“Thông minh và khí phách như Chu Ân Lai, mộc mạc như Mahatma Gandhi. Bậc thầy về những cử chỉ bao quát lẫn sự khôn ngoan, tinh tế trong từng tiểu tiết” là lời khen mà Nhà báo Elizabeth Becker của tờ Bưu điện Washington Post đã ưu ái dành cho cố Bộ trưởng Nguyễn Cơ Thạch trong thời gian ông đến New York. [1] Hơn 60 năm hoạt động cách mạng sôi nổi, với gần 40 năm trong lĩnh vực đối ngoại, cố Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Cơ Thạch là một trong những kiến trúc sư của nền đối ngoại Việt Nam thời kỳ đổi mới. Trong bài viết dưới đây, hãy cùng Galileo nhìn lại những đóng góp về tư duy, tầm nhìn của cố Bộ trưởng đối với ngành Ngoại giao Việt Nam trong việc từng bước xây dựng ngành ngoại giao toàn diện, góp phần nâng tầm thế và lực của nước ta trên trường quốc tế.
Trong tư duy đối ngoại của Cố bộ trưởng, bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc luôn là ưu tiên hàng đầu, là sợi chỉ đỏ xuyên suốt mà mỗi nhà ngoại giao chân chính cần phải “khắc cốt ghi tâm”, suy rộng ra là đối với ngành ngoại giao. Mọi hoạt động đối ngoại cần phải luôn chú ý đến việc hài hòa lợi ích quốc gia - dân tộc; đồng thời giữ vững độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam trong mọi hoàn cảnh. Chính vì đặt ưu tiên lợi ích quốc gia dân tộc lên hàng đầu nên Bộ trưởng chủ trương xây dựng đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ; điển hình là phương châm đa dạng hóa, đa phương hóa quan hệ đối ngoại. Đây chính là bài học của chính sách “nhất biên đảo” trong quá khứ đã từng gây cho Việt Nam không ít khó khăn trong quan hệ với các nước lớn. Trong bối cảnh hiện nay, ngành ngoại giao Việt Nam hiện đại vẫn tiếp tục thực hiện phương châm “đa phương hóa, đa dạng hóa” quan hệ đối ngoại để tận dụng tối đa mọi nguồn lực để phát triển cũng như cân bằng quan hệ với các nước lớn, nhất là trong bối cảnh cạnh tranh đang diễn ra gay gắt giữa các nước lớn ở khu vực.
Trong thập niên 1970 - 1980, ngoại giao kinh tế là vấn đề còn rất mới ở Việt Nam. Tuy nhiên, cố Bộ trưởng đã nhấn mạnh rằng tư duy ngoại giao cũng phải góp phần phục vụ phát triển kinh tế đất nước. Những năm đầu thời kỳ Đổi mới, Bộ trưởng Nguyễn Cơ Thạch tích cực thúc đẩy tư duy mới về phát triển kinh tế, chỉ đạo Bộ Ngoại giao dịch cuốn sách “Kinh tế học” của nhà kinh tế học Paul A. Samuelson nhằm phổ biến kiến thức kinh tế thị trường, góp phần phục vụ công tác nghiên cứu, hoạch định và triển khai các chủ trương của Đảng ta về đổi mới kinh tế.[2] Ngoại giao kinh tế được khẳng định là một trong ba trụ cột quan trọng của ngành ngoại giao toàn diện, góp phần quan trọng trong việc thúc đẩy hợp tác kinh tế với thế giới, giúp nước đẩy nhanh quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.
Trong thời gian làm đối ngoại, cố Bộ trưởng đã cho rằng “thời đại xã hội thông tin không chỉ là tiếp tục thời đại công nghiệp phát triển lên” và “có thể và phải bỏ qua thời đại công nghiệp và có thể và phải đi thẳng vào thời đại thông tin”. Nhận định này đến nay vẫn mang tính thời sự cao khi thế giới đang bước vào giai đoạn quan trọng của Cuộc cách mạng công nghệ 4.0.[3] Đặc biệt, sự phát triển của kinh tế số, trí tuệ nhân tạo, hệ sinh thái không gian mạng đã khiến cho khả năng tiếp cận thông tin và cập nhật tình hình từ khắp nơi trên thế giới cũng trở nên dễ dàng và nhanh chóng. Bắt kịp xu thế vận động của Cuộc cách mạng công nghệ 4.0 để từ đó có những chính sách ngoại giao phù hợp, khốn khéo sẽ giúp đất nước ta tận dụng được thành tựu của cuộc cách mạng khoa học lần thứ tư này và giảm bớt nguy cơ tụt hậu, đặc biệt là trong lĩnh vực kinh tế.
“Thực lực là cái chiêng mà ngoại giao là cái tiếng. Chiêng có to tiếng mới lớn” là câu nói nổi tiếng của chủ tịch Hồ Chí Minh lúc sinh thời. Vị thế và tiềm lực của đất nước được nâng cao cũng góp phần tạo ra thế và lực cho ngành Ngoại giao. Trên con đường xây dựng thế và lực, việc bồi dưỡng, xây dựng đội ngũ cán bộ ngoại giao chuyên nghiệp có vai trò vô cùng quan trọng. Cố Bộ trưởng Nguyễn Cơ Thạch đã có công rất lớn trong việc đưa ra những chủ trương, quyết sách kịp thời nhằm khắc phục những hạn chế của công tác xây dựng ngành ngoại giao, ngay khi đất nước vừa mới ra khỏi chiến tranh và đang phải đối mặt với nhiều thách thức lớn.[4] Những chủ trương mà cố Bộ trưởng đề xướng bao gồm sắp xếp lại đội ngũ cán bộ, gấp rút bồi dưỡng, đào tạo cán bộ về chuyên môn và ngoại ngữ, chú trọng đội ngũ cán bộ quản lý, cải tiến tổ chức bộ máy và phương pháp làm việc. [5]Bên cạnh đó, cơ chế tập sự cấp vụ và tập sự cấp bộ được coi là sáng kiến đổi mới mang tính đột phá của Bộ trưởng Nguyễn Cơ Thạch trong công tác xây dựng nội bộ tại Bộ Ngoại giao. Kế hoạch này sau khi triển khai đã rất thành công, tạo cơ hội cho những cho cán bộ ngoại giao trẻ có năng lực được đề bạt vào các vị trí lãnh đạo, quản lý của Bộ.
Cho đến ngày hôm nay, tầm nhìn và những bài học về xây dựng ngành mà cố Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Cơ Thạch vẫn là những di sản quý giá đối với ngành Ngoại giao nói chung và các cán bộ Ngoại giao nói riêng. Tầm nhìn ngoại giao đi trước thời đại của cố Bộ trưởng cho thấy chiến lược sâu sắc của ông trong việc hướng tới một nền ngoại giao chuyên nghiệp hiện đại, toàn diện, góp phần phát triển, nâng cao vị thế và uy tín của đất nước.
Kết thúc chuỗi bài viết kỷ niệm 100 năm ngày sinh cố Bộ trưởng Nguyễn Cơ Thạch, Galileo Society tin rằng đây là cơ hội quý giá để thế hệ trẻ, đặc biệt là các sinh viên Học viện Ngoại giao thêm tự hào và tin tưởng vào con đường ngoại giao mà thế hệ cha anh đã dày công gây dựng.
Cùng tiếp tục theo dõi Fanpage Galileo Society để đón chờ những bài viết thú vị, hữu ích hơn nữa nhé!
Nguồn tham khảo
1. “Kỷ niệm 100 ngày sinh Nguyễn Cơ Thạch tại New York”, VOV, 15/5/2021. Truy cập ngày 24/5/2021. https://www.vov.vn/.../ky-niem-100-nam-ngay-sinh-nguyen...
2. Lê Anh, “Tư duy 'ngoại giao phục vụ kinh tế' của nhà ngoại giao Nguyễn Cơ Thạch”, Vietnam Finance, 15/5/2021. Truy cập ngày 24/5/2021. https://vietnamfinance.vn/tu-duy-ngoai-giao-phuc-vu-kinh...
3. “Kỷ niệm 100 ngày sinh Nguyễn Cơ Thạch tại New York”, VOV, 15/5/2021. Truy cập ngày 24/5/2021. https://www.vov.vn/.../ky-niem-100-nam-ngay-sinh-nguyen...
4. “Bộ trưởng Nguyễn Cơ Thạch và công tác xây dựng ngành: những di sản ngoại giao còn mãi”, TG&VN, 17/5/2021. Truy cập ngày 24/5/2021. https://ngayday.com/bo-truong-nguyen-co-thach-voi-cong...
5. Cẩm Anh, “Tầm nhìn Nguyễn Cơ Thạch và những giá trị sống mãi”, Kinh tế đô thị, 16/4/2021. Truy cập ngày 24/5/2021. http://m.kinhtedothi.vn/tam-nhin-nguyen-co-thach-va-nhung...
