Quan hệ giữa Việt Nam và các nước châu Phi là mối quan hệ hữu nghị truyền thống, được xây dựng dựa trên nền tảng vững chắc là chính sách đoàn kết giữa các phong trào giải phóng dân tộc từ những năm 50-60 của thế kỷ XX.[1] Hợp tác Việt Nam - châu Phi không ngừng được củng cố và mở rộng trên các lĩnh vực thương mại, viễn thông, y tế và nông nghiệp. Đặc biệt, việc trao đổi kinh nghiệm về sản xuất lúa nước đã trở thành điểm sáng trong hợp tác song phương. Tiếp nối chuyên mục “Ngoại giao – Chuyện chưa kể” trong tháng 7 này, hãy cùng Galileo Society tìm hiểu về ngoại giao cây lúa - một hình thức ngoại giao tiêu biểu cho mối quan hệ gắn kết bền chặt Việt Nam - châu Phi nhé!
Hợp tác nông nghiệp là lĩnh vực hợp tác truyền thống, được Việt Nam và các nước châu Phi triển khai trên cả hai kênh: ngoại giao song phương và ngoại giao đa phương trong khuôn khổ hợp tác Nam-Nam từ những năm 1980.[2] Mặc dù đến đầu thế kỉ XXI, Việt Nam và nhiều nước châu Phi đã ký nhiều thỏa thuận hợp tác nông nghiệp, song hiệu quả mang lại chưa cao khi các quốc gia Tây Phi vẫn phải đối mặt với nạn thiếu lương thực nghiêm trọng. Năm 2007, trong khuôn khổ “Chương trình an ninh lương thực cho châu Phi”, GS.TS. Võ Tòng Xuân, người được mệnh danh “sứ giả” cây lúa, đã trực tiếp khảo sát thực tế canh tác tại Sierra Leone.[3][4] Từ đây, các chuyến thực nghiệm và chia sẻ kinh nghiệm của chuyên gia và nông dân Việt Nam sang Sierra Leone, Nigeria, và Ghana được tiến hành, mở ra tiềm năng hợp tác nông nghiệp giữa Việt Nam - châu Phi.
Mối quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam và các nước châu Phi đã đạt được những thành tựu và nhiều bước tiến quan trọng thông qua các chương trình giúp đỡ và hợp tác về nuôi trồng lương thực. Từ năm 2009, phía Việt Nam đã thiết lập các dự án phát triển cây lúa và cây lương thực tại nước Mozambique, điển hình là dự án nghiên cứu cây lương thực, trị giá 2.2 triệu USD. Năm 2010, trong một cuộc hội thảo quốc tế về hợp tác nông nghiệp Việt Nam - châu Phi, Tiến sĩ Greg Mills - Giám đốc Quỹ Brenhurst bày tỏ mong muốn Việt Nam có thể giúp đỡ, chia sẻ kinh nghiệm để ngành sản xuất lúa của châu Phi đạt được những thành tựu như Việt Nam.[5] Tính đến năm 2020, nước ta đã cử hơn 2.000 chuyên gia nông nghiệp sang giúp các nước châu Phi trồng lúa, ngô và nuôi cá dưới nền tảng hợp tác ba bên như: Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) - châu Phi - Việt Nam, Quỹ Phát triển Nông nghiệp Quốc tế (IFAD) - châu Phi - Việt Nam hoặc Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) - châu Phi - Việt Nam.[6]
Năm 2021, khi tình hình phát triển nông nghiệp châu Phi gặp khó khăn do những tác động từ đại dịch COVID-19, Việt Nam đã tổ chức Hội thảo trực tuyến “Hợp tác nông nghiệp Việt Nam - châu Phi: Tăng cường kết nối, cùng phát triển bền vững" nhằm thảo luận về việc nâng cao khả năng thích ứng, khắc phục khó khăn, cùng tìm kiếm một mô hình hợp tác hiệu quả, sáng tạo hơn trong lĩnh vực nông nghiệp.[7] Kết quả của các hoạt động hợp tác đã giúp các nước châu Phi nâng cao gấp 2 - 3 lần năng suất canh tác, đóng góp tích cực vào việc bảo đảm an ninh lương thực. Chính phủ, người dân các nước châu Phi như Senegal, Mali, Namibia, Cộng hòa Guinea cũng đánh giá rất cao giống lúa nhập khẩu và phương thức canh tác được học hỏi từ các chuyên gia Việt Nam.[8]
Có thể nói, nhờ những nền tảng hữu nghị thắm thiết được vun đắp từ lịch sử cùng với tinh thần đoàn kết, sẻ chia, nền văn minh lúa nước Việt Nam thực sự đã “nở rộ” tại mảnh đất châu Phi. Ngoại giao cây lúa đã mở ra cánh của hợp tác đầy tiềm năng cho Việt Nam và các nước châu Phi. Trong các dự án, với vai trò là nước giàu kinh nghiệm về sản xuất, Việt Nam đã cung cấp hỗ trợ kỹ thuật, chuyên gia, giống lúa giúp Châu Phi từng bước phát triển và tìm ra những bước đột phá trong việc sáng chế, thích nghi với những khó khăn của khí hậu và địa hình trong việc phát triển nông nghiệp. Điển hình, Dự án hợp tác phát triển nông nghiệp ở Mozambique đã gặt hái được một số thành quả đáng mừng, hỗ trợ nước này tăng 300% năng suất lúa. Trong khi đó, dự án nói trên đã góp phần nâng cao uy tín của gạo Việt Nam cũng như tạo cơ sở cho các doanh nghiệp Việt phát triển kinh doanh trồng lúa thương phẩm tại Mozambique.[9][10] Thành công của ngoại giao cây lúa nói riêng, hợp tác nông nghiệp nói chung tạo ra nền tảng quan trọng giúp châu Phi giải quyết vấn đề an ninh lương thực vốn nan giải trong nhiều thập kỷ qua. Hơn nữa, hiệu quả của các dự án song phương còn góp phần kiến tạo một châu Phi tăng trưởng bao trùm và phát triển bền vững, vì một thế giới thịnh vượng và hòa bình.[11]
Bên cạnh những thành công đáng chú ý, hợp tác nông nghiệp giữa Việt Nam - châu Phi còn gặp nhiều khó khăn, trở ngại do khoảng cách địa lý, thiếu thông tin chuyên sâu về thị trường, tập quán kinh doanh và luật pháp của mỗi quốc gia. Mạng lưới các cơ quan đại diện còn hạn chế và các cơ chế hợp tác song phương chưa phát huy hết vai trò cũng là những rào cản khiến kết quả hợp tác chưa đạt được như kỳ vọng.[12] Đó là những nguyên nhân khiến quy mô hợp tác giữa Việt Nam - các nước châu Phi còn khiêm tốn.
Dù vậy, tiềm năng và nhu cầu hợp tác giữa hai bên còn rất lớn, tiêu biểu, có thể kể đến triển vọng trong việc chuyển giao nguồn gen cây lương thực, cây thực phẩm; chuyển giao kỹ thuật canh tác, tiến bộ khoa học kỹ thuật; đào tạo nguồn nhân lực cho các nước châu Phi; xây dựng Trung tâm xuất sắc hợp tác Nông nghiệp Nam-Nam và đề nghị hỗ trợ của FAO, IFAT, các tổ chức quốc tế.[13] Trong tương lai, với chính sách hợp tác đặt nông nghiệp làm trọng tâm, quan hệ hữu nghị truyền thống giữa Việt Nam và các quốc gia châu Phi sẽ tiếp tục phát triển.
Thông qua bài viết trên, Galileo Society hy vọng đã đem đến cho các bạn những thông tin khái quát nhất về ngoại giao cây lúa nói riêng, hợp tác nông nghiệp Việt Nam - châu Phi nói chung. Đừng quên theo dõi fanpage Galileo Society để không bỏ lỡ bất kỳ thông tin bổ ích nào nhé!
Danh mục tài liệu tham khảo:
[1] Đặng Khanh, “Gắn kết tình hữu nghị và đoàn kết Việt Nam – châu Phi”, Quốc Hội, 04/08/2010. Truy cập ngày 16/07/2022. https://quochoi.vn/UserControls/Publishing/News/BinhLuan/pFormPrint.aspx?UrlList
Process=/content/tintuc/Lists/News&ItemID=7530
[2][8] “Tiếp tục làm sâu sắc hơn nữa quan hệ hợp tác nhiều mặt Việt Nam-châu Phi”, Báo Điện tử Chính phủ, 29/10/2021. Truy cập ngày 16/07/2022. https://baochinhphu.vn/print/tiep-tuc-lam-sau-sac-hon-nua-quan-he-hop-tac-nhieu- mat-viet-nam-chau-phi-102303030.htm
[3] Q.Hoa, “Việt Nam sẵn sàng chuyển giao kỹ thuật trồng lúa cho các nước châu Phi”, Các tổ chức hữu nghị Việt Nam, 07/06/2022. Truy cập ngày 16/07/2022. http://vufo.org.vn/Viet-Nam-san-sang-chuyen-giao-ky-thuat-trong-lua-cho-cac-nuoc- chau-Phi-14-96106.html?lang=vn
[4] Lục Tùng, “GS.TS Võ Tòng Xuân: "Sứ giả" cây lúa”, Tuổi Trẻ, 18/08/2008. Truy
cập ngày 23/07/2022. https://tuoitre.vn/gsts-vo-tong-xuan-su-gia-cay-lua-274215.htm
[5] Đặng Khanh, “Bài 3: Nông nghiệp Việt Nam- hình mẫu của các nước châu Phi”, VOV, 06/08/2010. Truy cập ngày 16/07/2022.
https://vov.vn/xa-hoi/bai-3-nong-nghiep-viet-nam-hinh-mau-cua-cac-nuoc-chau-phi- 151284.vov
[6][9] “PGS. TS Đào Thế Anh: Hợp tác nông nghiệp Việt Nam-châu Phi sang trang
mới, bình đẳng, cùng có lợi”, Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, 09/09/2021. Truy cập ngày 21/07/2022. https://vaas.vn/vi/tieu-diem-binh-luan/pgs-ts-dao-anh-hop-tac-nong-nghiep-viet-nam- chau-phi-sang-trang-moi-binh-dang
[7][12] Thu Phương, “Tăng cường kết nối, hợp tác nông nghiệp Việt Nam-châu Phi”, VietnamPlus, 09/09/2021. Truy cập ngày 16/07/2022. https://www.vietnamplus.vn/tang-cuong-ket-noi-hop-tac-nong-nghiep-viet-namchau- phi/739711.vnp
[10] “Hình ảnh Việt trên đất châu Phi”, Báo Quốc tế, 01/01/2017. Truy cập ngày
21/07/2022. https://baoquocte.vn/hinh-anh-viet-tren-dat-chau-phi-41867.html
[11] Mỹ Anh, “Trên 2.000 chuyên gia nông nghiệp được cử sang giúp các nước châu
Phi”, Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam, 25/05/2022. Truy cập ngày 21/07/2022. https://dangcongsan.vn/thoi-su/tren-2000-chuyen-gia-nong-nghiep-duoc-cu-sang- giup-cac-nuoc-chau-phi-610843.html
[13] “VIỆT NAM ĐÃ CỬ 400 CHUYÊN GIA HỖ TRỢ NÔNG NGHIỆP CHÂU PHI”, Viện Bảo vệ Thực vật, 11/09/2019. Truy cập ngày 21/07/2022. https://ppri.org.vn/viet-nam-da-cu-400-chuyen-gia-ho-tro-nong-nghiep-chau-phi-- c39a283.html
