“Gửi tới những người phụ nữ: Khi bạn bước vào một căn phòng, nếu có ai đó cố gắng hạ thấp bạn, đừng quan tâm đến họ. Bạn đơn giản chỉ cần cất lên tiếng nói cho chính mình.”[1]
Đó là lời phát biểu của cựu Ngoại trưởng Mỹ Condoleezza Rice trong Hội nghị Phụ nữ diễn ra vào ngày 1/2/2017 tại Trung tâm Hội nghị San Jose, California, Mỹ. Condoleezza Rice, cái tên gắn liền với sự tiên phong, là nữ Cố vấn An ninh Quốc gia đầu tiên và nữ Ngoại trưởng gốc Phi đầu tiên trong lịch sử Mỹ. Chưa bao giờ lịch sử thế giới nói chung và nước Mỹ nói riêng chứng kiến một người phụ nữ da màu đạt tới đỉnh cao sự nghiệp chính trị như thế. Nhân tháng tôn vinh vẻ đẹp và thành tựu của người phụ nữ, thông qua chuyên mục “Dấu ấn ngoại giao”, hãy cùng Galileo Society điểm lại những dấu ấn của một trong những người phụ nữ quyền lực nhất thế giới - Condoleezza Rice nhé!
CONDOLEEZZA RICE: CUỘC ĐỜI VÀ SỰ NGHIỆP
Bà Condoleezza Rice sinh ngày 14/11/1954 trong một gia đình trung lưu tại thành phố Birmingham (tiểu bang Alabama, Mỹ). Sinh ra và lớn lên trong bối cảnh vấn nạn phân biệt chủng tộc diễn ra nặng nề, lập trường về nhân quyền của bà Rice đã sớm được hình thành và hun đúc một cách vững vàng.
Ở tuổi 15, bà Rice ghi danh theo học chuyên ngành Khoa học Chính trị tại trường Đại học Denver. Sau khi tốt nghiệp đại học, bà lấy bằng Thạc sĩ (1975) về Kinh tế tại Đại học Notre Dame và bằng Tiến sĩ (1981) về Nghiên cứu quốc tế tại Đại học Denver, chuyên ngành Đông - Trung Âu và Liên Xô (cũ).[2] Từ năm 1981, bà Rice đảm nhận vai trò trợ lý giáo sư tại Đại học Stanford. Tại đây, Condoleezza Rice đã có một sự nghiệp giảng dạy thành công và nhận được nhiều giải thưởng danh giá. Năm 1993, bà trở thành người phụ nữ Mỹ gốc Phi đầu tiên giữ chức vụ Hiệu trưởng của Đại học Stanford.[3]
Bên cạnh sự nghiệp giảng dạy, bà Rice cũng theo đuổi sự nghiệp chính trị và đạt được những thành tựu to lớn. Năm 1986, bà Rice đảm nhiệm chức vụ trợ lý giám đốc Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ. Giai đoạn 1989 - 1991, khi Liên Xô sụp đổ, bà tiếp tục phục vụ cho chính quyền của Tổng thống George H. W. Bush, trở thành phụ tá cho Tổng thống về các vấn đề an ninh quốc gia. Trong chiến dịch tranh cử tổng thống năm 2000 của George H.W. Bush Jr., bà Rice tiếp tục làm việc với ông Bush trong cương vị cố vấn về chính sách đối ngoại.[4]
Đến tháng 12/2000, sau khi ông Bush đắc cử Tổng thống Mỹ, Condoleezza Rice trở thành người phụ nữ đầu tiên trong lịch sử nước Mỹ được bổ nhiệm vào vị trí Cố vấn An ninh Quốc gia. Năm 2005, bà chính thức nhậm chức Ngoại trưởng Mỹ thay cho người tiền nhiệm Colin Powell. Sau gần 4 năm (2005 - 2009) gắn liền với cương vị Ngoại trưởng Mỹ, Condoleezza Rice quay trở lại với công việc giảng dạy tại Trường Stanford University Graduate School of Business[5]. Ngoài ra, bà còn viết sách, tự truyện và đóng góp nhiều công trình nghiên cứu có giá trị khác.
DẤU ẤN NGOẠI GIAO NỮ NGOẠI TRƯỞNG MỸ GỐC PHI ĐẦU TIÊN
Trong nhiều năm hoạt động trên chính trường quốc tế, cựu Ngoại trưởng Mỹ Condoleezza Rice đã thành công xây dựng những chính sách đối ngoại phục vụ cho chiến lược phổ quát các giá trị dân chủ của nước Mỹ dưới thời Tổng thống George W. Bush II. Đặc biệt, bà là một trong những lãnh đạo tiên phong thúc đẩy tiến trình cải cách dân chủ trên khắp khu vực Trung Đông sau sự kiện 11/9.[6]
1. Dấu ấn trong hoạch định chính sách đối ngoại Mỹ
Với bốn năm là Ngoại trưởng và trước đó là Cố vấn An ninh Quốc gia, bà Rice đã đóng một vai trò quan trọng trong các quyết sách của nước Mỹ liên quan đến tiến trình hòa bình ở khu vực Trung Đông và giải quyết các vấn đề toàn cầu quan trọng khác.[7] Về vấn đề Israel - Palestine, bà Condoleezza Rice đã tham gia và đàm phán thành công một số thỏa thuận, bao gồm việc Israel rút quân và mở các cửa khẩu biên giới Gaza vào năm 2005, cũng như tìm kiếm giải pháp cho hai nhà nước trong Hội nghị Annapolis năm 2007.[8] Bà cũng được ghi nhận đã thành công trong việc giúp nước Mỹ khôi phục quan hệ ngoại giao đầy đủ với Libya sau hàng thập kỷ mối quan hệ đôi bên đi xuống vì vấn đề khủng bố.
Ở Đông Bắc Á, bà Rice đã thành công thuyết phục Tổng thống George Bush Jr. thay đổi chiến lược với Triều Tiên, tìm kiếm một giải pháp hòa bình và an ninh thông qua Tiến trình đàm phán Sáu bên về vấn đề hạt nhân ở bán đảo Triều Tiên (Tiếng Anh: Six Party Process) cùng với các bên liên quan, bao gồm, Hàn Quốc, Triều Tiên, Nga, Trung Quốc và Nhật Bản.[9] Ở Nam Á, một trong những cuộc đàm phán được đánh giá là thành công nhất của bà là việc ký kết Thỏa thuận Hợp tác Mỹ - Ấn Độ về Sử dụng Năng lượng Hạt nhân vì Hòa bình (tiếng Anh: the U.S. - India Agreement for Cooperation Concerning Peaceful Uses of Nuclear Energy) năm 2008, đánh dấu bước tiến trong quan hệ thương mại hạt nhân dân sự giữa Mỹ và một cường quốc đang lên trong khu vực.[10]
2. Dấu ấn với “Chính sách Ngoại giao Chuyển đổi”
Trong thời gian tại nhiệm, Condoleezza Rice cũng ghi dấu ấn với chính sách “Ngoại giao Chuyển đổi” (tiếng Anh: Transformational Diplomacy)[11] năm 2006 với tiến trình cải tổ nội bộ Bộ Ngoại giao Mỹ. Mục đích của việc tái phân phối cấu trúc Bộ Ngoại giao Mỹ là nhằm đảm bảo rằng cơ quan này được tổ chức phù hợp, tối ưu hóa việc sử dụng các kỹ năng, nguồn lực và con người để thúc đẩy dân chủ, phát triển và an ninh trên toàn thế giới.[12] Bà đã chủ trương tập trung nhân lực ở các khu vực có vấn đề chính trị và xã hội nghiêm trọng, đặc biệt là Trung Đông.[13] Chia sẻ về điều tự hào nhất trong sự nghiệp, cựu Ngoại trưởng Mỹ Condoleezza Rice từng nói: “chúng tôi đã tập trung nhiều nhất có thể vào khu vực Trung Đông[...] tôi nghĩ chúng tôi đã thiết lập một Trung Đông kiểu khác”, hàm ý về việc xây dựng nền móng cho một Trung Đông mới dân chủ và ổn định hơn.[14]
Trong suốt bốn năm đảm nhiệm vị trí Ngoại trưởng Mỹ, bà Condoleezza Rice đã đạt tới đỉnh cao sự nghiệp chính trị và nhận được mức tín nhiệm cao. Nhờ sự am hiểu về chính trị quốc tế, đặc biệt là nền tảng nghiên cứu về Đông Âu và Liên Xô (cũ), bà đã liên kết chính sách đối ngoại của Mỹ với thực tế quốc tế đầy biến động. Từ sau sự kiện ngày 11/9, bà Rice được biết đến với những quyết sách cứng rắn hơn trong cuộc chiến chống khủng bố của nước Mỹ.[15]
Bên cạnh những thành tựu đáng chú ý, trong nhiệm kỳ của mình, một số chính sách của bà được nhận định là còn hạn chế, chưa triệt để và vấp phải nhiều ý kiến trái chiều, đặc biệt là các chính sách về dân chủ hóa khu vực Trung Đông. Đánh giá về Ngoại trưởng Mỹ Condoleezza Rice, chuyên gia Steve Sestanovich thuộc Hội đồng Quan hệ đối ngoại Mỹ cho rằng họ đều gặp vấn đề khó khăn trong việc giành quyền kiểm soát chính sách đối ngoại.[16] Ngoài ra, cũng có các nhận định cho rằng các chính sách của bà đã để lại “di sản” khó giải quyết cho người kế nhiệm vị trí Ngoại trưởng Mỹ, chủ yếu xoay quanh vấn đề quân sự tại Trung Đông.[17]
Mặc dù vậy, trong thời gian đương chức, Condoleezza Rice đã góp phần đưa đến những thay đổi sâu sắc trong chính sách đối ngoại của Mỹ với các vấn đề toàn cầu, góp phần vào tiến trình tái định hình hệ thống quan hệ quốc tế hậu Chiến tranh lạnh. Bản thân Condoleezza Rice không để thân phận là phụ nữ cùng với yếu tố màu da kìm hãm sự thăng tiến của mình. Bà Rice hiểu rằng chỉ có cố gắng hết mình mới khiến xã hội nhận ra: Màu da không làm nên con người. Bằng những nỗ lực bền bỉ, Condoleezza Rice đã đem đến một "làn gió mới", khẳng định giá trị bình đẳng trong lĩnh vực chính trị. Điều này đã tiếp thêm động lực và truyền cảm hứng cho phụ nữ được thể hiện quan điểm của mình trong những quyết định, chính sách về các lĩnh vực khác nhau của quốc gia.
Thông qua bài viết này, Galileo Society hy vọng đã đem đến những thông tin bổ ích về dấu ấn của cựu Ngoại trưởng Mỹ Condoleezza Rice. Hãy bấm theo dõi chúng mình để cập nhật nhanh chóng những sự kiện và thông tin mới nhất của Galileo Society nhé!
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Feldman, Lucy; “Condoleezza Rice: 'Don't Let Somebody Else's Racism or Sexism Be Your Problem'”, Tạp chí Time, ngày 28/6/2017. Truy cập ngày 15/3/2023.
https://time.com/4837393/condoleezza-rice-talks-racism-sexism/
[2] “Condoleezza Rice”, Bách khoa toàn thư Britannica. Truy cập ngày 15/3/2023.
https://www.britannica.com/biography/Condoleezza-Rice
[3],[5],[11] Norwood, Arlisha; “Condoleezza Rice (1954-)”, National Women's
History Museum (NWHM), năm 2017. Truy cập ngày 15/3/2023.
https://www.womenshistory.org/education-resources/biographies/condoleezza-rice
[4] “Condoleezza Rice”, Biography, ngày 20/4/2021. Truy cập ngày 15/3/2023.
https://www.biography.com/political-figures/condoleezza-rice
[6] “Condoleezza Rice”, Viện Chính sách Cận Đông của Washington. Truy cập ngày 15/3/2023.
https://www.washingtoninstitute.org/experts/condoleezza-rice
[7], [9] Wolfson, Charles; “The Legacy Of Condoleezza Rice”, CBS News, ngày 19/12/2008. Truy cập ngày 15/3/2023.
https://www.cbsnews.com/news/the-legacy-of-condoleezza-rice/
[8], [10], [13] “Biographies of the Secretaries of State: Condoleezza Rice (1954–)”, Bộ Ngoại giao Mỹ. Truy cập ngày 15/3/2023.
https://history.state.gov/departmenthistory/people/rice-condoleezza
[12] Krasner, Stephen; “Transformational Diplomacy”, Trung tâm phát triển toàn cầu (CGD). Truy cập ngày 15/3/2023.
https://www.cgdev.org/event/transformational-diplomacy
[14] Bell, Katherine; “Life’s Work: Condoleezza Rice, 66th U.S. Secretary of State”, Harvard Business Review, tháng 1 - 2/2010. Truy cập ngày 15/3/2023.
https://hbr.org/2010/01/lifes-work-condoleezza-rice-66th-us-secretary-of-state
[15] Phạm Tuyên, “Những điều chưa biết về tân Ngoại trưởng Mỹ”, báo Tiền phong, ngày 27/1/2005. Truy cập ngày 15/3/2023.
https://tienphong.vn/nhung-dieu-chua-biet-ve-tan-ngoai-truong-my-post1476.tpo
[16] An Châu, “Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ - Những khó khăn và thách thức”, báo Công an nhân dân, ngày 26/3/2018. Truy cập ngày 15/3/2023.
https://amp.cand.com.vn/hau-truong/Bo-truong-Ngoai-giao-My-Nhung-kho-khan-va-thach-thuc-i469793/
[17] Rudman, Mara; Katulis, Brian; “Ten Questions for Secretary of State Condoleezza Rice on the Middle East”, Center for American Progress, ngày 23/10/2007. Truy cập 15/3/2023.
