Kế hoạch Hành động ASEAN về Hợp tác Năng lượng (tiếng Anh: ASEAN Plan of Action for Energy Cooperation, viết tắt: APAEC) là một loạt các văn bản chính sách hướng dẫn, thúc đẩy việc thực hiện hợp tác năng lượng đa phương và tạo điều kiện cho sự hợp tác sâu rộng trong Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) cũng như với các Đối tác Đối thoại và các tổ chức quốc tế của ASEAN. APAEC hỗ trợ thực hiện các mục tiêu của Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) nhằm kiến tạo một nền kinh tế khu vực hội nhập, gắn kết, cạnh tranh, sáng tạo và năng động.[1]
Từ năm 1999 cho đến nay, APAEC đã được triển khai qua 4 giai đoạn, đóng góp đáng kể vào sự phát triển và hình thành về hợp tác năng lượng giữa các quốc gia thành viên. Trong chuyên mục “Từ điển Galileo”, và trong khuôn khổ EAS Simulation 2023, hãy cùng Galileo Society khám phá những thông tin nổi bật và bổ ích về “Kế hoạch hành động ASEAN về Hợp tác năng lượng” giai đoạn 2016 - 2025 nhé!
1. Cơ sở hình thành APAEC
Hiện nay, Đông Nam Á là một trong những khu vực có nền kinh tế năng động và tăng trưởng nhanh nhất thế giới. Đi cùng với yêu cầu tăng trưởng kinh tế khu vực, nhu cầu về năng lượng và hợp tác năng lượng giữa các quốc gia thành viên ASEAN ngày càng tăng cao. Theo báo cáo Triển vọng Năng lượng ASEAN lần thứ 4 (AEO4) của Trung tâm Năng lượng (ACE), nhu cầu về năng lượng sơ cấp (bao gồm các nhiên liệu thương mại và cả năng lượng tái tạo sử dụng phát điện, như: than đá, dầu và khí tự nhiên, năng lượng gió, năng lượng mặt trời,...) dự kiến tăng trung bình 4,7%/năm kể từ năm 2013 với mục tiêu đạt 1,685 Mtoe (Mtoe: triệu tấn dầu tương đương vào năm 2035.[2]
Bên cạnh đó, thời điểm sau năm 2015 là dấu mốc quan trọng đối với thị trường năng lượng toàn cầu. Kết quả Hội nghị Công ước khung của Liên hợp quốc về Biến đổi khí hậu (UNFCCC) (COP21) tại Paris (Pháp) năm 2015 tạo tiền đề quan trọng trong việc hoàn thiện khuôn khổ chính sách khuyến khích tiêu thụ năng lượng có trách nhiệm, hiệu quả và đạt tiêu chuẩn quốc tế về khí thải, đồng thời hỗ trợ sự phát triển của thị trường năng lượng và đảm bảo an ninh nguồn cung.[3] Bối cảnh đó đã nhấn mạnh hơn tầm quan trọng của việc tăng cường an ninh và hợp tác năng lượng trong khối ASEAN.
Vào ngày 23/09/2014, Hội nghị Bộ trưởng Năng lượng ASEAN (AMEM) lần thứ 32 tổ chức tại Vientiane (Lào) đã thông qua Kế hoạch Hành động ASEAN về Hợp tác Năng lượng (APAEC) 2016-2025. Chủ đề xuyên suốt của kế hoạch là “Enhancing Energy Connectivity and Market Integration in ASEAN to Achieve Energy Security, Accessibility, Affordability and Sustainability for All” (Tạm dịch: Tăng cường Kết nối năng lượng và Hội nhập thị trường trong ASEAN để đạt mục tiêu An ninh năng lượng, Khả năng tiếp cận, Khả năng chi trả và Tính bền vững cho tất cả mọi người”).
Kế hoạch thực hiện các chiến lược dựa trên kết quả và các kế hoạch hành động thông qua 7 Lĩnh vực Chương trình, cụ thể là: Chương trình APAEC về Lưới điện ASEAN (APG), Đường ống dẫn khí xuyên ASEAN (TAGP), hiệu quả năng lượng và bảo tồn, năng lượng tái tạo, năng lượng khu vực và hoạch định chính sách, than đá và công nghệ than sạch và năng lượng hạt nhân dân sự.[4]
2. Các giai đoạn chính và một số thành tựu
Kế hoạch hành động được chia làm hai giai đoạn: Giai đoạn I: 2016-2020 và Giai đoạn II 2021-2025.[5]
Giai đoạn I: 2016-2020
Giai đoạn I (2016-2020) được đề ra với mục tiêu thực hiện các giải pháp ngắn hạn và trung hạn nhằm tăng cường hợp tác an ninh năng lượng và thực hiện các bước tiếp theo hướng tới kết nối và hội nhập. Các sáng kiến chính trong khuôn khổ Hợp tác năng lượng ASEAN được triển khai trên 7 lĩnh vực trọng tâm.[6]
Trong suốt 5 năm nỗ lực hợp tác triển khai giai đoạn 1 của APAEC, ASEAN đã đạt được một số thành tựu nổi bật. Cụ thể, cường độ năng lượng khu vực ASEAN tính đến 11/2020 đã giảm 21,4% so với năm 2005, vượt mục tiêu đặt ra ban đầu là giảm 20% vào năm 2020. Đồng thời, đường ống dẫn khí với tổng chiều dài 3.631 km đi qua 6 quốc gia (Myanmar, Thái Lan, Malaysia, Indonesia, Singapore và Việt Nam) và 9 trung tâm khí hóa lỏng (LNG) đã được hình thành với tổng công suất là 38,75 triệu tấn/năm; tăng thêm các dự án kết nối lưới điện. Riêng Dự án thí điểm liên kết, trao đổi điện đa phương giữa Lào - Thái Lan - Malaysia - Singapore (LTMS - PIP) đã triển khai thành công giai đoạn 1 với sự kết nối, thực hiện giao dịch mua bán điện giữa Lào và Malaysia thông qua lưới điện của Thái Lan từ tháng 1/2018.[7]
Với sự thành công của giai đoạn 1 dự án LTMS-PIP, các bộ trưởng Năng lượng ASEAN tin tưởng rằng giai đoạn 2 của dự án với sự tham gia của Singapore sẽ làm công suất cam kết trao đổi giữa các bên lên đến 300 MW (so với 200 MW trong giai đoạn 1). [8]
Giai đoạn 2: 2021-2025
Năm 2020, Giai đoạn II của APAEC (2021-2025) đã được thông qua trong bối cảnh đại dịch COVID-19 tác động lên ngành năng lượng toàn cầu và tăng trưởng kinh tế tổng thể.[9] Với chủ đề phụ: "Thúc đẩy quá trình chuyển đổi năng lượng và tăng cường năng lượng khả năng phục hồi thông qua đổi mới và hợp tác", APAEC Giai đoạn II trở thành khung cho chương trình nghị sự tầm nhìn năm năm về hợp tác năng lượng cũng như nhiệm vụ dài hạn để ASEAN phát triển năng lượng bền vững.[10] [11] Bên cạnh đó, thông qua tiếp tục tập trung triển khai trên 7 lĩnh vực giống như giai đoạn I (2016-2020), APAEC Giai đoạn II được kỳ vọng sẽ góp phần hiện thực hóa những mục tiêu của AEC, như ứng phó với các mệnh lệnh liên ngành nhằm phục hồi kinh tế, tăng trưởng xanh, tính bền vững, ứng phó khí hậu và khả năng phục hồi, số hóa và những vấn đề khác.[12] [13]
3. Những thách thức trong việc thực thi APAEC
Bên cạnh những thành tựu đã đạt được, việc triển khai APAEC được dự báo sẽ phải đối mặt với những thách thức trong giai đoạn tới. Do mức độ phát triển không đồng đều giữa các thành viên trong khối và khoảng cách phạm vi địa lý, ASEAN sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc thực hiện các dự án thuộc khuôn khổ APAEC.[14] Điều này đòi hỏi các quốc gia ASEAN phải thúc đẩy hơn nữa những nỗ lực đặc biệt trong việc hợp tác đồng bộ giữa các chính phủ, ngành nghề và cơ quan nghiên cứu, nhằm thực hiện đầy đủ và hiệu quả mục tiêu về năng lượng đã đề ra. Có thể nói, đây chính là chìa khóa cho việc chuyển đổi năng lượng và phát triển bền vững cho khu vực trong tương lai.[15]
Thông qua bài viết này, Galileo Society hy vọng đã đem đến những thông tin bổ ích về Kế hoạch hành động ASEAN về Hợp tác năng lượng giai đoạn 2016 - 2025 . Hãy bấm theo dõi chúng mình để cập nhật nhanh chóng những sự kiện và thông tin mới nhất của Galileo Society nhé!
Tài liệu tham khảo:
[1][10][12] ASEAN Plan of Action for Energy Cooperation (APAEC) 2016-2025
Phase II: (2021-2025)
https://aseanenergy.org/asean-plan-of-action-for-energy-cooperation-apaec-phase-ii-2021-2025/
[2] [3] [4] [5] [6] ASEAN Plan of Action for Energy Cooperation (APAEC)
2016-2025 Phase I: (2016-2020)
https://aseanenergy.org/2016-2025-asean-plan-of-action-for-energy-cooperation-apaec/
[7] [9] [11][10] [13] “ASEAN đặt mục tiêu tỷ lệ gia tăng năng lượng tái tạo 23% vào năm 2025”, Công thương. Truy cập ngày 10/03/2023.
[8] “Hội nghị AMEM 38: Triển khai giai đoạn 2 Dự án Liên kết lưới điện đa phương”, Đầu tư và Kinh doanh. Truy cập ngày 13/03/2023.
[13]“Hợp tác năng lượng trong ASEAN”, Trung tâm WTO và hội nhập phòng Thương mại và công nghiệp Việt Nam. Truy cập ngày 13/03/2023.
https://aecvcci.vn/tin-tuc-n1871/hop-tac-nang-luong-trong-asean.htm
[14] Việt Dũng, “ASEAN thúc đẩy chuyển đổi năng lượng theo mô hình chuỗi xoắn”, Công Thương. Truy cập ngày 16/01/2022.
https://congthuong.vn/asean-thuc-day-chuyen-doi-nang-luong-theo-mo-hinh-chuoi-xoan-170827.html
