HIỆP ƯỚC KHÍ HẬU GLASGOW

“Hành tinh đang thay đổi ngay trước mắt chúng ta - từ dưới đáy biển sâu cho tới những đỉnh núi cao; từ những dòng sông băng tan chảy cho đến liên tiếp những hiện tượng thời tiết cực đoan”, đó là lời cảnh báo đanh thép từ phía Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres khi đề cập tới biến đổi khí hậu - một trong những vấn đề nhức nhối nhất nhân loại đã và đang phải đương đầu trong suốt nhiều thập kỷ qua.[1] Nối tiếp Nghị định thư Montreal, Nghị định thư Kyoto, Thỏa thuận Paris, Hiệp ước Khí hậu Glasgow tiếp tục được “khai sinh”, cho thấy nỗ lực không ngừng nghỉ của các quốc gia trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu. Nhằm tiếp nối chủ đề về các thỏa thuận quốc tế liên quan tới vấn đề khí hậu, hãy cùng chúng mình tìm hiểu về Hiệp ước quan trọng này trong chuyên mục “Từ điển Galileo” nhé!

Hiệp ước Khí hậu Glasgow (tiếng Anh: Glasgow Climate Pact) được ký kết ngày 13/11/2021 với sự thông qua của 197 quốc gia và vùng lãnh thổ, là kết quả sau hơn hai tuần đàm phán căng thẳng tại Hội nghị lần thứ 26 của các bên tham gia Công ước khung của Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu (COP26). [2] Theo Anh - quốc gia đăng cai tổ chức Hội nghị COP26, Hiệp ước khí hậu Glasgow sẽ mang lại hy vọng về khả năng ngăn chặn những tác động tồi tệ nhất của hiện tượng ấm lên toàn cầu. Tính tới thời điểm diễn ra COP26, các cam kết đưa ra bởi các nước để cắt giảm lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính vẫn chưa đủ để khống chế mức gia tăng nhiệt độ trung bình toàn cầu ở ngưỡng 1,5 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp. [3] Đó là cơ sở cho quá trình ra đời của một hiệp ước khí hậu mới nhằm giữ vững mục tiêu khống chế mức tăng nhiệt độ Trái Đất ở 1,5 độ C, củng cố các hoạt động bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu và hoàn thiện sách quy tắc của Thỏa thuận Paris. [4][5]

Về nội dung, Hiệp ước Khí hậu Glasgow có nhiều điểm mới và đáng chú ý, góp phần tạo động lực và thúc đẩy tiến độ đạt được mục tiêu nêu trên. Đây là bản Hiệp ước đầu tiên có đề cập tới vai trò của nhiên liệu hóa thạch đối với khủng hoảng khí hậu tại các Hội nghị Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu. [6] Theo đó, 23 quốc gia đã  cùng cam kết sẽ giảm dần các khoản trợ cấp cho hoạt động khai thác than và nhiên liệu hóa thạch, đồng thời tạm ngưng quá trình xây dựng các nhà máy than mới cũng như nỗ lực chuyển đổi sang sử dụng các loại năng lượng thay thế. [7] Thỏa thuận khí hậu này cũng vạch ra lộ trình với các bước cụ thể về việc cắt giảm khí thải, lập ra bộ quy định mới để các nước có trách nhiệm tuân thủ nghiêm ngặt hơn. [8] Trong đó, các nền kinh tế lớn sẽ cần cắt giảm dần điện than cho tới những năm 2030, trong khi các nước còn lại trên thế giới sẽ loại bỏ than vào thập kỷ 2040. [9] Ngoài ra, Hiệp ước Glasgow cũng đã đạt được sự nhất trí của các nước phát triển trong việc gia tăng gấp đôi số tiền đầu tư nhằm nâng cao khả năng thích ứng với khủng hoảng khí hậu, tiến tới hiện thực hóa những mục tiêu đã đề ra ở Thỏa thuận Paris 2015. [10]

Với những nội dung được quy định rõ ràng cùng các cam kết mạnh mẽ từ nhiều quốc gia, Hiệp ước Glasgow đóng vai trò quan trọng trong ngoại giao khí hậu hiện đại và góp phần hỗ trợ công cuộc ứng phó với biến đổi khí trên toàn cầu. Các điều khoản của Hiệp ước đang mở ra “cánh cửa” cho những lần cắt giảm khí thải gây hiệu ứng nhà kính và nhiên liệu hóa thạch trong tương lai gần. Các quốc gia chiếm 90% GDP của thế giới cùng với các nước phát triển nhanh như Nigeria đã cam kết đưa mức phát thải ròng về không trong khoảng nửa đầu của thế kỷ XXI. [11] Hiệp ước Khí hậu Glasgow cũng được đánh giá là một bước tiến quan trọng nhằm hiện thực hóa các Mục tiêu toàn cầu về thích ứng tại các tiểu vùng dễ bị tổn thương khu vực Châu Á và Thái Bình Dương, nơi hiện đang còn tồn tại khoảng cách lớn về khả năng thích ứng. [12] Thông qua việc tham gia ký kết Hiệp ước này, các quốc gia tham dự sẽ phải có những báo cáo, cam kết và hành động ứng phó với biến đổi khí hậu quyết liệt hơn nữa trong tương lai.

Tuy đã đạt được những điểm mới với nhiều đóng góp cho công cuộc ứng phó với biến đổi khí hậu, Hiệp ước Khí hậu Glasgow vẫn tồn tại một số khó khăn, xuất phát từ chính quá trình thảo luận và các điều khoản cụ thể trong thỏa thuận. Khó khăn đầu tiên phải kể tới xuất phát từ sự thay đổi diễn ra vào phút chót liên quan đến vấn đề giảm thiểu sử dụng than. Ấn Độ và Trung Quốc - hai trong số các quốc gia có sản lượng khai thác than lớn nhất thế giới - đã nhất định yêu cầu thay đổi cụm từ “loại bỏ” thành “giảm dần” trong quy định về sử dụng than được ghi trong Hiệp ước Glasgow, khiến cho nhiều nước dù bày tỏ thái độ phản đối nhưng vẫn buộc phải nhượng bộ nhằm cứu vớt thỏa thuận. [13] Điều này cho thấy vẫn còn tồn tại một số trở ngại khiến các quốc gia chưa thể hoàn toàn kiên định trong việc loại bỏ sử dụng than. Trở ngại thứ hai chính là sự trì hoãn trong việc thành lập một quỹ “trách nhiệm” để bồi thường thiệt hại do cuộc khủng hoảng khí hậu gây ra đối với các quốc gia bị ảnh hưởng nặng nề nhất, đặt biệt là các quốc gia đang phát triển và dễ bị tổn thương do biến đổi khí hậu. [14]

Theo chủ tịch COP26 Alok Sharma, Hiệp ước khí hậu Glasgow là một “chiến thắng mong manh”. Theo đó, để đạt các mục tiêu đã đề ra, các quốc gia cần giữ đúng lời hứa và nhanh chóng chuyển các cam kết thành hành động. [15] Có thể nói, dù là một bước tiến lớn, nhưng Hiệp ước khí hậu Glasgow vẫn còn nhiều việc cần hoàn thành trong những năm tiếp theo. Sắp tới, các quốc gia tham dự COP27 năm 2022 diễn ra tại Ai Cập sẽ cùng đệ trình bản kế hoạch cập nhật về cắt giảm khí thải gây hiệu ứng nhà kính tới năm 2030. [16]

Qua bài viết trên, Galileo Society hy vọng đã mang đến cho bạn những thông tin hữu ích về Hiệp ước Khí hậu Glasgow. Đừng quên theo dõi fanpage của Galileo Society để không bỏ lỡ những bài viết mới nhất nhé!

Tài liệu tham khảo:

[1] “Secretary-General's remarks to the World Leaders Summit - COP 26”, United Nations, 01/11/2021. Truy cập ngày 28/01/2022

https://www.un.org/sg/en/node/260423

[2],[5],[10] “COP26: The Glasgow Climate Pact”, UN Climate Change Conference UK 2021. Truy cập ngày 21/01/2022. 

https://ukcop26.org/.../COP26-Presidency-Outcomes-The...

[3] Hoàng Phạm, “Những điểm đáng chú ý trong Hiệp ước khí hậu Glasgow vừa đạt được tại COP26”, VOV, ngày 14/11/2021. Truy cập ngày 27/01/2022.

https://vov.vn/.../nhung-diem-dang-chu-y-trong-hiep-uoc...

[4] “The breakdown: What is in the Glasgow Climate Pact?”, Climate Home News, ngày 15/11/2021. Truy cập ngày 27/01/2022.

https://www.climatechangenews.com/.../breakdown-glasgow.../

[6],[14] Dewen, Angela; Cassidy, Amy, “COP26 ended with the Glasgow Climate Pact. Here’s where it succeeded and failed”, CNN, ngày 14/11/2021. Truy cập ngày 24/01/2022.

https://edition.cnn.com/.../cop26-glasgow.../index.html

[7],[9] Plumer, Brad; Friedman, Lisa, “Over 40 Countries Pledge at U.N. Climate Summit to End Use of Coal Power”, The New York Times, ngày 04/11/2021. Truy cập ngày 28/01/2022.

https://www.nytimes.com/.../climate/cop26-coal-climate.html

[8] Trần Phương, “COP26 đạt thỏa thuận giảm sử dụng than”, Tuổi Trẻ, ngày 15/11/2021. Truy cập ngày 28/01/2022.

https://tuoitre.vn/cop26-dat-thoa-thuan-giam-su-dung-than...

[11] Lewis, Simon; Maslin, Mark; “Five things you need to know about the Glasgow Climate Pact”, The Conversation, ngày 13/11/2021. Truy cập ngày 26/1/2022.

https://theconversation.com/five-things-you-need-to-know...

[12] “Glasgow climate pact - a boost to adaptation in a riskier world”, eliefweb, ngày 21/12/2021. Truy cập ngày 24/01/2022.

https://reliefweb.int/.../glasgow-climate-pact-boost...

[13] Newburger, Emma, “What the COP26 climate conference really accomplished”, CNBC, ngày 16/11/2021. Truy cập ngày 24/01/2022.

https://www.cnbc.com/.../un-cop26-climate-summit-what-was...

[15] Thanh Tâm, “Những nội dung nổi bật trong Hiệp ước Khí hậu Glasgow”, Trang thông tin điện tử Tổng cục Khí tượng Thủy Văn, ngày 01/12/2021. Truy cập ngày 28/01/2022.

http://vmha.gov.vn/.../nhung-noi-dung-noi-bat-trong-hiep...

[16] “Nhìn lại những tiến triển của hội nghị khí hậu COP26”, Cổng thông tin điện tử Bộ Công Thương, ngày 18/11/2021. Truy cập ngày 28/01/2022.

https://moit.gov.vn/.../nhin-lai-nhung-tien-trien-cua-hoi...