NGHỊ ĐỊNH THƯ KYOTO CỦA CÔNG ƯỚC KHUNG CỦA LIÊN HỢP QUỐC VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

Kể từ khi các cuộc Cách mạng Công nghiệp bùng nổ vào giữa thế kỷ XVIII tới nay, mọi quốc gia trên thế giới, không phân biệt về trình độ phát triển hay vị trí địa lý, đều đã và đang hứng chịu tác động ở các mức độ khác nhau từ những hiện tượng thời tiết cực đoan gây ra bởi tình trạng biến đổi khí hậu. Trong đó, sự phát thải khí nhà kính chính là nguyên nhân cốt lõi khiến tình trạng biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng mạnh mẽ. Để đối phó với một trong những thách thức lớn nhất của nhân loại, Nghị định thư Kyoto của Công ước khung của Liên hợp quốc về Biến đổi khí hậu đã ra đời như một bước ngoặt lịch sử vào năm 1997. Trong chuyên mục “Từ điển Galileo” tháng 1, hãy cùng Galileo Society tìm hiểu về Nghị định thư Kyoto (Tiếng Anh: Kyoto Protocol), một trong những thỏa thuận khí hậu toàn cầu quan trọng nhất hiện nay nhé!

Ngày 11/12/1997, Nghị định thư Kyoto đã được thông qua tại Hội nghị các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu lần thứ ba (COP-3) và chính thức có hiệu lực từ ngày 16/02/2005. Nghị định thư Kyoto đã trở thành thỏa thuận toàn cầu đầu tiên về cắt giảm khí thải gây hiệu ứng nhà kính và cũng là thành quả đầu tiên kể từ khi các nước ký kết Công ước Khung của LHQ về Biến đổi khí hậu (UNFCCC) tại Hội nghị Thượng đỉnh Trái Đất, được tổ chức tại Brazil vào năm 1992.[1]  

Trước khi Nghị định thư Kyoto ra đời, vào thập kỷ 80, 90 của thế kỷ XX, cộng đồng quốc tế đã bắt đầu nhận thức đầy đủ và rõ ràng về những tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu và các tác động của con người đối với môi trường.[2] Hội đồng Liên chính phủ về biến đổi khí hậu nhận định, sự nóng lên toàn cầu sẽ dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng như: tình trạng nước biển dâng, các hiện tượng thời tiết cực đoan, diễn biến khí hậu bất thường, một số quốc đảo sẽ bị nhấn chìm và gia tăng nguy cơ tuyệt chủng từ 20-30% ở các loài động thực vật. Tiến trình thúc đẩy ký kết thỏa thuận Kyoto từ đó được xem như một giải pháp then chốt trong tiến trình chống lại các thách thức khí hậu hiện nay.[3]

Đứng trước tình hình trên, Nghị định thư Kyoto kêu gọi việc cắt giảm phát thải khí nhà kính ở 41 quốc gia cùng với Liên minh châu Âu (EU) xuống dưới mức 5.2% so với năm 1990 trong “giai đoạn cam kết” từ năm 2008 - 2020.[4] Nội dung của nghị định cũng yêu cầu từng mức giảm cụ thể được áp dụng cho từng thành viên tham gia và đặt gánh nặng lớn với các quốc gia phát triển theo nguyên tắc trách nhiệm chung. Theo đó, đề xuất mục tiêu giảm khí thải đối với 36 quốc gia công nghiệp hoá ở mức trung bình 5% so với 1990 trong thời gian 5 năm thực hiện, từ 2008-2012.[5] Bên cạnh đó, Nghị định thư yêu cầu các quốc gia cam kết thực hiện các mục tiêu nêu trên thông qua ba cơ chế chính thức được đưa ra trong Hiệp định Marrakesh bao gồm: Cơ chế thị trường khí thải, Cơ chế phát triển sạch, Cơ chế đồng thực hiện. Các cơ chế này sẽ hỗ trợ các nước đang phát triển tham gia vào Nghị định thư Kyoto cũng như nâng cao năng lực công nghệ, qua đó sẽ hỗ trợ quá trình cân bằng giữa kinh tế và môi trường tại những quốc gia này. [6]

Xuyên suốt thời gian thực hiện, Nghị định thư đạt được một số kết quả nhất định. Về mặt ngoại giao, Nghị định thư Tokyo hiện nay đã thu hút sự tham gia của 192 bên.[7] Có ý kiến cho rằng, điều này đã khẳng định thành công chưa từng thấy về việc các quốc gia cùng chung tay hợp tác trong việc giải quyết những vấn đề cấp bách toàn cầu[8]. Trong khoảng những năm từ 1990 - 2012, các thành viên tham dự Nghị định thư Kyoto đã cắt giảm thành công 12,5% khí CO2, vượt qua ngưỡng đặt ra 4,7%.[9] Ngoài ra, kể từ năm 2008, sáng kiến công nhận “Chứng nhận giảm phát thải” (CER) phát triển qua các phiên họp về Cơ chế phát triển sạch (CDM) thuộc Nghị định thư Kyoto đã giúp thế giới giảm được 35% lượng khí thải.[10]

Bên cạnh những thành tựu đạt được, Nghị định thư Kyoto tồn tại những rào cản lớn. Trong nghị định, trách nhiệm của các nước tham gia ký kết về lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính trên toàn cầu chỉ ở mức 26%, giảm 30% so với thời điểm ký kết thoả thuận năm 1997.[11] Theo đó, việc khắc phục hậu quả của biến đổi khí hậu vẫn tồn tại nhiều bất đồng khi có nhiều ý kiến cho rằng Nghị định thư đã bỏ sót vài nước là nguồn xả khí thải nhiều nhất trên thế giới. Đơn cử, Trung Quốc hiện vẫn được hưởng quy chế quốc gia đang phát triển còn Mỹ vẫn chưa phê chuẩn thỏa thuận.[12] [13] Do đó, Nghị định thư đã trải qua ba lần đàm phán gia hạn không thành công tại COP- 11, COP-15, COP-17 và ngay cả khi được gia hạn vào ngày 31/12/2012 tại COP-18, thỏa thuận vẫn chưa có hiệu lực do chưa đủ số thành viên phê chuẩn.[14]

Trải qua quá trình tồn tại đầy gian nan, Nghị định thư Kyoto vẫn được coi là một thỏa thuận lịch sử, có đóng góp quan trọng cho cuộc chiến chống biến đổi khí hậu trong những năm vừa qua của cộng đồng quốc tế, tạo tiền đề cho sự ra đời của Hiệp định Paris tại biến đổi khí hậu năm 2015. Trong tương lai, biến đổi khí hậu vẫn sẽ là một thách thức toàn cầu, cần tới các hành động mạnh mẽ cũng như cam kết thực thi đồng bộ của các quốc gia trên toàn thế giới. Hy vọng bài viết này sẽ giúp các bạn hiểu thêm về Nghị định thư Kyoto và đừng quên theo dõi Galileo Society để không bỏ lỡ những nội dung bổ ích nữa nhé!

Tài liệu tham khảo:

[1],[12],[14] PV, “Từ thăng trầm Kyoto đến gập ghềnh Paris”, Báo Công An Nhân Dân, ngày 17/02/2020. Truy cập ngày 11/1/2022.

https://cand.com.vn/.../Tu-thang-tram-Kyoto-toi-gap.../

[2] Kyoto Protocol first adopted in Japan, HISTORY, 7/4/2020, HISTORY. Truy cập ngày 11/1/2022.

https://www.history.com/.../kyoto-protocol-adopted-in-japan

[3],[5],[8] Thanh Tâm, “Thách thức với thỏa thuận khí hậu”, Ấn phẩm Thời nay - Báo Nhân Dân,  ngày 20/2/2020. Truy cập ngày 11/1/2022.

https://nhandan.vn/.../thach-thuc-voi-thoa-thuan-khi-hau.../

[4],[13] Rafferty, John P., “Kyoto Protocol, international treaty, 1997”, Britannica, ngày 30/11/2021. Truy cập ngày 11/1/2022.

https://www.britannica.com/biography/Jack-Layton

[6] Phạm Thủy Tiên, “Nghị định thư Kyoto (Kyoto Protocol)”, Nghiên Cứu Quốc tế, ngày 19/12/2015. Truy cập ngày 11/1/2022.

http://nghiencuuquocte.org/.../nghi-dinh-thu-kyoto-protocol/

[7] “The Kyoto Protocol - Status of Ratification”, United Nations Climate Change. Truy cập ngày 11/1/2022.

https://unfccc.int/.../the-kyoto.../status-of-ratification

[9] “The Kyoto Protocol: Climate Change Success or Global Warming Failure?”, Circular Ecology, 4/2/2015. Truy cập ngày 11/1/2022.

https://circularecology.com/.../the-kyoto-protocol...

[10] Thanh Tâm, “Công cụ giảm khí thải nhà kính”,  Ấn phẩm Thời nay - Báo Nhân Dân, ngày 16/11/2011. Truy cập ngày 11/1/2022.

https://nhandan.vn/.../cong-cu-giam-khi-thai-nha-kinh.../

[11] Tăng cường nỗ lực để Nghị định thư Kyoto không bị lãng quên, Báo điện tử Đảng cộng sản Việt Nam, ngày 30/10/2012. Truy cập ngày 11/1/2022.

https://dangcongsan.vn/.../tang-cuong-no-luc-de-nghi-dinh...