[Từ điển Galileo _ 07_01_2022]

Biến đổi khí hậu đã và đang trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với nhân loại trong thế kỉ XXI. Đứng trước bối cảnh đó, ngoại giao khí hậu (Tiếng Anh: Climate Diplomacy) cũng đang ngày càng được các nhà lãnh đạo trên thế giới chú trọng và đẩy mạnh, nhất là trong những cam kết quốc tế.[1] Để khởi động chuyên mục “Từ điển Galileo” năm 2022, hãy cùng Galileo Society tìm hiểu về “Ngoại giao khí hậu”, hình thức ngoại giao nghe mới mẻ nhưng lại liên quan trực tiếp đến một trong những vấn đề nóng nhất của thế giới hiện nay nhé!

Đến nay, giới học giả quốc tế vẫn chưa đưa ra được một định nghĩa chung về ngoại giao khí hậu. Tuy nhiên, theo định nghĩa được đề cập bởi Ủy ban Châu Âu (EC) vào ngày 26/2/2018 tại Brussels, 4 khía cạnh của ngoại giao khí hậu ở cấp độ chính trị bao gồm: (i) Cam kết hợp tác đa phương trong chính sách về khí hậu, đặc biệt là thực hiện Thỏa thuận chung Paris; (ii) Giải quyết các tác động của biến đổi khí hậu đối với hòa bình và an ninh; (iii) Thúc đẩy các hoạt động trong nước và nâng cao mục tiêu toàn cầu; (iv) Tăng cường hợp tác quốc tế trong các vấn đề về khí hậu thông qua vận động và tiếp cận cộng đồng.[2]

Với các quốc gia trên thế giới, ngoại giao khí hậu đang trở nên bức thiết với mục tiêu đạt được sự hợp tác giữa các nước nhằm đưa ra các giải pháp chiến lược, trong bối cảnh biến đổi khí hậu đang ngày càng đem lại những hậu quả khôn lường. Khủng hoảng khí hậu không chỉ đe dọa trực tiếp đến cuộc sống của con người, mà còn trở thành rào cản cho sự phát triển chung trên tất cả các lĩnh vực. Ngoài ra, nó còn tác động đến những vấn đề địa chính trị như chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, việc tiếp cận các nguồn tài nguyên như nước, lương thực và năng lượng, từ đó dẫn đến nguy cơ xảy ra xung đột và bất ổn trong quan hệ giữa các quốc gia.[3]

Trước những tác động tiêu cực trên tới thế giới, ngoại giao khí hậu ra đời trên cơ sở sử dụng các công cụ ngoại giao nhằm hỗ trợ các mục tiêu và hoạt động của các cam kết khí hậu quốc tế, giảm thiểu tác động tiêu cực mà biến đổi khí hậu gây ra đối với sự hòa bình, ổn định và thịnh vượng; chuẩn bị cho việc đánh giá và các chiến lược quản lý rủi ro về khí hậu ở cấp độ toàn cầu. Bên cạnh đó, việc vận dụng các vấn đề khí hậu để thúc đẩy mục tiêu của những chính sách đối ngoại khác như xây dựng lòng tin và hòa bình hay củng cố chủ nghĩa đa phương cũng được coi là nhiệm vụ của ngoại giao khí hậu.[4]

Ngoại giao khí hậu ngày càng trở nên quan trọng trong chính sách đối ngoại của các nước trên thế giới, trong đó nổi bật là vai trò tiên phong của các quốc gia thuộc Liên minh Châu Âu (EU). Các cuộc thảo luận trực tiếp về ngoại giao khí hậu lần đầu được khởi xướng bởi Đức và Anh tại Hội đồng Đối ngoại châu Âu (FAC) vào tháng 7/2011. Tại đây, Hội đồng đã nhất trí trong việc giải quyết các rủi ro có tính hệ thống do biến đổi khí hậu, khuyến khích quá trình chuyển đổi kinh tế cắt giảm khí thải, đề cập đến vấn đề khí hậu trong tất cả các cuộc thảo luận với các nước thứ ba. Kể từ đó, Bộ trưởng Ngoại giao các nước thuộc EU đã nhiều lần bàn luận về rủi ro trong chính sách đối ngoại gây ra bởi biến đổi khí hậu vào các năm 2013, 2015 và 2016. [5]

Trong các quốc gia châu Âu, Đức là quốc gia khởi xướng và tích cực sử dụng hình thức ngoại giao khí hậu một cách hiệu quả. Năm 2013, Đức đã khuyến khích tập trung vào các vấn đề và nguy cơ liên quan đến biến đổi khí hậu trong cuộc gặp giữa Bộ trưởng Ngoại giao của các nước G8. Điều này đã mở ra nhiều kênh đảm bảo cho các cuộc thảo luận thường xuyên về đối phó với biến đổi khí hậu trong môi trường luôn tiềm ẩn xung đột, cũng như hợp tác quốc tế nhằm tăng cường khả năng chống chịu với các vấn đề khí hậu ở các quốc gia dễ bị ảnh hưởng.[6] Vào ngày 24/7/2020, dưới sự chủ trì của Ngoại trưởng Đức Heiko Maas, Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc đã họp bàn về các tác động an ninh do biến đổi khí hậu gây nên.[7]

Bên cạnh đó, có ý kiến cho rằng, ngoại giao khí hậu cũng là một mặt trận cạnh tranh mới giữa Mỹ và Trung Quốc.[8] Dưới thời Tổng thống Joe Biden, Mỹ đã trở lại Thỏa thuận chung Paris về biến đổi khí hậu được ký kết cách đây 5 năm và đăng cai tổ chức Hội nghị thượng đỉnh trực tuyến về khí hậu diễn ra từ ngày 22-23/4/2021. Trước đó, ngày 16/4/2021, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã tham gia hội nghị thượng đỉnh ba bên về khí hậu được tổ chức trực tuyến với các lãnh đạo cấp cao của Pháp và Đức. [9] Động thái của Trung Quốc được Li Shuo - một nhà vận động của văn phòng tổ chức Greenpeace Đông Á có trụ sở tại Bắc Kinh - đánh giá như một hành động đối chọi với Hội nghị được Mỹ tổ chức.[10]

Mặc dù đã và đang đem lại những kết quả tốt đẹp như việc xúc tiến thành công Thỏa thuận Paris 2015, hoạt động ngoại giao khí hậu hiện nay cũng phải đương đầu với nhiều thách thức lớn. Ở thời điểm hiện tại, thế giới vẫn chưa chứng kiến dấu hiệu về sự hợp tác của những cường quốc, bao gồm các nước xả khí thải nhiều nhất thế giới như Trung Quốc, Mỹ, Ấn Độ và Nga. Đặc biệt, sự liên kết của Mỹ và Trung Quốc được đánh giá là không khả quan do những căng thẳng trong lĩnh vực thương mại.[11]

Có thể nói, biến đổi khí hậu vẫn đang và sẽ tiếp tục là một vấn đề nhức nhối, đòi hỏi các các quốc gia tiếp tục nỗ lực, thúc đẩy ngoại giao khí hậu ngày càng mạnh mẽ hơn nữa vì một thế giới hoà bình và thịnh vượng. Qua bài viết này, Galileo Society hy vọng sẽ mang lại cho bạn những thông tin sơ lược nhất về ngoại giao khí hậu. Đừng quên theo dõi fanpage Galileo Society để không bỏ lỡ những bài viết mới nhất nhé!


Tài liệu tham khảo:

[1], [3], [4], “What is Climate Diplomacy?”, Climate Diplomacy. Truy cập ngày 03/01/2022.

https://climate-diplomacy.org/what-climate-diplomacy

[2] “Climate Diplomacy”, Diplo. Truy cập ngày 06/01/2022. https://www.diplomacy.edu/topics/climate-diplomacy/

[5], [6]  adelphi research gemeinnützige GmbH, “Climate Diplomacy- Foreign Policy Responses to Climate Change”, German Federal Foreign Office, 2017: 25-26. https://climate-diplomacy.org/.../Climate%20Diplomacy...

[7]“Summary: UNSC Open Debate on Climate and Security – 24 July 2020”, Climate Diplomacy. Truy cập ngày 06/01/2022. https://climate-diplomacy.org/.../summary-unsc-open...

[8], [10], [11] Hồng Phúc, “Ngoại giao khí hậu - khi Mỹ và Trung Quốc cùng 'so găng'”, Báo Quốc tế, ngày 19/04/2022. Truy cập ngày 04/01/2022. https://baoquocte.vn/ngoai-giao-khi-hau-khi-my-va-trung...

[9] Vinh Hà, “Ấn Độ, châu Phi và ngoại giao khí hậu”, Báo Quốc tế, ngày 19/04/2021. Truy cập ngày 04/01/2022. https://baoquocte.vn/an-do-chau-phi-va-ngoai-giao-khi-hau...