HIỆP ĐỊNH MEKONG 1995: LIÊN HỆ VÀ PHÂN TÍCH VIỆC CAMPUCHIA XÂY DỰNG KÊNH ĐÀO FUNAN TECHO

Ngày 5/8 vừa qua, Campuchia đã chính thức khởi công dự án Hệ thống Logistics và Điều hướng Tonle Bassac, với tên gọi khác là dự án Funan Techo, hướng tới mục tiêu thiết lập một con đường thủy vận mới cho Campuchia và đưa nước này trở thành một trung tâm mới về logistics và thương mại của khu vực.[1] Dự án đã nhận được nhiều phản hồi của các quốc gia, tổ chức, học giả liên quan đến tính phù hợp của dự án đối với Luật quốc tế. Trong bài viết Góc nhìn Galileo lần này, hãy cùng chúng mình tìm hiểu về Hiệp định Mekong 1995, liên hệ, phân tích việc Campuchia xây dựng Kênh đào Funan Techo và đưa ra khuyến nghị nhằm đảm bảo nguồn nước của sông Mekong được sử dụng một cách hợp lý và công bằng nhé!

1. Tổng quan về Hiệp định Mekong 1995

1.1. Khái lược về sông Mekong

Sông Mekong là một trong những con sông lớn nhất thế giới, chảy qua lãnh thổ của 6 quốc gia, bao gồm Trung Quốc, Myanmar, Lào, Thái Lan, Campuchia và Việt Nam. Sông có chiều dài 4,350 km, lưu vực rộng 795,000 km, đóng vai trò quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội của khu vực.[2]

Tầm quan trọng của sông Mekong đối với các quốc gia ven sông được thể hiện trên nhiều khía cạnh. Đầu tiên, sông cung cấp nguồn nước sinh hoạt, tưới tiêu cho khoảng 334 triệu người.[3] Bên cạnh đó, sông có tiềm năng thủy điện lớn, với công suất ước tính khoảng 30,000 MW, góp phần cung cấp năng lượng tái tạo và thúc đẩy phát triển. Hơn nữa, sông Mekong còn là tuyến giao thông đường thủy quan trọng, tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại và du lịch.[4] Sông Mekong cũng có mức độ đa dạng sinh học cao với gần 1,200 loài cá và nhiều loài động thực vật quý hiếm.[5] Ngoài ra, ngư nghiệp trên sông chiếm 15,2% tổng sản lượng đánh bắt thủy sản nội địa trên toàn cầu., đóng vai trò quan trọng trong cung cấp thực phẩm, sinh kế cho người dân trong khu vực nói riêng và thế giới nói chung.[6]

Tuy nhiên, do sông Mekong trải dài trên lãnh thổ nhiều quốc gia nên vấn đề cân bằng lợi ích, phát triển và bảo tồn, đảm bảo sử dụng bền vững và công bằng tài nguyên nước chung mang tính chất xuyên biên giới, cần có biện pháp cân bằng và bảo vệ nguồn tài nguyên này.[7] Bởi vậy, sự hợp tác chặt chẽ giữa các quốc gia ven sông trong vấn đề sử dụng sông Mekong là yêu cầu cấp thiết.

1.2. Tổng quan về Hiệp định Mekong 1995

Ngày 5/4/1995, tại Chiang Rai (Thái Lan), Hiệp định Hợp tác Phát triển Bền vững của Lưu vực sông Mekong (Hiệp định Mekong 1995) đã được thông qua giữa Thái Lan, Lào, Campuchia và Việt Nam nhằm giám sát các hoạt động phát triển bền vững trên dòng sông.[8] Có thể nói, cho đến nay, Hiệp định đã và đang là một điều ước quốc tế quan trọng điều chỉnh hành vi của các quốc gia tại khu vực sông Mekong.[9] Hiệp định gồm 6 chương, 42 điều, chứa đựng các quy định, nguyên tắc cơ bản và khung hợp tác chung cho các quốc gia trong lĩnh vực khai thác, bảo vệ nguồn nước và các tài nguyên liên quan khác ở sông Mekong.[10]

Một điểm nổi bật trong Hiệp định là sự thành lập của Ủy hội sông Mekong (Mekong River Commission - MRC) - một tổ chức liên chính phủ với vai trò đảm bảo sự hợp tác và thi hành hiệu quả Hiệp định Mekong 1995 giữa các quốc gia thành viên.[11] Từ khi thành lập, MRC đã giữ vai trò thực chất, quan trọng trong hợp tác, phát triển tại khu vực sông Mekong. Trải qua gần 30 năm, MRC đã đạt được năm thành tựu đáng để kể đến là: (i) Xây dựng khung pháp lý sử dụng tài nguyên nước và tăng cường đối thoại về phát triển tài nguyên nước trong vùng, đặc biệt là thúc đẩy quá trình quy hoạch toàn lưu vực có tính điều phối thông qua quản lý tổng hợp tài nguyên nước; (ii) nghiên cứu thủy sản và đa dạng sinh học thủy sinh, hỗ trợ kỹ thuật ổn định, bảo vệ tài nguyên nước và các tài nguyên liên quan; (iii) mở rộng và tăng cường mạng lưới giám sát, xây dựng cơ sở dữ liệu, thúc đẩy quản lý và giảm nhẹ tác động của lũ lụt và hạn hán; (iv) giúp các quốc gia thành viên mở rộng các cơ hội thương mại quốc tế thông qua phương tiện giao thông thủy an toàn, hiệu quả hơn và các khuôn khổ pháp lý cho giao thông thủy xuyên biên giới, xác định sự cân bằng giữa các cơ hội và nguy cơ của các dự án thủy điện đang được kiến nghị, khởi động quá trình giúp đỡ người dân trong lưu vực để thích ứng với biến đổi khí hậu; và (v) mở rộng hợp tác giữa MRC với các đối tác khu vực, vùng và quốc tế, bao gồm các đối tác đối thoại (Trung Quốc và Myanmar) và các đối tác phát triển khác.[12][13]

1.3. Quy định của Hiệp định Mekong 1995 trong việc sử dụng sông Mekong

Trong việc sử dụng sông Mekong, một trong những nguyên tắc căn bản mà Hiệp định Mekong 1995 đặt ra là “sử dụng hợp lý và công bằng nguồn nước”.[14][15] Tại thời điểm đó, nguyên tắc “sử dụng hợp lý và công bằng nguồn nước” là một tập quán quốc tế điều chỉnh việc sử dụng dòng nước.[16] Trong Dự thảo Công ước về Luật sử dụng các nguồn nước quốc tế ra đời năm 1994, nguyên tắc trên được hiểu các quốc gia có quyền được sử dụng nguồn nước quốc tế theo cách công bằng và hợp lý, cũng như có nghĩa vụ không vượt quá quyền sử dụng công bằng của mình.[17] Cho đến nay, với sự ra đời của Công ước năm 1997 về Luật sử dụng các nguồn nước quốc tế vào mục đích phi giao thông thuỷ, nguyên tắc “sử dụng hợp lý và công bằng nguồn nước” nhìn chung được hiểu là yêu cầu các quốc gia sử dụng và phát triển các dòng nước theo cách bền vững để tối đa hóa lợi ích, và hợp tác với nhau trong việc bảo vệ nguồn nước chung.[18][19]

Đối với Hiệp định Mekong 1995, nguyên tắc trên đặt ra 3 nghĩa vụ chính cho các quốc gia: (i) nỗ lực hết sức để tránh, giảm thiểu và làm dịu các tác động có hại có thể xảy ra với môi trường, đặc biệt là lượng nước và chất lượng nước, các điều kiện thủy sinh (hệ sinh thái) và cân bằng sinh thái của hệ thống sông, từ việc phát triển và sử dụng tài nguyên nước lưu vực sông Mekong hoặc xả chất thải và dòng chảy hồi lưu, (ii) xác định tất cả các yếu tố tương đối, nguyên nhân, mức độ thiệt hại và trách nhiệm đối với các thiệt hại do quốc gia đó gây ra theo các nguyên tắc của luật pháp quốc tế liên quan đến trách nhiệm của quốc gia và (iii) bảo vệ môi trường, tài nguyên thiên nhiên, đời sống và điều kiện thủy sinh, và sự cân bằng sinh thái của lưu vực sông Mekong khỏi ô nhiễm hoặc các tác động có hại khác phát sinh từ bất kỳ kế hoạch phát triển và sử dụng nước và các nguồn tài nguyên liên quan nào trong lưu vực.[20]

Nguyên tắc và các nghĩa vụ nêu trên thể hiện cụ thể qua các quy định của Hiệp định như: (1) Sử dụng nước trên lưu vực một cách hợp lý, công bằng[21]; (2) Thông báo, tham vấn trước hoặc nhất trí trước về việc sử dụng, chuyển, xây dựng công trình ở khu vực lưu vực sông[22]; (3) Duy trì dòng chảy tối thiểu trên dòng chính. Ngăn đỉnh điểm dòng chảy hằng ngày lớn hơn mức tự nhiên trong mùa mưa[23]; (4) Dừng và sau đó thảo luận về các hoạt động đã được chứng minh là gây thiệt hại đáng kể. Chịu trách nhiệm về thiệt hại đáng kể gây ra cho các nước thành viên khác[24]; (5) Duy trì quyền tự do hàng hải[25] và (6) Thông báo kịp thời các tình huống khẩn cấp có thể ảnh hưởng đến các quốc gia thành viên khác.[26]

Bên cạnh đó, nhằm đảm bảo việc thực hiện Hiệp định một cách hiệu quả, có trật tự, MRC cũng đưa ra 5 thủ tục cụ thể hoá việc thực hiện nghĩa vụ của quốc gia thành viên. Năm thủ tục đó là: (a) Quy trình Trao đổi, Chia sẻ Dữ liệu và Thông tin (PDIES); (b) Quy trình Giám sát Sử dụng Nước 2003 (PWUM); (c) Thủ tục Thông báo, Tham vấn trước và Thỏa thuận 2003 (PNPCA); (d) Thủ tục Duy trì Dòng chảy trên Dòng chính (PMFM); (e) Dự thảo Thủ tục về Chất lượng Nước 2006 (PWQ).[27]

2. Vấn đề pháp lý liên quan đến dự án kênh đào Funan Techo theo Hiệp định Mekong 1995

2.1. Tổng quan về dự án kênh đào Funan Techo

Vào tháng 5/2023, Hội đồng Bộ trưởng Vương quốc Campuchia phê chuẩn dự án Hệ thống Logistics và Điều hướng Tonle Bassac (còn gọi là dự án Funan Techo), với mục tiêu thiết lập một con đường thủy vận mới cho Campuchia, đưa Campuchia trở thành một trung tâm mới về logistics và thương mại của khu vực.[28] Theo Bộ Giao thông và Công chính Campuchia, dự án có quy mô 1,7 tỷ USD, xây dựng kênh đào có tổng chiều dài 180 km nối sông Mekong với sông Bassac, sau đó từ sông Bassac kéo dài qua các tỉnh Kandal, Takeo, Kampot và đổ ra biển ở tỉnh Kep.[29] Dự án được đầu tư dưới hình thức BOT (xây dựng – vận hành – chuyển giao), do Tổng công ty Cầu đường Trung Quốc (CBRC) chịu trách nhiệm thi công, duy trì và thu lợi nhuận từ dự án trước khi chuyển giao lại cho Campuchia.[30]

2.2. Vấn đề pháp lý liên quan đến dự án Funan Techo theo Hiệp định Mekong 1995

Được xây dựng trên sông Mekong, dự án kênh đào Funan Techo của Campuchia cần phải tuân thủ Hiệp định Mekong 1995, trong đó có nghĩa vụ “sử dụng công bằng và hợp lý” như đã trình bày ở trên. Tuy nhiên, xoay quanh dự án, vấn đề pháp lý nổi bật được thảo luận là việc liệu Campuchia đã hoàn thành nghĩa vụ theo Điều 5, và thủ tục PNPCA (Thông báo, Tham vấn trước, Thỏa thuận) trong khuôn khổ hiệp định Mekong 1995 hay chưa. Nguyên nhân sâu xa của vấn đề trên xuất phát từ việc phân loại dòng chính – dòng nhánh của dự án kênh đào Funan Techo.

Trước hết, Điều 5 và thủ tục PNPCA quy định cụ thể về ba quy trình riêng biệt bao gồm Thông báo, Tham vấn trước, Thỏa thuận và các trường hợp áp dụng một trong ba quy trình này đối với các dự án sử dụng nước từ lưu vực sông Mekong dựa trên ba yếu tố sử dụng nước:(i) loại hình sông (dòng chính hay dòng nhánh), (ii) mùa (mùa khô hay mùa mưa) và (iii) phạm vi sử dụng nước (giữa các lưu vực hay trong lưu vực).[31] Thủ tục Thông báo quy định quốc gia đề xuất dự án cần thông báo chi tiết nội dung dự án cho các nước thành viên trước khi tiến hành dự án, được áp dụng với tất cả hành vi sử dụng nước trên dòng nhánh, bất kể mùa và phạm vi sử dụng nước. Thủ tục Tham vấn trước là quá trình dự án sử dụng nước được MRC đánh giá kỹ thuật và tiếp thu ý kiến của các nước thành viên MRC trước khi các đề xuất này được chấp nhận để giảm thiểu tác động bất lợi của dự án. Thủ tục này được áp dụng đối với hành vi điều chuyển nước trên dòng chính giữa các lưu vực trong mùa mưa và sử dụng nước trên dòng chính trong lưu vực vào mùa khô. Thủ tục Thỏa thuận cụ thể đòi hỏi cần có sự thương lượng kỹ càng và đồng thuận giữa các nước thành viên về dự án trước khi tiến hành nếu như dự án có sự điều chuyển nước trên dòng chính giữa các lưu vực vào mùa khô.[32]

Trong thông điệp ngày 7/5, Phó Thủ tướng Campuchia Sun Chanthol đã nhấn mạnh: “Campuchia có nghĩa vụ thông báo Ủy ban liên hợp [Ủy hội sông Mekong (MRC)] trước khi tiến hành xây dựng và không có nghĩa vụ phải tham vấn trước hoặc đạt được thỏa thuận cụ thể với các quốc gia thành viên MRC.”[33] Cho đến nay, tài liệu duy nhất nêu rõ chức năng, tác động và thiết kế của dự án Funan Techo là tài liệu thông báo do Ủy ban sông Mekong Campuchia gửi MRC vào ngày 8/8/2023. Trong tài liệu này, dự án được phân loại là một dự án trên dòng nhánh của lưu vực sông Mekong.[34] Do đó, nếu xét theo thủ tục PNPCA, Campuchia đã hoàn thành nghĩa vụ thông báo cho MRC đối với hoạt động sử dụng nước trên dòng nhánh.[35]

Tuy vậy, một số chuyên gia đã chỉ ra những dấu hiệu cho thấy dự án này thực chất được xây dựng trên dòng chính; theo đó, Campuchia cần xác định đúng tiêu chí dòng chính – dòng nhánh để kích hoạt thủ tục Tham vấn trước và Thỏa thuận với các quốc gia thành viên MRC. Theo chuyên gia Brian Eyler – Giám đốc Chương trình Đông Nam Á của Trung tâm Stimson (Washington D.C., Mỹ), các quy định của Điều 5 Hiệp định Mekong và thủ tục PNPCA thỏa mãn điều kiện cho một quá trình tham vấn do MRC dẫn dắt đối với dự án Funan Techo.[36] Thứ nhất, dự án Funan Techo kết nối với dòng chính sông Mekong ở Prek Takeo và nối vào sông Bassac ở Prek Ta Hing.[37] Theo ông Brian Eyler, sông Bassac cũng được coi là dòng chính vì nó tách sông Mekong tại Phnom Penh, tiếp tục sử dụng dòng chảy của dòng chính sông Mekong. Thứ hai, vì dự án có sự điều chuyển nước giữa các lưu vực (từ lưu vực sông Mekong đổ ra vịnh Thái Lan tại tỉnh Kep) nên Campuchia cần tham vấn với các quốc gia thành viên MRC. Thứ ba, tuy rằng tài liệu chính thức của Ủy ban sông Mekong Campuchia không đề cập đến mục đích tưới tiêu như một mục đích sử dụng của kênh đào, giới lãnh đạo Campuchia đã thường xuyên nhấn mạnh đến tiềm năng của dự án đối với việc “cải thiện hệ thống tưới tiêu của vùng Tây Nam Campuchia, qua đó tăng năng suất nông nghiệp và phát triển kinh tế”.[38] Nếu đây là một trong những lợi ích của dự án Funan Techo, thì việc lấy nước từ dòng chính sông Mekong vào mùa khô cho mục đích tưới tiêu đòi hỏi một thỏa thuận cụ thể giữa các nước MRC.

Như vậy, đối với dự án Kênh đào Funan Techo, vấn đề phân loại dòng chính – dòng nhánh là vấn đề pháp lý mấu chốt, quyết định nghĩa vụ pháp lý của Campuchia là Tham vấn trước và Thỏa thuận cụ thể hay chỉ là Thông báo.

Cho đến hiện tại, hồ sơ duy nhất mà phía Campuchia trình lên MRC chỉ có 14 trang, trong đó chỉ có sáu trang mô tả về dự án.[39] Với quy mô lớn của dự án, hồ sơ ngắn gọn như vậy khiến cho các quốc gia, tổ chức liên quan thiếu thông tin để có thể đánh giá tình trạng pháp lý, và tác động của dự án đối với sông Mekong.[40] Điều này khiến cho vấn đề pháp lý, cũng như tác động của dự án còn có phần chưa đầy đủ, rõ ràng. Dưới đây là một số khuyến nghị cho Campuchia và MRC nhằm đảm bảo dự án Funan Techo sử dụng tài nguyên sông Mekong một cách hợp lý và công bằng.

3.1. Tổng hợp khuyến nghị cho Campuchia

Về phía Campuchia, trong bối cảnh khởi công dự án kênh đào Funan Techo,[41] quốc gia này nên tăng cường phối hợp chặt chẽ với các quốc gia trong Ủy hội sông Mekong chia sẻ thông tin, đánh giá đầy đủ tác động của dự án kênh đào Funan Techo đối với nguồn nước, tài nguyên nước và môi trường sinh thái của khu vực tiểu vùng sông Mekong. Đặc biệt, Campuchia nên sớm cung cấp đánh giá tác động môi trường (EIA) - một yêu cầu bắt buộc trong luật sử dụng nguồn nước quốc tế. [42]

3.2. Tổng hợp khuyến nghị cho MRC

Về phía Uỷ hội Sông Mekong (MRC), tổ chức này cũng cần phát huy vai trò của mình trong việc đảm bảo việc tài nguyên sông Mekong được sử dụng một cách hợp lý và công bằng như những trường hợp trước đây.[43] Một ví dụ nổi bật có thể kể đến về vai trò của MRC là đảm bảo việc tài nguyên sông Mekong được sử dụng một cách hợp lý và công bằng đối với 6 dự án thuỷ điện được đề xuất bởi Lào trên dòng chính của sông Mekong chảy qua quốc gia này, bao gồm: dự án thuỷ điện Xayaburi, Don Sahong, Pak Beng, Pak Lay, Luang Prabang và Sanakham.

Trong đó, dự án thuỷ điện Don Sahong là một trong những tiền lệ nổi bật về việc thay đổi trong áp dụng quy chế PNPCA và có những tính chất tương tự với dự án Kênh đào Funan Techno của Campuchia.[44] Cụ thể, vào năm 2013, Lào đã thông báo lên Uỷ hội Sông Mekong về việc sẽ xây dựng một dự án thuỷ điện 260 MW mang tên Don Sahong ở khu vực hạ lưu sông Mekong. Uỷ ban sông Mê Công quốc gia Lào tuyên bố rằng dự án thuỷ điện này được xây dựng trên đập “phụ lưu" nên chỉ áp dụng quy trình Thông báo, dù trên thực tế nó nằm trên một dòng chính của sông Mekong.[45] Trước tuyên bố trên của chính phủ Lào, các nước thành viên của Hiệp định, bao gồm cả Campuchia đã chủ động yêu cầu Lào xem xét lại dự án và thực hiện đầy đủ quy trình PNPCA vì những lo ngại từ những tác động xuyên biên giới về dòng chảy và môi trường mà con đập có thể gây ra. Đối mặt với những áp lực từ phía MRC và các nước đối tác, Lào đã chấp nhận thay đổi từ quy trình Thông báo sang Tham vấn trước để các quốc gia có thời gian đánh giá tác động đầy đủ của dự án.[46] Điều này cho thấy Lào đã thay đổi trong việc xác định nguồn và vị trí nguồn nước của dự án từ dòng phụ sang dòng chính, nhờ vậy mà dự án nêu trên đã được chỉnh sửa bản kế hoạch xây dựng đảm bảo phù hợp lợi ích của các nước thành viên.

Từ trường hợp của đập thuỷ điện Don Sahong nêu trên, có thể thấy MRC, với vai trò là một diễn đàn cho ngoại giao nguồn nước, là một cơ chế quan trọng để các nước tăng cường đối thoại, hợp tác và trao đổi các thông tin cần thiết góp phần đảm bảo nhu cầu phát triển và lợi ích của các nước thành viên.[47] Bởi thế, trong trường hợp dự án Funan Techo, MRC có thể phát huy vai trò của mình một cách rõ nét hơn để đảm bảo tài nguyên sông Mekong một cách hợp lý và công bằng.

Thông qua bài viết này, Galileo Society hy vọng đã có thể cung cấp cho bạn đọc những kiến thức cơ bản về Hiệp định Mekong 1995, liên hệ, phân tích việc Campuchia xây dựng Kênh đào Funan Techo và khuyến nghị nhằm đảm bảo nguồn nước của sông Mekong được sử dụng một cách hợp lý và công bằng. Đừng quên nhấn theo dõi fanpage Galileo Society để không bỏ lỡ những thông tin bổ ích sắp tới nhé!

TÀI LIỆU THAM KHẢO:

[1] “Funan Techo Canal - Opening Cambodia Up To The World.” realestate.com.kh,

ngày 28/5/2023. Truy cập ngày 29/5/2024.

https://www.khmertimeskh.com/501298529/funan-techo-canal-opening-cambodia-up-to-t

he-world/

[2] [7] Mekong River Commission. "History." Mekong River Commission. Truy cập

ngày 29/5/2024.

https://www.mrcmekong.org/history

[3] [4] Bùi Thanh Tuấn. "Giá trị địa - chiến lược của Tiểu vùng sông Mekong." Tạp chí

Cộng sản, ngày 06-08-2022.

https://tapchicongsan.org.vn/web/guest/the-gioi-van-de-su-kien/-/2018/825693/gia-tri-dia

---chien-luoc-cua-tieu-vung-song-mekong.aspx

[5] Cục Thủy sản. "WWF cảnh báo hàng trăm loài cá trên sông Mê Kông bên bờ tuyệt

chủng." Trang thông tin điện tử Cục Thủy sản, 04-03-2024. Truy cập ngày 29/5/2024.

https://tongcucthuysan.gov.vn/vi-vn/tin-t%E1%BB%A9c/-ngh%E1%BB%81-c%C3%A1

-th%E1%BA%BF-gi%E1%BB%9Bi/doc-tin/020411/2024-03-06/wwf-canh-bao-hang-tra

m-loai-ca-tren-song-me-kong-ben-bo-tuyet-chung

[6] Khánh An. "Sông Mê Kông quan trọng nhất thế giới về sản lượng thủy sản nội địa."

Thanh Niên, ngày 16/06/2020. Truy cập ngày 29/5/2024.

https://thanhnien.vn/song-me-kong-quan-trong-nhat-the-gioi-ve-san-luong-thuy-san-noi-

dia-185965015.htm

[8] PV (th). "Hiệp định Mê Kông: Dấu ấn một chặng đường." Gia Lai Online, ngày

31/12/2019. Truy cập ngày 24/5/2024.

https://baogialai.com.vn/hiep-dinh-me-kong-dau-an-mot-chang-duong-post157264.html

[9] [11] Ủy ban sông Mê Công Việt Nam. "The Mekong River Commission (MRC)."

VNMC. Truy cập ngày 24/5/2024.

https://vnmc.gov.vn/?page_id=674

[10] [13] Nhân Dân. "Hiệp định Mekong năm 1995." Nhân Dân, ngày 01/04/2010. Truy

cập ngày 29/5/2024.

https://nhandan.vn/hiep-dinh-mekong-nam-1995-post431234.html

[12] Mekong River Commission. "MRC released the 2022 annual report on key

achievements and impact stories." Open Development

Cambodia. Truy cập ngày 29/5/2024.

https://opendevelopmentcambodia.net/announcements/mrc-released-the-2022-annual-rep

ort-on-key-achievements-and-impact-stories/

[14] [19] [21] [22] Điều 5, Hiệp định về Hợp tác Phát triển Bền vững Lưu vực Sông Mê

Công

[15] Rémy Kinna and Alistair Rieu-Clarke. "The Governance Regime of the Mekong

River Basin Can the Global Water Conventions Strengthen the 1995 Mekong

Agreement?." Brill Open. Truy cập ngày 29/5/2024.

https://tile.loc.gov/storage-services/master/gdc/gdcebookspublic/20/19/66/69/68/2019666

968/2019666968.pdf

[16] Margaret J. Vick. "The Law of International Waters: Reasonable Utilization."

Chicago-Kent | Journal of International and Comparative Law, 2012. Truy cập ngày

29/05/2024.

https://studentorgs.kentlaw.iit.edu/jicl/margaret-j-vick-the-law-of-international-waters/

[17] United Nations. "Draft articles on the law of the non-navigational uses of

international watercourses and commentaries thereto and resolution on transboundary

confined groundwater." United Nations, 1994. Truy cập ngày 29/05/2024.

https://legal.un.org/ilc/texts/instruments/english/commentaries/8_3_1994.pdf

[18] Paula Hanasz. "Does the principle of equitable utilisation apply to transboundary

aquifers?." Global Water Forum, ngày 15/06/2015. Truy cập ngày 29/05/2024.

https://www.globalwaterforum.org/2015/06/15/does-the-principle-of-equitable-utilisation

-apply-to-transboundary-aquifers/

[19] Điều 6, Công ước năm 1997 về Luật sử dụng các nguồn nước quốc tế vào mục đích

phi giao thông thuỷ

[20] Kinna, Rémy Rieu-Clarke, Alistair. "The Governance Regime of the Mekong River

Basin." Brill. Truy cập ngày 29/05/2024.

https://library.oapen.org/bitstream/handle/20.500.12657/53798/9789004345706.pdf?sequ

ence=1&isAllowed=y

[23] Điều 6, Hiệp định về Hợp tác Phát triển Bền vững Lưu vực Sông Mê Công

[24] Điều 7, Hiệp định về Hợp tác Phát triển Bền vững Lưu vực Sông Mê Công

[25] Điều 9, Hiệp định về Hợp tác Phát triển Bền vững Lưu vực Sông Mê Công

[26] Trần Phương. "Áp dụng Hiệp định sông Mekong 1995 với dự án kênh đào Phù Nam

Techo." Tuổi Trẻ, ngày 6/5/2024. Truy cập ngày 29/5/2024.

https://tuoitre.vn/ap-dung-cua-hiep-dinh-song-mekong-1995-voi-du-an-kenh-dao-phu-na

m-techo-20240506155712084.htm?fbclid=IwAR0Bk0Xi-JduXXfrGNxuB9biAVBLbRW

pH-FnJX235Bo0gywM9oWkFNSPTS

[27] Mekong River Commission. "MRC Agreement, Procedures and

Technical Guidelines." 2005-2009 Mekong River Commission. Truy cập ngày 29/5/2024.

https://archive.iwlearn.net/mrcmekong.org/agreement_95/Agreement-procedures-guideli

nes.htm?fbclid=IwAR1Q2_rOyfaKVsOFG5j2t9z3oUC2QQPNmF3u6hmvgr45BngZ2_Q

wn0YNetA

[29] [37] Rinith, Taing. “Funan Techo Canal ‘to be a game-changer’ for Cambodia.”

Khmer Times, ngày 31/1/2024. Truy cập ngày 29/5/2024.

https://www.khmertimeskh.com/501431789/funan-techo-canal-to-be-a-game-changer-for

-cambodia/.

[30] Cambodia Constructors Association. “Funan Techo Canal Development: Shifting

Economic Currents in Southeast Asia.” Construction & Property, ngày 15/3/2024. Truy

cập ngày 29/5/2024.

https://construction-property.com/the-funan-techo-canal-development-shifting-economic-

currents-in-southeast-asia/.

[31] Đoàn Thị Quảng. “Thủ tục Thông báo, Tham vấn trước và Thỏa thuận: quá trình

thực hiện và những vấn đề đặt ra.” Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam 8 (2022) (2/2023):

53–62.

https://vjol.info.vn/index.php/khxhvn/article/view/76036/64755.

[32] An Pich Hatda. “From Transparent to Transparency: The Evolution of the Mekong

River Commission's Prior Consultation Process.” East–West Center, ngày 8/10/2020.

Truy cập ngày 29/5/2024.

[33] [35] Sokhean, Ben. “Cambodia maintains stance on giving canal details to Vietnam.”

Khmer Times, ngày 7/5/2024. Truy cập ngày 29/5/2024.

[34] Eyler, Brian, Regan Kwan và Courtney Weatherby. “Impacts of Cambodia’s Funan

Techo Canal and Implications for Mekong Cooperation.” Stimson, ngày 9/5/2024. Truy

cập ngày 29/5/2024.

https://www.stimson.org/2024/impacts-of-cambodias-funan-techo-canal-and-implications

-for-mekong-cooperation/.

[36] [43] Eyler, Brian và Jake Brunner. “Cambodian canal tests Mekong unity.” Bangkok

Post, ngày 10/5/2024. Truy cập ngày 29/5/2024.

https://www.bangkokpost.com/opinion/opinion/2790252/cambodian-canal-tests-mekong-

unity?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR1qa3fayzWFP-rrPSEMDLgorIrvH9oUlsll5A_vR3QoALD3hXG1rEEyBUU_aem_AePIGnngclOUhxqJ1dr264dxEGaoaRek_wNFAI

iztPFbdWkPfleJ66EUy1KIcqL97inESKG-QYc4mJZw69K4BrPQ

[38] “Hun Sen: Viet Nam’s concerns about the Funan Techo Canal are unnecessary; the

canal has no adverse effects, neither on the environment nor other countries.” Khmer

Times, ngày 17/5/2024. Truy cập ngày 29/5/2024.

https://www.khmertimeskh.com/501490087/hun-sen-viet-nams-concerns-about-the-funan

-techo-canal-are-unnecessary-the-canal-has-no-adverse-effects-neither-on-the-environme

nt-nor-other-countries/.

[39] [40] [42] ĐỖ THIỆN - TÌM PHAN. “Kênh đào Funan Techo: 'Thượng tôn pháp luật'

mở ra nhiều cơ hội lớn.” Báo điện tử Pháp Luật thành phố Hồ Chí Minh, ngày

29/05/2024. Truy cập ngày 29/5/2024.

https://plo.vn/kenh-dao-funan-techo-thuong-ton-phap-luat-mo-ra-nhieu-co-hoi-lon-post7

92944.html

[41] VOV. “Thủ tướng Campuchia ấn định khởi công kênh đào Funan Techo vào ngày

5/8 tới.” VOV, ngày 06/06/2024. Truy cập ngày 5/8/2024.

https://vov.vn/the-gioi/thu-tuong-campuchia-an-dinh-khoi-cong-kenh-dao-funan-techo-va

o-ngay-58-toi-post1099840.vov#:~:text=VOV.VN%20%2D%20K%C3%AAnh%20%C4

%91%C3%A0o%20Funan,%2F6)%20t%E1%BA%A1i%20t%E1%BB%89nh%20Kamp

ot.

[44] [45] [46] Nguyễn Đăng Anh Thi, “Kênh đào Funan", VnExpress, ngày 20/5/2024.

Truy cập ngày 24/5/2024.

https://vnexpress.net/kenh-dao-funan-4747129.html

[47] Zareba, Michal. “The Role of the Mekong River Commission in Regional

Transboundary Water Governance: Prospects and Challenges”, HAL Open Science, 2020.

Truy cập ngày 28/5/2024.

https://shs.hal.science/halshs-03151199/document?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR

0gvunr5AaWc1LVtuWL62H62Y5CsJzY8dyJZrN4H_rsRyHMwZroI6AJxcQ_aem_AYQ

UDniwrPpXgd8VNy1JC8N0zpOzIDEZ7SD-gg1hjE49kCmIHzA6-1wZHtbmbA-wZesdn

f8o84Dmc8x1tkJizdAb