” The Times of Israel, ngày 14/4/2024. Truy cập ngày 16/4/2024.
https://www.timesofisrael.com/not-seeking-war-white-house-stresses-us-wont-j oin-israeli-counterstrike-on-iran/.
[13],[14],[16],[17] “‘Serious escalation’: World reacts to Iran’s drone, missile raids on Israel.” Al Jazeera, ngày 14/4/2024. Truy cập ngày 16/4/2024. https://www.aljazeera.com/news/2024/4/14/serious-escalation-world-reacts-to-ir ans-drone-missile-raids-on-israel.
[15] “UK's Cameron urges Israel not to retaliate against Iran.” Reuters, ngày 15/4/2024. Truy cập ngày 16/4/2024.
https://www.reuters.com/world/uk/uks-cameron-urges-israel-not-retaliate-agains t-iran-2024-04-15/.
[18] Faulconbridge, Guy. “Russia calls for restraint, speaks to Iran after strikes on Israel.” Reuters, ngày 15/4/2024. Truy cập ngày 16/4/2024. https://www.reuters.com/world/middle-east/russia-calls-restraint-after-iranian-st rikes-israel-2024-04-14/.
[19] “Foreign Ministry Spokesperson’s Remarks on Iran's Military Strike on Israeli Territory”. Bộ Ngoại giao Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, ngày 14/4/2024. Truy cập ngày 16/4/2024.
https://www.fmprc.gov.cn/eng/xwfw_665399/s2510_665401/2535_665405/202 404/t20240414_11281442.html
[20] Mishra, Samiran. “Explained: How Fallout Of Iran-Israel Conflict Could Impact Global Politics.” NDTV, ngày 14/4/2024. Truy cập ngày 16/4/2024. https://www.ndtv.com/world-news/iran-israel-middle-east-ndtv-exclusive-how-f allout-of-iran-israel-war-could-impact-global-politics-5439290
[21] Al-Mughrabi, Nidal. “Hamas rejects Israel's ceasefire response, sticks to main demands”. Reuters, ngày 14/4/2024. Truy cập ngày 16/4/2024. https://www.reuters.com/world/middle-east/hamas-rejects-israels-ceasefire-resp onse-sticks-main-demands-2024-04-13/#:~:text=Hamas%20rejects%20Israel%2 7s%20ceasefire%20response%2C%20sticks%20to%20main%20demands,-By% 20Nidal%20Al&text=CAIRO%2C%20April%2013%20(Reuters),it%20had%2 0received%20last%20Monday.
[22][40] Yahya, Maha. “The Israeli-Iranian Shadow War Is Over”. Malcolm H. Kerr Carnegie Middle East Center, ngày 15/4/2024. Truy cập ngày 16/4/2024. https://carnegie-mec.org/diwan/92215
[23] “Netanyahu cancelled immediate retaliation against Iran after Biden call”. Middle East Monitor, ngày 15/4/2024. Truy cập ngày 16/4/2024. https://www.middleeastmonitor.com/20240415-netanyahu-cancelled-immediate -retaliation-against-iran-after-biden-call/
[24] Rubin, Alissa J.,và Nereim, Vivian. “With Iran’s Strikes, Arab Countries Fear an Expanding Conflict”. The New York Times, ngày 15/4/2024. Truy cập ngày 16/4/2024.
https://www.nytimes.com/2024/04/15/world/middleeast/iran-israel-mideast.html
[25] “Petroleum and other liquids”. U.S. Energy Information Administration. Truy cập ngày 16/4/2024.
https://www.eia.gov/international/data/world/petroleum-and-other-liquids/annua l-petroleum-and-other-liquids-production?pd=5&p=0000000000000000000000 0000000000002&u=0&f=M&v=mapbubble&a=-&i=none&vo=value&vb=173 &t=C&g=00000000000000000000000000000000000000000000000001&l=249 -ruvvvvvfvtvnvv1vrvvvvfvvvvvvfvvvou20evvvvvvvvvvnvvvs0008&s=170138 8800000&e=1701388800000&ev=true
[26] “Giá dầu sẽ ra sao khi Iran tấn công Israel”. VNExpress, ngày 15/4/2024. Truy cập ngày 16/4/2024.
https://vnexpress.net/gia-dau-se-ra-sao-khi-iran-tan-cong-israel-4734182.html
[27] “Giá vàng tăng, dầu thô giảm sau khi Iran tấn công Israel”. VNExpress, ngày 15/4/2024. Truy cập ngày 16/4/2024.
https://vnexpress.net/gia-vang-tang-dau-tho-giam-sau-khi-iran-tan-cong-israel-4 734298.html
[28] "Hormuz - Eo biển làm rung chuyển thế giới". Báo Quân đội nhân dân, ngày 07/08/2019. Truy cập ngày 16/4/2024.
https://www.qdnd.vn/quoc-te/doi-song/hormuz-eo-bien-lam-rung-chuyen-the-gi oi-587786
[29] Cingari, Piero. “The effect Iran's attack on Israel could have on commodities”. Euronews, ngày 15/4/2024. Truy cập ngày 16/4/2024. https://www.euronews.com/business/2024/04/15/how-irans-attack-on-israel-cou ld-impact-commodities?fbclid=IwAR35MAGHcwgAgjBqYex_Or_uWRDtFqF p1Mab9cEUiKtY867NpcyEKVmC6-8_aem_AaGo1T9163eGGgkKWClNF7Zd z67xo-clQY-0yVDlP4BjuZJvwe0APuYXUPgDX2dzwrRuVaJE5mah9SHF9HH LbOwL
[30][31] Mikolajczak, Chuck, và Chavez-Dreyfuss, Gertrude. “US dollar rallies on safe-haven bids, rate cut delay; yen hits 34-year low”. Reuters, ngày 13/4/2024. Truy cập ngày 16/4/2024.
https://www.reuters.com/markets/currencies/yen-crumbles-under-towering-dolla r-us-treasury-yields-2024-04-12/
[32] Fitzgerald, Sandy. “Gen. Wesley Clark to Newsmax: Israel Will Strike Back at Iran”. Newsmax, ngày 14/4/2024. Truy cập ngày 16/4/2024. https://www.newsmax.com/newsmax-tv/wesley-clark-israel-iran/2024/04/14/id/ 1160986/
[33] Sharon, Jeremy. “War cabinet said to favor hitting back at Iran but divided over when and how”. The Times of Israel, ngày 15/4/2024. Truy cập ngày 16/4/2024.
https://www.timesofisrael.com/war-cabinet-said-to-favor-hitting-back-at-iran-bu t-divided-over-when-and-how/
[34] “Israeli military chief warns "there will be a response" to Iranian missile attack”. The Associated Press, ngày 16/4/2024. Truy cập ngày 16/4/2024. https://abcnews.go.com/International/wireStory/israeli-military-chief-warns-res ponse-iranian-missile-attack-109258270
[35] “Iran tuyên bố sẽ đáp trả cuộc không kích của Israel”. Báo điện tử VOV, ngày 02/04/2024. Truy cập ngày 16/4/2024.
https://vov.vn/the-gioi/iran-tuyen-bo-se-dap-tra-cuoc-khong-kich-cua-israel-post 1086422.vov
[36] Martin, David, Brennan, Margaret, và Watson, Eleanor. “Israel, U.S. believe Iran is about to retaliate for Israeli bombing of Syria consulate, officials say”. CBS News, ngày 5/4/2024. Truy cập ngày 16/4/2024.
https://www.cbsnews.com/news/iran-to-retaliate-israeli-bombing-syria-consulat e-officials-believe/
[37] Lendon, Brad. “How Israel and allied defenses intercepted more than 300 Iranian missiles and drones”. CNN, ngày 14/4/2024. Truy cập ngày 16/4/2024. https://edition.cnn.com/2024/04/14/middleeast/israel-air-missile-defense-iran-att ack-intl-hnk-ml/index.html
[38] “Iranian Officials Declare Israel Attack ‘Success’”. Iran International, ngày 14/4/2024. Truy cập ngày 16/4/2024.
https://www.iranintl.com/en/202404147145
[39] “President Raisi: IRGC warriors taught Israel ‘unforgettable lesson’”. The Islamic Republic News Agency, ngày 14/4/2024. Truy cập ngày 16/4/2024.
https://en.irna.ir/news/85444002/President-Raisi-IRGC-warriors-taught-Israel-u nforgettable-lesson
[41] Hendrix, Steve, Morris, Loveday, và Rubin Shira. “Israel weighs strike on Iran to ‘send a message’ while preserving alliance”. The Washington Post, ngày 15/4/2024. Truy cập ngày 16/4/2024.
https://www.washingtonpost.com/world/2024/04/15/israel-strike-iran-response-i nternational-alliance/
[42] Ying Shan, Lee. “Israel vows to 'exact a price' after Iran's attack. Here's what analysts expect could happen”. CNBC News, ngày 15/4/2024. Truy cập ngày 16/4/2024.
https://www.cnbc.com/2024/04/15/israel-vows-to-retaliate-after-irans-attack-wh at-could-happen-next.html
[43] Magid, Jacob. “‘Not seeking war’: White House stresses US won’t join Israeli counterstrike on Iran”. The Times of Israel, ngày 14/4/2024. Truy cập ngày 16/4/2024.
https://www.timesofisrael.com/not-seeking-war-white-house-stresses-us-wont-j oin-israeli-counterstrike-on-iran/
[44] Detsch, Jack. “3 Ways Israel Could Respond to Iran”. Foreign Policy, ngày 15/4/2024. Truy cập ngày 16/4/2024.
https://foreignpolicy.com/2024/04/15/israel-iran-attack-response-retaliation-opti ons-middle-east/