[NGOẠI GIAO - CHUYỆN CHƯA KỂ] NGOẠI GIAO HOA LAN: SỰ TINH TẾ VÀ TÌNH HỮU NGHỊ CỦA SINGAPORE

Nhận được sự quan tâm đặc biệt của bạn đọc, chuyên mục “Ngoại giao - Chuyện chưa kể” đã chính thức quay trở lại và hứa hẹn sẽ tiếp tục mang đến những câu chuyện ngoại giao lý thú của Việt Nam cũng như các nước trên thế giới. Để mở đầu cho sự trở lại của chuyên mục này, Galileo Society sẽ đưa các bạn đến với Vườn Lan Quốc gia thuộc Vườn Bách thảo Singapore - nơi hoa lan đóng vai trò như một món quà ngoại giao giúp thắt chặt tình hữu nghị giữa Singapore và bạn bè quốc tế thông qua chính sách “Ngoại giao hoa lan”.

Khẳng định giá trị lịch sử của hoa lan đối với Singapore, tại triển lãm “Orchid Stories Of Singapore” năm 2022, đại diện công viên Garden by the Bay Siti Nurziana Yacob đã nói: “Hoa lan là một phần di sản của Singapore. Chúng tôi hy vọng người dân Singapore có thể tự hào về vai trò của loài hoa này trong lịch sử của đảo quốc”.[1] Từ năm 1981, Singapore đã thể hiện niềm tự hào sâu sắc về hoa lan khi đảo quốc này chọn loài lan “Vanda Miss Joaquim” thanh nhã làm quốc hoa.[2] Tầm quan trọng của hoa phong lan càng được tôn lên khi loài hoa này trở thành một trong những công cụ ngoại giao đặc biệt của đảo quốc sư tử thông qua chính sách “Ngoại giao hoa lan”.[3]

“Ngoại giao hoa lan” là nghi lễ ngoại giao đặt tên cho hoa phong lan tại Singapore, theo đó, những loài phong lan “độc nhất vô nhị” tại Vườn Lan Quốc gia Singapore sẽ được định danh theo tên của những vị nguyên thủ quốc gia, nhân vật hoàng gia đến thăm đảo quốc này.[4] Lễ đặt tên cho hoa lan thể hiện sự tôn trọng sâu sắc và tấm lòng hiếu khách của nước chủ nhà tới các vị quốc khách. Đồng thời, “Ngoại giao hoa lan” còn là một khía cạnh của ngoại giao văn hóa được sử dụng nhằm quảng bá hình ảnh đất nước Singapore gắn với hoa lan: đa văn hóa, mạnh mẽ và phục hồi.[5][6]

Hoa lan được chọn bởi chúng có màu sắc rực rỡ, cứng cỏi và khả năng phục hồi tốt trước điều kiện thời tiết khắc nghiệt, qua đó thể hiện hình ảnh mềm mỏng nhưng cũng đầy mạnh mẽ của quốc đảo sư tử.[7] Những loài hoa lan được chọn đa số là những loài lan lai, được tạo bằng cách lai hai loài lan khác nhau, thường rất khó tạo ra và phải mất ít nhất 5 năm.[8] Trên thực tế, việc thực hiện chọn lan lai để đặt tên cho vị nguyên thủ quốc gia được thực hiện tương đối cẩn thận, phù hợp với chức vụ của người mà nó sẽ được đặt tên theo. Khi tiếp nhận hồ sơ của những vị khách tới thăm, dựa trên những thông tin được cung cấp về màu sắc phù hợp và cấm kỵ bởi Bộ Ngoại giao, Vườn Lan Quốc gia sẽ chọn ra một số loài lan vào danh sách thích hợp.[9] Những loài lan được chọn đều có điểm tương đồng với người được tặng, phản ánh di sản văn hoá, tầm nhìn định hướng toàn cầu của Singapore và là cầu nối mang lại sức mạnh gắn kết mối quan hệ song phương của Singapore với bạn bè trên toàn thế giới. 

Ngược thời gian về quá khứ, trong chuyến thăm Singapore của Tổng thống Nam Phi Nelson Mandela vào năm 1997, loài lan “Paravanda Nelson Mandela”, có màu vàng lục sáng với ánh đỏ, tương tự như màu cờ của Nam Phi, đã được chọn để vinh danh vị Tổng thống đã có những đóng góp to lớn trong công cuộc chống phân biệt chủng tộc.[10]

Tháng 9/2012, nhân chuyến thăm của Hoàng tử William và Công nương Catherine, Chính phủ Singapore đã tổ chức lễ định danh với sự ra mắt của loài hoa lan mang tên “Vanda William Catherine” được đặt theo tên của hai vị khách tới thăm, là một giống lan lai màu trắng và tím tuyệt đẹp có tới mười bông hoa. Tại khu vườn, Hoàng tử William và Công nương Catherine cũng chiêm ngưỡng hai loài hoa lan được đặt theo tên Nữ hoàng Anh Elizabeth II và Công nương Diana: “Dendrobium Queen Elizabeth II” và “Dendrobium Memoria Princess Diana”.[11]

Trong chuyến thăm chính thức Singapore vào ngày 9/2/2023 của Thủ tướng Việt Nam Phạm Minh Chính và Phu nhân Lê Thị Bích Trân, Vườn Lan Quốc gia đã có thêm loài hoa "Papilionanda Pham Le Tran Chinh" – được đặt theo tên Thủ tướng và Phu nhân.[12] Đây là loài lan cánh bướm với màu hồng, trắng ngọc trai và ánh vàng, được lai tạo đặc biệt hoa bố có nguồn gốc Việt Nam; hoa mẹ gốc Singapore, mang trong mình sức sống mạnh mẽ và khả năng ra hoa tự do.[13] Thủ tướng Phạm Minh Chính đã gửi lời cảm ơn chân thành đến cho nước chủ nhà Singapore cũng như bày tỏ mong muốn quan hệ hai nước sẽ phát triển trường tồn và tốt đẹp như vẻ đẹp của loài hoa phong lan này.[14]

Bên cạnh các quốc gia kể trên, nghi lễ đặt tên hoa lan còn được Chính phủ Singapore sử dụng trong quan hệ hữu nghị với nhiều nước khác như Nhật Bản, Trung Quốc và Ấn Độ; hay trong các sự kiện quốc tế quan trọng được tổ chức ở Singapore. Điển hình là giống lan Mokara được giới thiệu khi Singapore tổ chức Hội nghị Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào tháng 12/1996.[15]

Qua thời gian, có thể thấy nghi thức đặt tên hoa lan đã trở thành chiến lược ngoại giao văn hoá độc nhất của Singapore. Cũng giống như Nhật Bản với chính sách “ngoại giao hoa anh đào”, hoa lan trong trường hợp này chính là “mỹ nhân ngoại giao” của Singapore. Trong bối cảnh thế giới với xu thế toàn cầu hoá và xuyên quốc gia ngày gia tăng, việc sử dụng hoa phong lan như một công cụ của ngoại giao văn hoá đã giúp Singapore gia tăng kết nối và thể hiện thiện chí của nước này dành cho bạn bè quốc tế.[16] Như chuyên gia Quan hệ quốc tế Nicholas Fang (Viện Quan hệ quốc tế Singapore) đã nhận định: “Đây là phong cách ngoại giao mềm mỏng và rất đặc trưng của Singapore”.[17]