NGOẠI GIAO NGÂN PHIẾU

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc giao thương, trao đổi kinh tế, thương mại giữa các quốc gia trở nên phổ biến hơn bao giờ hết. Đối mặt những biến đổi phức tạp, liên tục của kinh tế và chính trị toàn cầu, nhiều quốc gia đã phát triển chính sách Ngoại giao ngân phiếu như một công cụ tài chính hữu hiệu để định hình và thúc đẩy tầm ảnh hưởng trên thế giới. Để khép lại chuyên mục “Từ điển Galileo” trong tháng 7, hãy cùng Galileo Society khám phá những thông tin nổi bật về chính sách Ngoại giao ngân phiếu nhé!

“Ngoại giao ngân phiếu” (Checkbook Diplomacy) là khái niệm chỉ việc quốc gia sử dụng nguồn lực kinh tế để duy trì và củng cố quan hệ ngoại giao, cũng như đạt được những mục tiêu chiến lược trong giao lưu với các quốc gia khác. Bằng cách viện trợ tài chính, cho vay ưu đãi, hay tham gia vào các dự án đang phát triển, quốc gia áp dụng hình thức Ngoại giao ngân phiếu mong muốn xây dựng hình ảnh là một đối tác có trách nhiệm và đáng tin cậy, đồng thời qua đó tăng cường ảnh hưởng và sức mạnh trên trường quốc tế.[1]

Ngoại giao ngân phiếu nhìn chung đã là một công cụ ngoại giao có lịch sử lâu đời và xuất hiện dưới nhiều hình thức khác nhau xuyên suốt quá trình phát triển của nền kinh tế thế giới.[2] Thuật ngữ “Ngoại giao ngân phiếu” lần đầu được sử dụng trong Chiến tranh vùng Vịnh (1990 - 1991) để mô tả những khoản viện trợ kinh tế của Đức và Nhật Bản cho các quốc gia tham chiến tại khu vực này.[3][4][5] Tương tự, trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, hai siêu cường Mỹ và Liên Xô liên tục cạnh tranh quyền lực và ảnh hưởng bằng cách cung cấp viện trợ tài chính cho các nước Tây Âu thông qua Kế hoạch Marshall (trường hợp của Mỹ) hay hỗ trợ quân sự và kinh tế cho các nước thuộc khối xã hội chủ nghĩa (trường hợp của Liên Xô). [6][7]

Theo quan điểm của các học giả Phillippe Le Corre (Viện nghiên cứu Brookings, Mỹ) [8], Alexandre Dayant (Viện nghiên cứu Lowy, Australia) [9], Oana Burcu (Đại học Nottingham, Anh) [10], và nhiều nhà nghiên cứu khác, trong bối cảnh hội nhập và hợp tác kinh tế sâu rộng như hiện nay, một số quốc gia đang đẩy mạnh hình thức Ngoại giao ngân phiếu, trong đó có thể xét đến trường hợp của Trung Quốc, mặc dù Trung Quốc chưa đề cập trực tiếp đến thuật ngữ này. Thực tế đó được thể hiện thông qua hình thức ngoại giao kinh tế của Trung Quốc như viện trợ, hỗ trợ kinh tế đối với một số quốc gia trong khu vực và trên thế giới trong những năm gần đây.  Qua đó, đây được đánh giá là một trong những cách thức thực hiện Ngoại giao ngân phiếu. Từ khi bắt đầu mở cửa đối ngoại năm 1982 cho đến 10 năm trở lại đây, Trung Quốc đang dần được nhận định là một trong những quốc gia tích cực sử dụng hình thức ngoại giao này.[11][12]

Một trong những sáng kiến của Trung Quốc được gắn với hoạt động Ngoại giao ngân phiếu đó chính là Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI). Từ năm 2013 đến năm 2018, Bắc Kinh đã đã đầu tư hơn 90 tỷ USD vào các quốc gia tham gia BRI, đồng thời tiến hành xây dựng 82 khu hợp tác kinh tế bên ngoài lãnh thổ Trung Quốc. Trung Quốc cũng đã ký kết nhiều cơ chế hợp tác và hình thành mạng lưới khu thương mại tự do dọc BRI, qua đó gia tăng tốc độ trao đổi thương mại, thúc đẩy các loại hình hợp tác thương mại mới và hợp tác năng lực sản xuất quốc tế.[13]

Nhằm hỗ trợ hoạt động triển khai BRI, Bắc Kinh đã thiết lập và  phát triển Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng châu Á (AIIB) với 92 quốc gia là thành viên chính thức.[14][15] Đây là một định chế tài chính đa phương có trụ sở tại Bắc Kinh, có vai trò cung cấp và tạo điều kiện tài trợ cho các thực thể hoạt động trên lãnh thổ của thành viên hoặc khu vực liên quan đến phát triển kinh tế châu Á.[16][17] Thông qua ngân hàng, Trung Quốc có thể cung cấp tài trợ bằng nhiều cách khác nhau, bao gồm cấp vay, đầu tư vào vốn cổ phần của một doanh nghiệp và bảo đảm các khoản vay tập trung vào việc phát triển kinh tế.[18] Đơn cử, sau khi một số quốc gia thành viên Liên minh châu Âu (EU) như Đức (năm 2015), Pháp (năm 2016), v.v gia nhập AIIB, Bắc Kinh đã tuyên bố đầu tư vào quỹ cơ sở hạ tầng trị giá 315 tỷ euro của EU.[19][20][21][22]

Tuy nhiều học giả đã đưa ra quan điểm về chính sách Ngoại giao ngân phiếu của Trung Quốc, song phía Bắc Kinh đã lên tiếng phản bác khái niệm trên. Theo Tân Hoa Xã - cơ quan thông tấn nhà nước của Trung Quốc, khái niệm “Ngoại giao ngân phiếu” là một cách hiểu chưa chính xác và đầy đủ về chính sách hợp tác phát triển của nước này. Đối với BRI, theo phía Trung Quốc, nước này cho rằng Trung Quốc không có ý định tranh giành ảnh hưởng hoặc thay đổi trật tự quốc tế, mà chỉ mong muốn xây dựng một cộng đồng vận mệnh chung của nhân loại. Đồng thời, Trung Quốc tuyên bố quốc gia này tuân thủ nguyên tắc “không can thiệp vào nội bộ, không gây áp lực, không đặt điều kiện” trong việc cung cấp viện trợ cho các nước đang phát triển. Bên cạnh đó, Bắc Kinh cũng bác bỏ cáo buộc sử dụng viện trợ để tìm kiếm sự ủng hộ của các nước nhỏ trong các vấn đề như Biển Đông hay vấn đề Đài Loan.[23]

Hiện tại, Ngoại giao ngân phiếu vẫn đang là một chiến lược đối ngoại phổ biến và tương đối hiệu quả trong chính sách phát triển của các nước lớn nhằm xây dựng và cạnh tranh tầm ảnh hưởng lẫn nhau. Bên cạnh những lợi ích đó, Ngoại giao ngân phiếu cũng là một trong những hình thức ngoại giao kinh tế có thể đem lại nhiều rủi ro trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đang bị suy giảm. Do vậy, tuy được sử dụng trong chính sách, song các quốc gia cũng sẽ cần phải lựa chọn và cân nhắc các mục đích hợp tác, viện trợ phù hợp với từng giai đoạn và ưu tiên chiến lược của từng nước.

Thông qua bài viết trên, Galileo Society hy vọng đã đem đến những thông tin thú vị về khái niệm "Ngoại giao ngân phiếu". Hãy theo dõi chúng mình để cập nhật nhanh chóng những sự kiện và thông tin mới nhất từ Galileo Society nhé!

Nguồn tham khảo:

[1], [3]: Dhyani Neha, “Checkbook Diplomacy - What is China’s Checkbook

Diplomacy”, Byju's Exam Prep, 1/4/2022. Truy cập ngày 19/7/2023.

https://byjusexamprep.com/current-affairs/chequebook-diplomacy

[2], [6], [12], [19]: Hamilton Daniel S., “Checkbook Diplomacy”, The

DIPLOMATIST, 2016. Truy cập ngày 19/7/2023.

https://archive.transatlanticrelations.org/publication/checkbook-diplomacy-daniel-

s-hamilton/#_edn1

[4]: Goshko John M., “GERMANY TO COMPLETE CONTRIBUTION TOWARD

GULF WAR COSTS THURSDAY”, The Washington Post, 27/3/1991. Truy cập

ngày 19/7/2023.

https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1991/03/27/germany-to-

complete-contribution-toward-gulf-war-costs-thursday/8af9f5b5-ef7d-4b0c-84cb-

2afcdbf522d6/

[5]: "DIPLOMATIC BLUEBOOK 1991, Japan's Diplomatic Activities",

MINISTRY OF FOREIGN AFFAIRS, JAPAN, 12/1991. Truy cập ngày 20/7/2023.

https://www.mofa.go.jp/policy/other/bluebook/1991/1991-2-2.htm

[7], [15]:Bach Quintin V. S., "A note on soviet statistics on their economic aid, 269-

275", SOVIET STUDIES. Truy cập ngày 19/7/2023.

https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/09668138508411582?journalCode=

ceas19

[8] CORRE PHILIPPE LE, “What China’s checkbook diplomacy means for

Europe”, Politico, 12/5/2016. Truy cập ngày 26/7/2023.

https://www.politico.eu/article/what-chinas-checkbook-diplomacy-means-for-

europe/

[9]: Dayant Alexandre, Moyle Euan, “Chequebook diplomacy in the Pacific: Not

just the big fish”, The Interpreter, 30/6/2020. Truy cập ngày 26/7/2023.

https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/chequebook-diplomacy-pacific-not-

just-big-fish

[10]: Burcu Oana, Bertrand Eloïse, “Explaining China’s latest catch in Africa”, The

Diplomat, 1/2019. Truy cập ngày 26/7/2023.

https://thediplomat.com/2019/01/explaining-chinas-latest-catch-in-africa/

[11]: PGS. Nguyễn Huy Quý, “Quan hệ đối ngoại của CHND Trung Hoa qua 30

năm cải cách mở cửa (1978 - 2008), thành tựu và kinh nghiệm”. Truy cập ngày

28/7/2023.

http://thuvienso.bvu.edu.vn/bitstream/TVDHBRVT/6310/1/000000CVv180S0920

08035.pdf

[13]: “5 năm nhìn lại Sáng kiến Vành đai và Con đường, thách thức và triển vọng”,

Cổng Thông tin Điện tử Tỉnh Lai Châu - Sở Ngoại vụ, 26/4/2019. Truy cập ngày

28/7/2023.

https://songoaivu.laichau.gov.vn/view/hoat-dong-doi-ngoai/5-nam-nhin-lai-sang-

kien-vanh-dai-va-con-duong-thach-thuc-va-trien-vong-36605?mid=440

[14], [22]: “Members and Prospective members of the bank”, AIIB. Truy cập ngày

29/7/2023.

https://www.aiib.org/en/about-aiib/governance/members-of-bank/index.html

[16]: “Việt Nam tham gia Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng châu Á (AIIB)”, VTV,

29/6/2015. Truy cập ngày 28/7/2023.

https://vtv.vn/trong-nuoc/viet-nam-tham-gia-ngan-hang-dau-tu-co-so-ha-tang-

chau-a-aiib-20150629151721784.htm

[17]: “Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng châu Á (Asian Infrastructure Investment

Bank - AIIB) là gì?”, Vietnambiz, 09/4/2020. Truy cập ngày 27/7/2023.

https://vietnambiz.vn/ngan-hang-dau-tu-co-so-ha-tang-chau-a-asian-infrastructure-

investment-bank-aiib-la-gi-20200409153826951.htm

[18]: “Financing operations”, AIIB. Truy cập ngày 29/7/2023.

https://www.aiib.org/en/about-aiib/who-we-are/financing-operations/index.html

[19]: "The Asian Infrastructure Investment Bank", Government of Canada. Truy cập

ngày 19/7/2023.

https://www.canada.ca/en/department-finance/programs/international-trade-

finance-policy/asian-infrastructure-investment-bank.html

[21]: Emmott Robin, “Beijing to make good on investment pledge at EU-China

summit”, 11/7/2016. Truy cập ngày 27/7/2023.

https://www.reuters.com/article/us-china-eu-idUSKCN0ZQ12K

[23]; “Commentary: The myth about China's "chequebook diplomacy"”, Xinhua,

12/5/2017. Truy cập ngày 30/7/2023.

http://www.xinhuanet.com/english/2017-

05/12/c_136277532.htm?fbclid=IwAR1jrRToazu4jpo0PMJEwzUwiA4vk3FyizIH

CrF8GYNF3q8psEg19LwFPvk