Trong khi các cơ quan khác của Liên Hợp Quốc chỉ có thể đưa ra các quyết định mang tính khuyến nghị đối với các chính phủ của các quốc gia thành viên, các quyết định và nghị quyết của Hội đồng Bảo an khi đã được thông qua đều mang tính chất ràng buộc và tất cả các thành viên của Liên Hợp Quốc đều có trách nhiệm phải tôn trọng và thi hành. Để hiểu rõ hơn lý do tại sao cơ quan này có quyền lực như vậy, hãy cùng Galileo Society tìm hiểu thêm ngay nào!
Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc (tiếng Anh: United Nations Security Council – UNSC) là một trong sáu cơ quan chính của Liên Hợp Quốc. Hội đồng có trách nhiệm giữ gìn hòa bình và an ninh quốc tế [1]. UNSC gồm 15 nước thành viên, trong đó có 5 nước Ủy viên thường trực (Nhóm P5) gồm: Mỹ, Anh, Pháp, Nga và Trung Quốc. Còn lại là 10 nước thành viên không thường trực (Nhóm E10) do Đại hội đồng Liên Hợp Quốc bầu ra. Mỗi thành viên không thường trực có nhiệm kỳ hai năm. Một nước vừa mãn nhiệm sẽ không được bầu lại ở nhiệm kỳ kế tiếp [2].
Theo nghị quyết 1991 của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, 10 nước thành viên không thường trực được bầu theo sự phân bổ khu vực địa lý: 5 nước thuộc châu Phi và châu Á; 1 nước thuộc Đông Âu; 2 nước thuộc vùng Mỹ Latin và Caribbean; 2 nước thuộc Tây Âu và các nước khác [3].
Phiên họp đầu tiên của UNSC được tổ chức vào ngày 17/1/1946 tại Church House, Westminster, London. Hiện tại, phòng họp của Hội đồng nằm trong Trụ sở Liên Hợp Quốc tại New York, Mỹ. Đại diện của mỗi thành viên phải có mặt mọi lúc tại Trụ sở để Hội đồng có thể họp bất cứ lúc nào [4].
Hiến chương Liên Hợp Quốc quy định rằng các nước thành viên của tổ chức này trao cho UNSC trách nhiệm chính trong việc giữ gìn hòa bình và an ninh quốc tế. Theo đó, UNSC có thể áp dụng các biện pháp nhằm giải quyết hòa bình các tranh chấp, xung đột và khi cần thiết, có thể sử dụng các biện pháp, kể cả cưỡng chế và vũ lực, nhằm loại trừ các mối đe dọa, phá hoại hòa bình, hoặc các hành động xâm lược [5].
Hội đồng có thể tiến hành điều tra bất cứ một tranh chấp hoặc một tình thế nào có thể dẫn tới những xung đột quốc tế hoặc đe dọa hòa bình và an ninh quốc tế, từ đó đưa ra khuyến nghị về biện pháp, nội dung công việc cần làm để giải quyết những xung đột đó.
Về cơ cấu tổ chức, UNSC bao gồm 4 nhóm ủy ban và cơ quan chủ chốt sau: Các Ủy ban thường trực; Ủy ban Tham mưu quân sự; Ủy ban chống khủng bố và các Ủy ban cấm vận. Ngoài ra, UNSC còn có lực lượng, văn phòng kiến tạo hòa bình, các tòa án quốc tế được thành lập theo các Nghị quyết của Hội đồng; các tổ chức, lực lượng chuyên về gìn giữ hòa bình, giám sát ngừng bắn…
Hoạt động của UNSC chủ yếu được thực hiện thông qua hình thức họp và tham vấn. Các hình thức họp bao gồm họp chính thức, họp kín và trao đổi không chính thức. Kết quả họp, tham vấn được thể hiện qua các nghị quyết, khuyến nghị được thông qua, hoặc đơn thuần chỉ là tuyên bố của chủ tịch. Thông thường, quy trình được thực hiện qua bước bỏ phiếu, với mỗi thành viên có một phiếu [6].
Các quyết định liên quan đến thủ tục được thông qua với số phiếu thuận của ít nhất là 9 trong số 15 thành viên bất kể là thường trực hay không thường trực. Các quyết định về các vấn đề thực chất chỉ được thông qua khi có ít nhất 9 phiếu thuận, trong đó bao gồm phiếu tán thành của tất cả các nước thành viên thường trực.
Nhóm P5 với quyền phủ quyết có thể ngăn cản việc thông qua một nghị quyết không liên quan đến thủ tục bằng một phiếu chống kể cả khi tất cả 14 nước thành viên còn lại bỏ phiếu tán thành. Chính điều này khiến UNSC trong một số trường hợp khó đạt được thống nhất chung, do tính toán, ý định của 5 nước ủy viên thường trực không đồng nhất.
Hội đồng có thể triệu tập phiên họp bất thường theo yêu cầu của các quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc hoặc của Tổng thư ký khi có những xung đột hoặc những tình huống có khả năng đe doạ hoà bình và an ninh quốc tế. Ngoài những cuộc họp thuộc dạng trên, Hội đồng Bảo an còn tiến hành các cuộc họp thường xuyên nhằm ứng phó một cách nhanh chóng đối với biến chuyển của tình hình và để kiểm phối các hoạt động gìn giữ hòa bình của Liên Hợp Quốc trên cơ sở các báo cáo của Tổng thư ký [7].
Hy vọng những thông tin cơ bản trên đã giúp các bạn có cái nhìn rõ hơn về Hội đồng Bảo an. Trong thời gian sắp tới, Galileo Society sẽ liên tục cập nhật các bài viết xoay quanh những vấn đề thời sự nóng bỏng. Vì vậy, đừng quên theo dõi để không bỏ lỡ những thông tin bổ ích từ chúng mình nhé!
[1], [4] “What is the Security Council?”, United Nations, truy cập ngày 17/6/2021. https://www.un.org/security.../content/what-security-council
[2] “Frequently Asked Questions”, United Nations, truy cập ngày 17/6/2021.
https://www.un.org/securitycouncil/content/faq
[3] “General Assembly resolution 1991 (XVIII) of 17 December 1963”, United Nations, truy cập ngày 17/6/2021. https://www.undocs.org/A/RES/1991(XVIII).
[5], [6] Hoài Thanh, “Hội đồng Bảo an - Cơ quan quan trọng nhất của Liên hợp quốc”, Báo Tin tức – TTXVN, 1/4/2021. Truy cập ngày 17/6/2021. https://baotintuc.vn/.../hoi-dong-bao-an-co-quan-quan...
[7] “Thông tin cơ bản về Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc”, Sở Ngoại vụ TP.HCM, 14/1/2008. Truy cập ngày 17/6/2021.
http://www.mofahcm.gov.vn/.../nr080114135838/ns080114140125
