![[Từ điển Galileo _ 20_01_2022]](https://ssztovxtowhfkxhhzykm.supabase.co/storage/v1/object/public/post-images/uploads/1789577413262-f76e1e54-ec06-4bd5-b1d5-b9aa9dc75b18.jpg)
Công cuộc ứng phó với biến đổi khí hậu từ lâu đã luôn là thách thức mang tính cấp bách đối với toàn nhân loại, yêu cầu những nỗ lực chung và cam kết lâu dài từ mọi quốc gia. Dựa trên nền tảng có sẵn từ Nghị định thư Kyoto, với mong muốn tìm ra một hướng đi mới nhằm giải quyết tình trạng nóng lên toàn cầu, các nhà lãnh đạo thế giới đã thống nhất để đi đến một cam kết lịch sử mang tên Thỏa thuận Paris của Công ước khung của Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu (Tiếng Anh: Paris Agreement Under the United Nations Framework Convention on Climate Change). Trong chuyên mục “Từ điển Galileo” tháng 1 này, hãy cùng Galileo Society tìm hiểu những thông tin thú vị về Thỏa thuận này nhé.
Thỏa thuận Paris là một hiệp ước quốc tế về biến đổi khí hậu, được các nước thành viên thông qua tại Hội nghị lần thứ 21 Công ước khung của Liên Hợp Quốc về Biến đổi khí hậu (COP 21) và chính thức có hiệu lực từ ngày 4/11/2016.[1] Sự ra đời của Thỏa thuận là thành quả của công cuộc phối hợp nhằm tìm kiếm một thỏa thuận khí hậu mới, toàn diện hơn thay thế cho Nghị định thư Kyoto, vốn đã được tiến hành kể từ Hội nghị COP17.[2] Để đi được tới Thỏa thuận, đại diện 196 quốc gia thành viên đã phải trải qua quá trình đàm phán lâu dài với nhiều trở ngại và bất đồng xoay quanh những vấn đề lớn như mục tiêu hạn chế mức tăng nhiệt độ, đóng góp tài chính và trách nhiệm chia sẻ nỗ lực cắt giảm khí phát thải giữa các nước phát triển và các nước đang phát triển. Có thể nói, việc thông qua thỏa thuận Paris là bước đột phá mạnh mẽ nhất trong các nỗ lực đa phương nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu của Liên Hợp Quốc trong nhiều thập kỷ vừa qua, mở ra hy vọng mới cho hơn 9 tỷ người dân trên toàn thế giới.[3]
Thỏa thuận Paris đặt ra những mục tiêu lâu dài cho các quốc gia tham gia ký kết. Trước hết, nhằm hạn chế tình trạng nóng lên toàn cầu, những nước thành viên đã cùng đề ra một mục tiêu đầy tham vọng là giữ cho mức tăng nhiệt độ trái đất dưới ngưỡng 2°C và tiếp tục nỗ lực để hạn chế sự gia tăng ở mức 1,5°C vào cuối thế kỷ này so với thời kỳ tiền công nghiệp, theo như yêu cầu từ phía các quốc gia hứng chịu tác động nặng nề nhất của biến đổi khí hậu.[4] Ngoài ra, các điều khoản trong Thỏa thuận đã đưa ra yêu cầu về việc thúc đẩy khả năng thích ứng trước những tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu, đồng thời giảm lượng phát thải khí nhà kính mà không gây ảnh hưởng tới hoạt động sản xuất lương thực. Để đạt được các yêu cầu trên theo đúng lộ trình đã đề ra, việc đảm bảo nguồn tài chính được sử dụng hợp lý cũng là một trong những yêu cầu quan trọng đối với các bên tham gia Thỏa thuận [5]
Nội dung Thỏa thuận Paris bao gồm các điều khoản, biện pháp nhằm đảm bảo việc giám sát, xác minh và báo cáo của mỗi quốc gia về tiến độ giảm thiểu phát thải. Việc thực hiện các nhiệm vụ này đòi hỏi sự cam kết về mặt pháp lý của từng quốc gia ký kết, được thể hiện qua cơ chế đánh giá diễn ra theo chu kỳ 5 năm/lần. Về cơ sở pháp lý, Thỏa thuận Paris phần lớn được xây dựng dựa trên các thiết chế có sẵn theo Công ước khung, song, nội dung cũng quy định thêm một số điều khoản về hỗ trợ tài chính, kỹ thuật và nâng cao năng lực ứng phó cho từng quốc gia thành viên. Việc tuân thủ Thỏa thuận được đảm bảo thông qua nghĩa vụ báo cáo thường xuyên về lượng khí thải và nỗ lực thực hiện của từng quốc gia. Theo đó, các quốc gia được yêu cầu đệ trình kế hoạch về hành động vì khí hậu, hay còn được gọi là “Đóng góp do quốc gia tự quyết định” (NDCs) vào năm 2020.[6]
Kể từ khi chính thức có hiệu lực, Thỏa thuận Paris đã gặt hái được không ít kết quả tích cực. Trước hết, nhiều quốc gia tham gia ký kết đã thực hiện tốt những cam kết trong việc cắt giảm khí thải. Trung Quốc tuyên bố đã hoàn thành việc cắt giảm khí thải trước ba năm so với mốc dự kiến là năm 2020. Các nước thành viên Liên minh Châu Âu (EU) như Thụy Điển, Bồ Đào Nha, và Pháp cũng tiến gần hơn với mục tiêu cắt giảm khí thải đã đề ra khi lần lượt đạt được tiến độ tương đương 77%, 66% và 65% vào năm 2018.[7] Mặt khác, Thỏa thuận đã thành công trong việc thúc đẩy nhiều quốc gia và khu vực đặt ra mục tiêu trung hòa Carbon nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu.[8] Tới nay, có tất cả 77 quốc gia, 10 vùng lãnh thổ cùng hơn 100 thành phố đã ký cam kết về trung hòa khí Carbon trước năm 2050.[9]
Bên cạnh những kết quả tích cực, Thỏa thuận Paris vẫn còn không ít những thách thức cần được giải quyết. Từ khi Thỏa thuận được chính thức ký kết, lượng phát thải khí nhà kính không có dấu hiệu suy giảm mà vẫn tiếp tục có chiều hướng gia tăng theo thời gian. Theo thống kê từ website OWID, lượng khí thải Carbon trên toàn cầu đã tăng thêm 1,2 tỷ tấn vào năm 2019 so với số liệu bốn năm trước đó. [10] Ngoài ra, việc Mỹ - quốc gia hiện có lượng khí phát thải cao thứ hai trên thế giới - đơn phương rút khỏi Thỏa thuận Paris vào ngày 4/11/2020 cũng đã kéo theo không ít lo ngại về một tiền lệ xấu cho các quốc gia thành viên và ảnh hưởng trực tiếp tới công cuộc ngăn chặn quá trình nóng lên toàn cầu. Tuy nhiên, Mỹ cũng đã tái gia nhập Thỏa thuận này vào ngày 19/2/2021.[11]
Với những thách thức nêu trên, triển vọng tương lai của Thỏa thuận Paris chắc chắn sẽ còn phụ thuộc rất nhiều vào mức độ cam kết và sự quyết tâm của các nhà lãnh đạo trong việc giải quyết khủng hoảng khí hậu. Tại Hội nghị lần thứ 26 Các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP26) diễn ra vào tháng 11/2021, tất cả 197 quốc gia tham gia đã thông qua Hiệp ước khí hậu Glasgow, trong đó tái khẳng định cam kết duy trì mục tiêu hạn chế mức tăng nhiệt độ toàn cầu ở ngưỡng 1,5°C như trong Thỏa thuận Paris.[12] Cam kết tại COP26 đã cho thấy quyết tâm của các quốc gia trong việc theo đuổi những mục tiêu được đề ra trước đó. Tuy nhiên, để đạt được những tham vọng từ Thỏa thuận, bên cạnh những cam kết tại COP26, thế giới vẫn cần các quốc gia chung tay hành động bứt phá hơn nữa trong “cuộc chiến” chống lại khủng hoảng khí hậu trước năm 2100.
Qua bài viết này, Galileo Society hy vọng sẽ cung cấp cho bạn những kiến thức cơ bản nhất về Thỏa thuận khí hậu Paris. Đừng quên theo dõi fanpage của Galileo Society để không bỏ lỡ những bài viết mới nhất nhé!
Tài liệu tham khảo:
[1][6] “The Paris Agreement”, UN Climate Change (UNFCCC). Truy cập 16/1/2022. https://unfccc.int/.../the-paris.../the-paris-agreement
[2][7] Rafferty, John P., "Paris Agreement", Britannica. Truy cập 17/1/2022.
https://www.britannica.com/topic/Paris-Agreement-2015
[3] Tôn Nữ, “Thực hiện mục tiêu của Thỏa thuận Paris – Những thách thức không dễ vượt qua”, Báo Điện tử - Đảng cộng sản Việt Nam, ngày 19/12/2015. Truy cập ngày 13/1/2022.
https://dangcongsan.vn/.../thuc-hien-muc-tieu-cua-thoa...
[4] Khánh Linh, “Thỏa thuận Paris với cuộc đấu tranh chống biến đổi khí hậu”, Báo Điện tử - Đảng cộng sản Việt Nam, ngày 4/11/2016. Truy cập 19/1/2022.
https://dangcongsan.vn/.../thoa-thuan-paris-voi-cuoc-dau...
[5] Espinosa, Patricia, “The Paris Agreement, a Strategy for the Longer Term”, World Resources Institute. Truy cập 19/1/2022
https://www.wri.org/.../paris-agreement-strategy-longer-term
[8] Luther-Jones, Natasha; Douglas-Henry, Jean-Pierre, Eavies, Ben, “Five Years into the Paris Agreement - Success or stalling?”, DLA Piper, ngày 16/12/2020. Truy cập ngày 16/1/2022.
https://www.dlapiper.com/.../five-years-into-the-paris.../
[9] Phạm Hà, “Tròn 5 năm Thỏa thuận khí hậu Paris: “Chúng ta vẫn còn cơ hội”, VOV, ngày 12/12/2020. Truy cập ngày 15/1/2022.
https://vov.vn/.../tron-5-nam-thoa-thuan-khi-hau-paris...
[10] “Annual CO2 emissions”, Our World in Data. Truy cập 15/1/2022
[11] United States Department of State. “The United States Officially Rejoins the Paris Agreement”, ngày 19/2/2021. Truy cập 16/1/2022. https://www.state.gov/the-united-states-officially...
[12] UN Climate Change Conference (COP26) at the SEC – Glasgow 2021. “COP26 Keeps 1.5C Alive and Finalises Paris Agreement”, ngày 13/11/2021. Truy cập ngày 16/1/2022. https://ukcop26.org/cop26-keeps-1-5c-alive-and-finalises.../.
