![[Từ điển Galileo _ 26_01_2022]](https://ssztovxtowhfkxhhzykm.supabase.co/storage/v1/object/public/post-images/uploads/1789577511838-d056e94a-72b5-47bc-8603-7b540e1eb566.jpg)
Di cư đã và đang trở thành một xu hướng không thể tách rời đi kèm với tiến trình hội nhập sâu rộng của thế giới hiện đại. Theo số liệu ước tính của Báo cáo Di cư Toàn cầu 2022 do Tổ chức Di cư Quốc tế (IOM) xuất bản, số lượng người di cư quốc tế trên toàn thế giới chỉ tính riêng trong năm 2020 đã lên tới 281 triệu người, chiếm 3,6% tổng dân số toàn cầu và tăng gấp ba lần so với năm 1970.[1] Trước bối cảnh đó, ngoại giao di cư (Tiếng Anh: Migration Diplomacy) trở thành mối quan tâm lớn của tất cả các quốc gia, đóng vai trò quan trọng trong quá trình điều tiết và quản lý các luồng di cư xuyên biên giới. Để hiểu rõ hơn về phương thức ngoại giao đặc biệt này, hãy cùng Galileo Society tìm hiểu thông qua bài viết dưới đây nhé!
Hầu hết các công trình nghiên cứu liên quan đều đề cập ngoại giao di cư như một khái niệm để chỉ “việc các quốc gia sử dụng các công cụ, quy trình và thủ tục ngoại giao nhằm kiểm soát sự dịch chuyển xuyên biên giới của dân cư”. Một số phương thức triển khai ngoại giao di cư thường được sử dụng bao gồm các thỏa thuận liên chính phủ nhằm khuyến khích hoặc hạn chế dòng người di dân, các chế độ ưu đãi dành cho công dân của một số quốc gia, hoặc các kế hoạch quản lý những lao động cư trú tạm thời.[2] Tuy nhiên, không phải tất cả những công cụ chính sách được sử dụng để điều tiết dòng người di cư xuyên biên giới đều là một phần của ngoại giao di cư và bản thân khái niệm này cũng không bao hàm tất cả những vấn đề liên quan tới di cư quốc tế.[3]
Theo học giả Fiona B.Adamson, ngoại giao di cư nhấn mạnh tới những hoạt động ngoại giao của các quốc gia có chủ quyền nhằm phục vụ cho mục đích kiểm soát các dòng di chuyển dân cư xuyên biên giới và do đó, hoạt động của các chủ thể phi nhà nước có liên quan sẽ không nằm trong phạm vi nghiên cứu của lĩnh vực này. Mặc dù vậy, các nhà nghiên cứu vẫn khẳng định vai trò quan trọng của các chủ thể phi nhà nước, đặc biệt các tổ chức quốc tế như Cao ủy Liên Hợp Quốc về Người tị nạn (UNHCR) hay Tổ chức Di cư Quốc tế (IOM) trong quá trình hỗ trợ triển khai chính sách ngoại giao di cư của các quốc gia. [4]
Khả năng sử dụng các công cụ ngoại giao di cư của từng quốc gia phụ thuộc phần lớn vào những vị trí khác nhau trong hệ thống di cư. Thông thường, các nước sẽ đảm nhiệm ba vai trò chính bao gồm: nước tiếp nhận, nước xuất cư và nước trung chuyển. Dù sở hữu vai trò nào, các chính phủ đều có thể sử dụng chính sách di cư như một công cụ để thương lượng và đạt được các mục tiêu khác nhau như thúc đẩy an ninh, lợi ích kinh tế hoặc tăng cường sức mạnh mềm thông qua chính sách ngoại giao công chúng hoặc văn hóa.[5].
Đối với Singapore, với vị thế là quốc gia tiếp nhận dòng người di cư lớn nhất tại Đông Nam Á, chính sách ngoại giao di cư của nước này chủ yếu tập trung vào việc thúc đẩy quá trình thu hút và tuyển dụng các lao động nước ngoài có chất lượng cao, song hành với việc hạn chế những nhân công có trình độ tay nghề thấp.[6]
Đối với Ai Cập, chính sách ngoại giao di cư của nước này chủ yếu hướng tới việc thúc đẩy quá trình di cư của công dân sang các nước khác trong thế giới Ả Rập, đặc biệt là các quốc gia thịnh vượng tại khu vực Vùng Vịnh. Một mặt, việc đẩy mạnh quá trình xuất cư đã tạo ra nguồn kiều hối khổng lồ, với số lượng ước tính chiếm tới 10,5% tổng sản phẩm quốc nội năm 2017. Mặt khác, chúng hỗ trợ giảm thiểu gánh nặng cho chính phủ Ai Cập trong việc giải quyết các vấn đề nội bộ như tình trạng thất nghiệp hay bùng nổ dân số.[7]
Trong khi đó, với Mexico - quốc gia quá cảnh của nhiều dòng người di cư đến từ khu vực Trung Mỹ - nước này chủ yếu sử dụng các công cụ ngoại giao nhằm hướng tới việc tăng cường áp lực, từ đó ép buộc các nước tiếp nhận và nước xuất cư chia sẻ gánh nặng về người di cư. Theo số liệu của IOM, chỉ trong tám tháng đầu năm 2021, Mexico đã tiến hành trục xuất gần 63.000 người di cư trở về Trung Mỹ, đồng thời yêu cầu chính phủ Mỹ tăng cường thúc đẩy các chương trình phát triển kinh tế - xã hội tại khu vực này.[8]
Nhìn chung, chính sách về ngoại giao di cư chủ yếu được các quốc gia thi hành dựa trên những nhận thức về vai trò của mình trong hệ thống di cư, cũng như các điều kiện nội bộ và quốc tế tại thời điểm hoạch định. Mặc dù vậy, các chính sách về ngoại giao di cư luôn có sự linh hoạt nhất định do các quốc gia hoàn toàn có thể đảm nhiệm nhiều vai trò trong hệ thống di cư. Đơn cử, dù là quốc gia chủ trương thúc đẩy quá trình xuất cư, Ai Cập hiện cũng đang là quốc gia tiếp nhận nhiều dòng di cư từ các nước láng giềng trong khu vực, đồng thời là điểm trung chuyển của nhiều người dân đến từ các nước Châu Phi hạ Sahara trên cung đường di cư tới Châu Âu.[9]
Dù tồn tại nhiều khác biệt trong việc hoạch định chính sách, hầu hết các nước đều coi di cư là một vấn đề quốc tế cần tới các nỗ lực song phương lẫn đa phương nhằm giải quyết ổn thỏa. Ngay từ năm 2016, Liên minh Châu Âu (EU) đã cam kết tài trợ cho Thổ Nhĩ Kỳ khoản tiền trị giá 6 tỷ euro để kiểm soát dòng người tị nạn Syria tràn vào khối từ biên giới của nước này.[10] Tại Châu Mỹ, trước lời kêu gọi từ phía Mexico, trong tháng 10/2021, Tổng thống Mỹ Joe Biden cũng đã đề xuất với Quốc hội để thông qua gói ngân sách trị giá 861 triệu USD nhằm tăng cường an ninh biên giới đồng thời hỗ trợ các chương trình phúc lợi tại Trung Mỹ.[11] Ngoài ra, vào tháng 12/2018, Hiệp ước Toàn cầu về di cư an toàn, có trật tự và thường xuyên cũng đã được thông qua bởi 152 quốc thành viên của Liên Hợp Quốc, đánh dấu sự ra đời của bản thỏa thuận liên chính phủ đầu tiên trên thế giới trong việc giải quyết vấn đề di cư.[12]
Trong bối cảnh di cư quốc tế tiếp tục là tâm điểm của các chương trình nghị sự toàn cầu, việc các quốc gia đạt được lợi ích thông qua quá trình hạn chế hay thúc đẩy sự dịch chuyển các dòng di dân sẽ có những ảnh hưởng đáng kể tới tổng thể mối quan hệ ngoại giao của họ. Trên cơ sở đó, một số học giả khẳng định ngoại giao di cư sẽ giữ vai trò ngày càng quan trọng trong tổng thể quá trình hoạch định chính sách đối ngoại của mọi quốc gia. [13]
Hy vọng bài viết đã cung cấp cho bạn đọc những thông tin hữu ích về ngoại giao di cư. Trong thời gian tới, Galileo sẽ tiếp tục cho ra đời những bài viết về các vấn đề quan hệ quốc tế nóng hổi để gửi tới bạn đọc. Do đó, đừng quên theo dõi fanpage của Galileo Society để không bỏ lỡ những thông tin bổ ích nhé!
Tài liệu tham khảo:
[1] “World Migration Report 2022”, IOM UN Migration, 1/12/2021. Truy cập ngày 24/1/2022.
https://worldmigrationreport.iom.int/wmr-2022-interactive/
[2] Adamson, Fiona B.; Tsourapas, Gerasimos, “Understanding Migration Diplomacy”, The Global, 4/6/2020. Truy cập ngày 24/1/2022.
https://theglobal.blog/.../understanding-migration.../
[3] [4] Adamson, Fiona B.; Tsourapas, Gerasimos, “Migration Diplomacy in World Politics”, Oxford Academic, 19/12/2018. Truy cập ngày 24/1/2022.
https://academic.oup.com/isp/article/20/2/113/5253595
[5],[10],[13] Adamson, Fiona B.; Tsourapas, Gerasimos, “How countries use ‘migration diplomacy’ to pursue their own interests”, The Conversation, 4/2/2019. Truy cập ngày 24/1/2022.
https://theconversation.com/how-countries-use-migration...
[6] Fong, Pang Eng, “Absorbing Temporary Foreign Workers: The Experience of Singapore”, SAGE Journals, 1/9/1992. Truy cập ngày 24/1/2022.
https://journals.sagepub.com/.../10.1177/011719689200100304
[7],[9] Tsourapas, Gerasimos, “Egypt: Migration and Diaspora Politics in an Emerging Transit Country”, Migration Policy Institute, 8/8/2018. Truy cập ngày 24/1/2022.
https://www.migrationpolicy.org/.../egypt-migration-and...
[8],[11] Huy Vũ, “Mexico nỗ lực giải quyết vấn đề di cư”, Nhân dân, 14/11/2021. Truy cập ngày 24/1/2022.
https://nhandan.vn/.../mexico-no-luc-giai-quyet-van-de.../
[12] “General Assembly Endorses First-Ever Global Compact on Migration, Urging Cooperation among Member States in Protecting Migrants”, United Nations, 19/12/2018. Truy cập ngày 25/1/2022.
