Tháng 5 là tháng đánh dấu nhiều sự kiện quan trọng trong lịch sử Việt Nam: ngày 7/5/2021 kỷ niệm 67 năm chiến thắng Điện Biên Phủ lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu; ngày 13/5/2021 ghi mốc 66 năm ngày giải phóng thành phố Hải Phòng khi những lính Pháp cuối cùng rút quân khỏi miền Bắc; và dĩ nhiên, ngày 19/5/2021 - 131 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu. Đối với ngoại giao Việt Nam, tháng 5 này càng trở nên đặc biệt hơn bao giờ hết khi toàn ngành cùng hướng tới kỷ niệm 100 năm ngày sinh của cố Bộ trưởng Nguyễn Cơ Thạch (15/5/1921 - 15/5/2021) - người đã có nhiều đóng góp lớn lao cho sự nghiệp đối ngoại của Tổ quốc. Trong chuyên mục “Ngoại giao - Chuyện chưa kể" lần này, hãy cùng Galileo Society tìm hiểu những nét tiêu biểu trong cuộc đời của nhà ngoại giao tài ba, khôn khéo này nhé.
Ông Nguyễn Cơ Thạch sinh ra trong một gia đình lao động nghèo, có truyền thống cách mạng tại xã Liên Minh, huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định. Tận mắt chứng kiến cảnh lầm than, cơ cực của nhân dân khi nước ta rơi vào ách nô lệ dưới chế độ thực dân - phong kiến, ông Nguyễn Cơ Thạch đã sớm có được lòng yêu nước nồng nàn và ý chí căm thù giặc sâu sắc. Do đó, ông tham gia hoạt động cách mạng từ rất sớm khi chỉ mới 16 tuổi và vẫn giữ vững ý chí và niềm tin tất thắng vào sự nghiệp giải phóng dân tộc ngay cả khi bị thực dân Pháp kết án 5 năm tù vào năm 1940. Không khuất phục trước ngục tù đế quốc, ông Nguyễn Cơ Thạch được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương năm 1943 ngay tại nhà tù Sơn La. [1]
Sau khi ra tù, ông tiếp tục phục vụ cách mạng trong những năm kháng chiến chống Pháp, được Đảng và Nhà nước tin tưởng giao nhiều trọng trách như Chánh Văn phòng Quân ủy Trung ương, Bí thư Đảng ủy các cơ quan của Bộ Quốc phòng và Tổng Tư lệnh, Phó Bí thư rồi quyền Bí thư Tỉnh ủy Hà Đông kiêm Chủ tịch Ủy ban Hành chính kháng chiến Tỉnh, Ủy viên Đảng đoàn và Ủy viên Hành chính kháng chiến Liên khu III, Bí thư Đảng ủy các cơ quan của Liên khu. [2]
Có thể thấy, trước khi trở thành Chánh văn phòng Bộ Ngoại giao vào năm 1954, ông Nguyễn Cơ Thạch vốn có ít kinh nghiệm trong lĩnh vực đối ngoại. Trên thực tế, bài học vỡ lòng duy nhất trên hành trang đối ngoại của vị cố Bộ trưởng Bộ Ngoại giao này lại là một lời khuyên ngắn gọn của Chủ tịch Hồ Chí Minh trước ngày ông lên đường nhận nhiệm vụ trở thành Tổng Lãnh sự Việt Nam đầu tiên tại Ấn Độ. Hiểu được tầm quan trọng trong công tác đối ngoại với nước bạn khi đó đang giữ vai trò Chủ tịch Uỷ ban Quốc tế kiểm soát và giám sát việc thi hành Hiệp định Genève về Đông Dương, ông Nguyễn Cơ Thạch đã đến tìm gặp Bác Hồ để xin Người lời khuyên:
- Thưa Bác, tôi không có kiến thức gì về ngoại giao. Đến cách dùng dao, dĩa để ăn đồ Tây tôi cũng chưa hiểu. Bác đã từng đi nhiều nơi, bôn ba nhiều nước, Bác hãy chỉ giúp tôi xem tôi phải làm gì?
Khi đó, Bác Hồ chỉ động viên và cho ông lời khuyên duy nhất: “Chú cứ thấy người ta làm gì thì mình học theo là được” [3].
Ghi nhớ lời dặn dò ấy, ông Nguyễn Cơ Thạch luôn chú ý tới từng chi tiết, cử chỉ dù là nhỏ nhất trong công tác đối ngoại, từ những quy tắc trên bàn tiệc đến những tài liệu pháp lý phục vụ cho đàm phán. Kể từ đó, ông đã trở thành một nhà ngoại giao lỗi lạc, tài năng với nhiều đóng góp cho đất nước trong cả thời chiến, lẫn thời bình, đưa ngoại giao trở thành một mặt trận đấu tranh hiệu quả của sự nghiệp cách mạng Việt Nam.
Trong suốt sự nghiệp ngoại giao của mình, ông Nguyễn Cơ Thạch đã đảm đương nhiều chức vụ quan trọng, trong đó không thể không kể đến vị trí Bộ trưởng Ngoại giao và về sau là Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao [4]. Những nhận định sáng suốt, những sáng kiến giá trị và những tầm nhìn chiến lược của ông Nguyễn Cơ Thạch đã trở thành chìa khoá để tháo gỡ khó khăn, phá vỡ bế tắc, xây dựng hữu nghị và đi đến thành công. Từ một trợ lý đắc lực cho cố vấn Lê Đức Thọ trong những phiên đàm phán căng thẳng trước thềm ký kết Hiệp định Paris 1973, đến người Bộ trưởng “giải vây" giúp Việt Nam thoát khỏi tình thế cấm vận, “phá băng" quan hệ với Mỹ, và cuối cùng là một nhà ngoại giao kỳ cựu nhiệt tình đóng góp cho công tác nghiên cứu, ông Nguyễn Cơ Thạch đã có công lao vô cùng to lớn trong việc đưa ngành ngoại giao nước nhà đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác.
Bộ trưởng Nguyễn Cơ Thạch đã dành trọn cuộc đời mình cống hiến cho ngoại giao Việt Nam, cho sự nghiệp cách mạng của Tổ quốc, cho sự hạnh phúc của nhân dân. Là người tròn đức, vẹn tài, ông không chỉ để lại ấn tượng sâu sắc cho đồng nghiệp mà còn có được cảm tình của nhiều bạn bè quốc tế, kết nối nhiều thế hệ ngoại giao. Dấu ấn của ông Nguyễn Cơ Thạch trong đối ngoại vẫn rõ nét trong những phương châm, chính sách hiện nay, và chắc chắn vẫn sẽ còn hiện hữu trên những chặng đường sắp tới, xứng danh hai tiếng “huyền thoại” của nền ngoại giao Việt Nam.
Hướng tới kỷ niệm 100 năm ngày sinh của cố Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Cơ Thạch, Galileo Society sẽ dành trọn 4 bài viết thuộc chuyên mục “Ngoại giao - Chuyện chưa kể" trong tháng 5 lịch sử này để tôn vinh câu chuyện về cuộc đời và sự nghiệp của ông. Với bài viết đầu tiên này, Galileo mong rằng các bạn độc giả sẽ có được những cái nhìn tổng quan nhất về nhà ngoại giao đại tài Nguyễn Cơ Thạch, và là bước đệm đầu tiên trước khi tìm hiểu về những câu chuyện lý thú tiếp theo.
Vì vậy, hãy cùng theo dõi fanpage Galileo Society để đón đọc những bài viết sắp tới nhé!
Tài liệu tham khảo:
[1], [2], [4]. Trang thông tin điện tử Ban Tuyên giáo tỉnh Nam Định, “Nguyễn Cơ Thạch - nhà ngoại giao tài ba, khôn khéo”, truy cập 6/5/2021.
http://tuyengiaonamdinh.vn/.../Nguyen-Co-Thach---nha...
[3]. Tô Lan Hương, 8/7/2014, “Cha con nhà ngoại giao Nguyễn Cơ Thạch - Phạm Bình Minh: Chuyện ở nhà có hai bộ trưởng”, Báo Pháp luật TP. Hồ Chí Minh, truy cập ngày 6/5/2021.
https://plo.vn/.../cha-con-nha-ngoai-giao-nguyen-co-thach...
