Sau khi khám phá Đảo quốc sư tử Singapore và Xứ sở hoa tulip Hà Lan, chuyên mục “Ngoại giao - Chuyện chưa kể” tuần này sẽ đưa các bạn ghé thăm Thánh tích Bồ Đề Đạo Tràng (thuộc bang Bihar, Ấn Độ). Đây là nơi chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về cây bồ đề - một biểu tượng tiêu biểu cho chính sách ngoại giao văn hóa gắn liền với Phật giáo của Ấn Độ.
Bodh Gaya (Bồ Đề Đạo Tràng) là một thị trấn nhỏ, nằm phía Đông Nam bang Bihar, Ấn Độ.[1] Đối với Phật Giáo, Bồ Đề Đạo Tràng là một trong bốn địa danh gắn với sự kiện trọng đại nhất trong cuộc đời của Phật Thích Ca Mâu Ni vì đây là nơi Thái tử Siddhartha đạt giác ngộ và trở thành Đức Phật.[2] Tại đây, có một cội bồ đề đã chứng kiến quá trình thành đạo của Ngài. Kể từ đó, cây bồ đề đã trở thành một biểu tượng thiêng liêng của sự giác ngộ và trí tuệ trong Phật giáo. Ngày nay, nơi đây là một trong những điểm du lịch hàng đầu châu Á, thu hút hàng triệu tín đồ hành hương, với hơn 270.000 du khách quốc tế chỉ riêng năm 2018.[3] Những cây bồ đề non từ Cội Bồ Đề đã được Ấn Độ sử dụng làm quà tặng trao cho nhiều quốc gia khác nhằm thúc đẩy quan hệ ngoại giao song phương và đa phương hữu nghị.
Theo bài viết “Buddhism and India’s Soft Power Diplomacy” của tác giả Ankit Mohonto (Trợ lý nghiên cứu tại Bảo tàng và Thư viện Nehru), Ấn Độ hiện đang nỗ lực tận dụng làn sóng Phật giáo như một biện pháp ngoại giao văn hóa để tăng cường quan hệ với các nước châu Á[4], qua đó đóng góp vào quá trình thực hiện các chính sách như “Hành động hướng Đông” và “Láng giềng trên hết”.[5] Từ năm 2014, Ngoại giao Phật giáo đã được Ấn Độ thúc đẩy mạnh mẽ trong nhiệm kỳ của Thủ tướng Narendra Modi. Vào tháng 9/2015, tại chùa Mahabodhi trong khuôn viên Bồ Đề Đạo Tràng, Thủ tướng Modi đã tuyên bố: “Chúng tôi mong muốn phát triển Bồ Đề Đạo Tràng để nơi đây có thể trở thành thủ đô tinh thần và mối liên kết văn minh giữa Ấn Độ và thế giới Phật giáo”.[6] Với tính biểu tượng cao và vai trò đại diện cho giáo lý hoà bình và hoà hợp của Phật giáo, cây bồ đề là một món quà được Ấn Độ chú trọng sử dụng trong nhiều hoạt động ngoại giao.[7] Việc sử dụng cây bồ đề trong ngoại giao có ý nghĩa quan trọng trong việc thúc đẩy quan hệ hữu nghị giữa Ấn Độ với các nước châu Á, từ đó khẳng định vai trò đi đầu của Ấn Độ trong việc phát huy những giá trị Phật giáo trên khắp châu lục.
Trong số các quốc gia láng giềng của Ấn Độ, Nepal là quốc gia có nhiều mối liên hệ đến Đức Phật khi thánh tích Lumbini (Nepal) – nơi Đức Phật ra đời cũng được coi là một trong bốn thánh địa của Phật giáo. Vào ngày 28/11/2014, nhân dịp tham dự Hội nghị thượng đỉnh lần thứ 18 của Hiệp hội Hợp tác khu vực Nam Á (SAARC) tại Nepal[8], Thủ tướng Narendra Modi đã tới thăm ngôi đền Maya Devi tại Lumbini và trao tặng ngôi đền một nhánh bồ đề non được chiết từ cội bồ đề ở Bồ Đề Đạo Tràng. Nhánh cây bồ đề này tượng trưng cho di sản văn hóa và nền văn minh chung giữa hai nước, đồng thời mang thông điệp về hòa bình và tình hữu nghị giữa hai quốc gia.[9] Việc sử dụng cây bồ đề làm quà tặng thể hiện mong muốn của Ấn Độ trong việc thúc đẩy mối quan hệ bền chặt với Nepal dựa trên những sự tương đồng về mặt tôn giáo.
Sau đó, vào tháng 5/2015, Thủ tướng Ấn Độ Modi đã có chuyến thăm tới Mông Cổ nhân dịp kỷ niệm 60 năm hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao.[10] Đây cũng là dấu mốc rất quan trọng khi lần đầu tiên một vị Thủ tướng Ấn Độ tới thăm Mông Cổ. Trong chuyến đi này, Thủ tướng Modi đã tới tu viện Phật giáo Gandan ở thủ đô Ulaanbaatar và trao tặng một nhánh bồ đề non cho trụ trì nơi đây.[11] Mông Cổ là một quốc gia với hơn 50% dân số theo Phật giáo[12], nên việc thiết lập mối quan hệ chặt chẽ với Mông Cổ thông qua tôn giáo đã tạo tiền đề cho việc nâng cấp quan hệ giữa hai nước lên “Đối tác chiến lược” trong khuôn khổ chuyến thăm[13], đồng thời giúp Ấn Độ cạnh tranh tầm ảnh hưởng với Trung Quốc tại quốc gia này.[14]
Đối với khu vực Đông Nam Á, là một đối tác quan trọng của Ấn Độ, Việt Nam cũng từng nhận cây bồ đề do Ấn Độ trao tặng. Vào ngày 22/12/1959, trong chuyến thăm chính thức tới Việt Nam, Tổng thống Ấn Độ khi đó là ông Rajendra Prasad đã đích thân mang một nhánh cây bồ đề chiết từ cây Bồ Đề Tổ trao tặng cho Chủ tịch Hồ Chí Minh.[15] Đây cũng là sự đáp lễ của Chính phủ Ấn Độ, khi trong chuyến thăm đến Ấn Độ trước đó vào tháng 02/1958, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tự tay trồng một cây đại ở thủ đô New Delhi.[16] Cây bồ đề này trồng tại chùa Trấn Quốc (Tây Hồ, Hà Nội) và được chăm sóc cẩn thận, ngày càng cao lớn và mạnh mẽ như mối quan hệ bền chặt giữa nhân dân hai nước.[17] Trong các chuyến thăm chính thức tới Việt Nam, nhiều lãnh đạo cấp cao của Ấn Độ đều đến chùa Trấn Quốc lễ Phật và chiêm bái cây bồ đề nơi đây.[18]
Năm 2019, Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã phối hợp với Đại sứ quán Ấn Độ tại Việt Nam tổ chức Lễ kỷ niệm 60 năm Tổng thống Rajendra Prasad trao tặng Việt Nam cây bồ đề. Tham dự buổi lễ, Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Cộng hòa Ấn Độ tại Việt Nam Pranay Verma đã khẳng định cây bồ đề tại chùa Trấn Quốc là minh chứng cho tình hữu nghị giữa hai nước Việt Nam - Ấn Độ, đồng thời cũng là biểu tượng cho sự kết nối về văn hóa và văn minh lâu đời giữa hai quốc gia.[19] Gần đây nhất, trong chuyến thăm và làm việc chính thức tới Việt Nam vào ngày 15/10 vừa qua, Bộ trưởng Ngoại giao Ấn Độ Subramanyam Jaishankar và Bộ trưởng Ngoại giao Việt Nam Bùi Thanh Sơn đã cùng nhau tham quan chùa Trấn Quốc và chiêm bái cây bồ đề.[20]
Cây bồ đề tượng trưng cho trí tuệ và sự giác ngộ của Đức Phật, là một loài cây linh thiêng gắn liền với Phật giáo. Vì thế, loài cây này được sử dụng như một công cụ ngoại giao giúp khẳng định vị thế của Ấn Độ trên tấm bản đồ lịch sử - văn hoá thế giới với vai trò là nơi Đức Phật đạt giác ngộ.[21] Bên cạnh đó, bằng việc phát triển những giá trị của một trong các tôn giáo phổ biến nhất ở châu Á thông qua hình ảnh cây bồ đề, Ấn Độ đã thúc đẩy hợp tác văn hoá trong khuôn khổ chính sách “Hành động hướng Đông” và “Láng giềng trên hết” nhằm kết nối với các quốc gia khu vực châu Á - Thái Bình Dương.[22]
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Anh Minh (2019), “Thánh địa Bodh Gaya – Nơi Đức Phật thành đạo”, VnExpress, 13/05/2019. Truy cập ngày 24/01/2024, từ: https://vnexpress.net/thanh-dia-bodh-gaya-noi-duc-phat-thanh-dao-3922351.html
[2] TNN (2023), “Bodhi Tree Helps India Boost Relations with Many Countries”, The Times of India, 03/05/2023. Truy cập ngày 24/01/2024, từ: https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/bodhi-tree-helps-india-boost-relations-with-many-countries/articleshow/99948452.cms
[3] TNN (2023), “Bodhi Tree Helps India Boost Relations with Many Countries”, The Times of India, 03/05/2023. Truy cập ngày 24/01/2024, từ: https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/bodhi-tree-helps-india-boost-relations-with-many-countries/articleshow/99948452.cms
[4] Vivekananda International Foundation (2023), “Buddhism and India’s Soft Power Diplomacy”, 31/03/2023. Truy cập ngày 24/01/2024, từ: https://www.vifindia.org/article/2023/march/31/buddhism-and-indias-soft-power-diplomacy
[5] Vivekananda International Foundation (2023), “Buddhism and India’s Soft Power Diplomacy”, 31/03/2023. Truy cập ngày 24/01/2024, từ: https://www.vifindia.org/article/2023/march/31/buddhism-and-indias-soft-power-diplomacy
[6] Scott, David (2023), “India’s Use of Buddhism: Soft Power, Soft Balancing”, E-International Relations, 31/08/2023. Truy cập ngày 24/01/2024, từ: https://www.e-ir.info/2023/08/31/indias-use-of-buddhism-soft-power-soft-balancing/
[7] TNN (2023), “Bodhi Tree Helps India Boost Relations with Many Countries”, The Times of India, 03/05/2023. Truy cập ngày 24/01/2024, từ: https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/bodhi-tree-helps-india-boost-relations-with-many-countries/articleshow/99948452.cms
[8] Báo Tin tức (2014), “Khai mạc Hội nghị Thượng đỉnh SAARC lần thứ 18”, 26/11/2014. Truy cập ngày 24/01/2024, từ: https://baotintuc.vn/tin-tuc/khai-mac-hoi-nghi-thuong-dinh-saarc-lan-thu-18-20141126124034795.htm
[9] Ministry of External Affairs, Government of India (2014), “Outcomes during the Visit of Prime Minister to Nepal (November 25–27, 2014)”, 26/11/2014. Truy cập ngày 24/01/2024, từ: https://www.mea.gov.in/media-advisory.htm?dtl/24322/Outcomes+during+the+visit+of+Prime+Minister+to+Nepal+November+2527+2014
[10] VietnamPlus (2015), “Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi bắt đầu chuyến thăm Mông Cổ”, 16/05/2015. Truy cập ngày 24/01/2024, từ: https://www.vietnamplus.vn/thu-tuong-an-do-narendra-modi-bat-dau-chuyen-tham-mong-co-post322962.vnp
[11] Khobragade, Vinod & Kriti (2019), “View of Buddhism: India’s Soft Power Diplomacy”, South India Journal of Social Sciences, Vol. XX, No. 2. Truy cập ngày 24/01/2024, từ: https://journal.sijss.com/index.php/home/article/view/29/23
[12] United States Department of State (2023), “Mongolia”, 07/12/2023. Truy cập ngày 24/01/2024, từ: https://www.state.gov/reports/2021-report-on-international-religious-freedom/mongolia/
[13] The Times of India (2015), “Joint Statement for India-Mongolia Strategic Partnership”, 17/05/2015. Truy cập ngày 24/01/2024, từ: https://timesofindia.indiatimes.com/india/Joint-statement-for-India-Mongolia-strategic-partnership/articleshow/47315412.cms
[14] Khobragade, Vinod & Kriti (2019), “View of Buddhism: India’s Soft Power Diplomacy”, South India Journal of Social Sciences, Vol. XX, No. 2. Truy cập ngày 24/01/2024, từ: https://journal.sijss.com/index.php/home/article/view/29/23
[15] Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam (2019), “Kỷ niệm 60 năm Tổng thống Ấn Độ Rajendra Prasad trao tặng Chủ tịch Hồ Chí Minh cây bồ đề”, 22/12/2019. Truy cập ngày 24/01/2024, từ: https://dangcongsan.vn/doi-ngoai/ky-niem-60-nam-tong-thong-an-do-rajenda-prasad-trao-tang-chu-tich-ho-chi-minh-cay-bo-de-545418.html
[16] Anh Thư (2006), “Những cây xanh Bác Hồ trồng trên đất bạn”, Hà Nội Mới, 05/02/2006. Truy cập ngày 24/01/2024, từ: https://hanoimoi.vn/nhung-cay-xanh-bac-ho-trong-tren-dat-ban-84381.html
[17] Rae, Ranjit (2022), “Deepening Ancient Civilizational Bonds between Vietnam and India”, Báo Thế giới & Việt Nam, 30/08/2022. Truy cập ngày 24/01/2024, từ: https://en.baoquocte.vn/deepening-ancient-civilizational-bonds-between-vietnam-and-india-196127.html
[18] Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam (2019), “Kỷ niệm 60 năm Tổng thống Ấn Độ Rajendra Prasad trao tặng Chủ tịch Hồ Chí Minh cây bồ đề”, 22/12/2019. Truy cập ngày 24/01/2024, từ: https://dangcongsan.vn/doi-ngoai/ky-niem-60-nam-tong-thong-an-do-rajenda-prasad-trao-tang-chu-tich-ho-chi-minh-cay-bo-de-545418.html
[19] Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam (2019), “Kỷ niệm 60 năm Tổng thống Ấn Độ Rajendra Prasad trao tặng Chủ tịch Hồ Chí Minh cây bồ đề”, 22/12/2019. Truy cập ngày 24/01/2024, từ: https://dangcongsan.vn/doi-ngoai/ky-niem-60-nam-tong-thong-an-do-rajenda-prasad-trao-tang-chu-tich-ho-chi-minh-cay-bo-de-545418.html
[20] Trần Thường & Phạm Hải (2023), “Bộ trưởng Ngoại giao Việt Nam và Ấn Độ lễ chùa Trấn Quốc, tham quan cây bồ đề”, VietNamNet, 15/10/2023. Truy cập ngày 24/01/2024, từ: https://vietnamnet.vn/bo-truong-ngoai-giao-viet-nam-va-an-do-le-chua-tran-quoc-tham-quan-cay-bo-de-2202270.html
[21] Balakrishnan, Jithesh (2019), “Bhagavad Gita to Modi Jacket: Exploring the Essence of Narendra Modi's Gift Diplomacy”, Think India Journal, Vol. 22, Issue 14, 12/2019. Truy cập ngày 24/01/2024, từ: https://thinkindiaquarterly.org/index.php/think-india/article/view/12998/8274
[22] Pethiyagoda, Kadira (2017), “Modi Deploys His Culture Skills in Asia”, Brookings, 12/07/2017. Truy cập ngày 24/01/2024, từ: https://www.brookings.edu/articles/modi-deploys-his-culture-skills-in-asia-2/
