Hội nghị Thượng đỉnh Á - Âu (Tiếng Anh: The Asia - Europe Meeting, viết tắt: ASEM) là một diễn đàn đối thoại đa phương và hợp tác không chính thức giữa các nước nằm trong khu vực châu Á và châu Âu.[1] Kể từ khi thành lập đến nay, Hội nghị đã tiến hành nhiều cuộc đối thoại, góp phần tạo sự tăng trưởng mạnh mẽ trên nhiều lĩnh vực nổi bật như an ninh và thương mại đầu tư. Để khép lại chuyên mục “Từ điển Galileo” trong năm 2022, hãy cùng Galileo Society khám phá những thông tin nổi bật và bổ ích về Hội nghị này nhé!
Tháng 10/1994, tại Hội nghị Kinh tế cấp cao châu Âu – Ðông Á lần thứ ba được tổ chức ở Singapore, Thủ tướng Singapore Goh Chok Tong đã đề ra sáng kiến thành lập một Hội nghị Thượng đỉnh Á – Âu nhằm tăng cường sự hiểu biết và thúc đẩy hợp tác giữa hai châu lục. Vào tháng 3/1996, Hội nghị Thượng đỉnh Á - Âu (ASEM) đã lần đầu tiên được tổ chức tại Bangkok, Thái Lan với sự tham gia của các nguyên thủ quốc gia đến từ 15 nước thuộc Liên minh châu Âu (EU) và 10 nước châu Á gồm có 3 nước thuộc khu vực Đông Bắc Á là Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc và 7 nước thành viên Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) là Brunei, Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore, Thái Lan và Việt Nam.[2] Sau 13 Hội nghị được tổ chức, ASEM hiện có tổng cộng 51 quốc gia thành viên và 2 tổ chức khu vực, bao gồm EU và ASEAN.[3]
Là một diễn đàn đa phương, các Hội nghị đối thoại của ASEM được tổ chức bởi 4 nước điều phối viên đến từ châu Á và châu Âu với nhiệm kỳ hai năm một lần.[4] Các hoạt động đối thoại và hợp tác của ASEM được tiến hành đồng đều trên 3 trụ cột chính gồm: đối thoại chính trị - an ninh, hợp tác kinh tế - tài chính và hợp tác văn hóa - xã hội.[5] ASEM đang thúc đẩy củng cố, xúc tiến và tăng cường sự hợp tác giữa các nước thành viên để tạo sự tăng trưởng hơn nữa ở cả châu Á và châu Âu. Đồng thời, ASEM còn hướng đến tăng cường sự hiểu biết lẫn nhau giữa nhân dân hai châu lục và thiết lập đối thoại chặt chẽ giữa các đối tác bình đẳng.[6]
Là cơ chế hợp tác liên khu vực lớn nhất thế giới, ASEM chiếm hơn 70% thương mại hàng hóa và thương mại dịch vụ, 60% vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) trên thế giới, đóng góp khoảng 65% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) và 75% du lịch toàn cầu.[7] Trong hơn 25 năm hoạt động, ASEM đã và đang phát huy vai trò quan trọng trong việc gắn kết, tăng cường hợp tác và đối thoại giữa các quốc gia, người dân và doanh nghiệp giữa hai châu lục.[8] Hội nghị có sự tham gia của nhiều quốc gia có vai trò và tiếng nói quan trọng trong việc duy trì hòa bình, an ninh, ổn định cũng như trong quản trị kinh tế, xã hội khu vực và toàn cầu.[9]
Đồng thời, ASEM đã tạo dựng được khuôn khổ hữu hiệu nhằm đẩy mạnh hợp tác song phương và đa phương giữa hai khu vực Á - Âu thông qua liên kết kinh tế, thương mại, kết nối văn hóa và giao lưu nhân dân.[10] Năm 2021, Hội nghị cấp cao Á - Âu lần thứ 13 được tổ chức qua hình thức trực tuyến đã thông qua 3 văn kiện quan trọng nhằm khẳng định tinh thần đoàn kết, nhất trí và hợp tác thúc đẩy chủ nghĩa đa phương là chìa khóa để đối phó với những thách thức trong bối cảnh tình hình thế giới biến động liên tục, gây ảnh hưởng đến hợp tác quốc tế, nhất là tác động của đại dịch COVID-19.[11]
Bên cạnh những thành tựu đạt được, ASEM còn tồn tại những hạn chế nhất định. Thứ nhất, do tính chất không chính thức, ASEM không có cơ chế Ban Thư ký hoặc chương trình nghị sự ổn định mà theo sáng kiến của từng nước chủ nhà đăng cai tổ chức diễn đàn hoặc theo sáng kiến của từng cá nhân thúc đẩy. Điều này làm hạn chế sự kết nối giữa các sáng kiến, hạn chế khả năng tập trung nguồn lực.[12] Thứ hai, với số lượng thành viên lớn, ASEM cũng gặp khó khăn trong việc ứng xử giữa các nước thành viên xoay quanh các vấn đề như tranh chấp Biển Đông, khủng hoảng tại Ukraine...[13] Hiện tại, ASEM đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc xây dựng tầm nhìn và định hướng quan hệ đối tác Á - Âu toàn diện, gắn với các chương trình hành động cụ thể và khả thi, thích ứng linh hoạt trong giai đoạn phục hồi hậu COVID - 19, từ đó nâng cao tính thiết thực, hiệu quả của diễn đàn.[14] [15]
Có thể nói, trong bối cảnh cục diện thế giới xuất hiện các xu hướng mới, ASEM vẫn sở hữu tiềm năng to lớn trong việc tăng cường hợp tác liên khu vực và tiếp tục nâng cao giá trị cốt lõi. Một ASEM ngày càng gắn kết bởi các quan hệ đối tác chiến lược, đối tác toàn diện, các thỏa thuận, hiệp định thương mại và đầu tư giữa các thành viên là nền tảng cho hợp tác Á - Âu, góp phần củng cố chủ nghĩa đa phương và trật tự quốc tế dựa trên luật lệ.[16]
Thông qua bài viết trên, Galileo Society hy vọng đã đem đến những thông tin bổ ích về Hội nghị thượng đỉnh Á - Âu (ASEM). Hãy bấm theo dõi chúng mình để cập nhật nhanh chóng những sự kiện và thông tin mới nhất của Galileo Society nhé!
