Trong tháng 3 này, chuyên mục Từ điển Galileo xin được giới thiệu đến các bạn những thuật ngữ về các Hiệp định thương mại tự do - một trong những thuật ngữ rất quen thuộc nhưng cực kỳ quan trọng đối với chuyên ngành Kinh tế quốc tế nói riêng và trong Quan hệ quốc tế nói chung. Hãy cùng Galileo Society khám phá nhé!
Hiệp định thương mại tự do (Free Trade Agreement – FTA) được định nghĩa là một thỏa thuận giữa hai hoặc nhiều thành viên nhằm loại bỏ các rào cản, có thể bao gồm tất cả các hoạt động kinh doanh sinh lời, trong đó có thương mại hàng hóa, dịch vụ, đầu tư và cả các vấn đề khác liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp tới thương mại (sở hữu trí tuệ, mua sắm công, lao động, môi trường…)[1]. Tới thời điểm tháng 12/2020, Việt Nam đã ký kết 15 FTA có hiệu lực, gần đây nhất là Hiệp định Đối tác kinh tế Toàn diện Khu vực và Hiệp định tự do thương mại Việt Nam - Vương quốc Anh[2]. Hai hiệp định đang đàm phán là Hiệp định tự do thương mại với Israel và với Hiệp hội Mậu dịch tự do châu Âu (gồm 4 nước Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein).
Ngày 15/11/2020, 10 nước ASEAN, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Australia và New Zealand đã chính thức ký kết Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) sau 8 năm đàm phán, tạo nên khu vực thương mại tự do lớn nhất thế giới tính đến thời điểm hiện tại. Tất cả các thành viên chiếm gần một phần ba dân số thế giới và chiếm tới 29% tổng sản phẩm quốc nội toàn cầu [3]. Theo ước tính, thỏa thuận này sẽ giúp tăng thêm 186 tỷ USD cho nền kinh tế toàn cầu vào năm 2030[4]. Đây cũng là hiệp định thương mại đầu tiên có sự tham gia của Trung Quốc và Nhật Bản và Hàn Quốc.
RCEP là một FTA thế hệ mới, được giới thiệu lần đầu tiên vào năm 2011 trong cuộc họp ASEAN lần thứ 19 và bắt đầu đàm phán từ ngày 9/5/2013. Vào thời điểm đó, Trung Quốc đang thúc đẩy RCEP nhằm chống lại Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) do Mỹ dẫn đầu[5]. RCEP chú trọng hơn vào việc phát triển đồng nhất nền kinh tế của khu vực ASEAN, kết hợp giữa tầm nhìn khu vực ASEAN + 3 của Trung Quốc và ASEAN + 6 của Nhật Bản để kết nối giữa những quốc gia đã sẵn có thoả thuận sẵn với nhau[6].
RCEP là sự kết hợp của các thỏa thuận riêng biệt thành một thỏa thuận duy nhất, đưa châu Á tiến gần hơn đến việc trở thành một khu vực thương mại gắn kết như EU hoặc Bắc Mỹ. Vì vậy, trong tương lai, RCEP có thể sẽ thu hút nhiều quốc gia châu Á hơn. RCEP sẽ loại bỏ một loạt các loại thuế đối với nhiều loại hàng hóa nông nghiệp và công nghiệp trong vòng từ 10 đến 20 năm tới và thiết lập các quy tắc mới về sở hữu trí tuệ, viễn thông, dịch vụ tài chính và thương mại điện tử.
Tuy nhiên, không giống như CPTPP, RCEP không bao gồm các quy định về nông nghiệp, tiêu chuẩn lao động và các vấn đề môi trường[7]. Đây là một trong những lý do khiến Ấn Độ rút khỏi các cuộc đàm phán vào năm 2019 và cho đến nay vẫn từ chối quay lại bởi chính phủ Ấn Độ lo ngại về việc hàng hóa giá rẻ của Trung Quốc có thể dễ dàng đi vào thị trường Ấn Độ, làm tổn hại đến các doanh nghiệp và sản xuất địa phương[8]. Đồng thời, có một số đánh giá cho rằng, thỏa thuận này có khả năng mang lại lợi ích cho Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc hơn các quốc gia thành viên khác, gây thiệt hại hơn nữa cho các doanh nghiệp địa phương[9].
RCEP sẽ sớm có hiệu lực chính thức trong thời gian tới, được kỳ vọng sẽ mở ra nhiều cơ hội cho Việt Nam do thị trường khổng lồ, các ưu đãi thuế quan hấp dẫn và quy tắc xuất xứ nội khối được hài hòa, dễ đáp ứng hơn.
Tài liệu tham khảo
[1] “Hiệp định tự do (FTA) là gì?”, Trung tâm WTO và hội nhập - VCCI, 16/11/2020. Truy cập ngày 3/3/2021
https://trungtamwto.vn/.../12396-hiep-dinh-thuong-mai-tu....
[2] “Tổng hợp các FTA của Việt Nam tính đến tháng 12/2020”, Trung tâm WTO và hội nhập – VCCI, 23/12/2020. Truy cập ngày 3/3/2021.
https://trungtamwto.vn/.../12065-tong-hop-cac-fta-cua....
[3] “RCEP: Asia-Pacific countries form world's largest trading bloc.”, BBC News, 16/11/2020. Truy cập ngày 3/3/2021.
https://www.bbc.com/news/world-asia-54949260.
[4] Peter Petri và Michael Plummer, “2020. East Asia decouples from the United States: Trade war, COVID-19, and East Asia's new trade blocs.”, Peterson Institute for International Economics, 7/2020. Truy cập ngày 3/3/2021.
https://www.piie.com/.../east-asia-decouples-united....
[5] Nyshka Chandran, “China-backed trade deal may not gain from TPP’s loss. Blame India.”, CNBC, 12/1/2017. Truy cập ngày 3/3/2021.
https://www.cnbc.com/.../trumps-win-puts-tpp-in-danger....
[6] “Background to the Regional Comprehensive Economic Partnership (RCEP) Initiative”, Australian Government Department of Foreign Affairs and Trade. Truy cập ngày 4/3/2021.
https://www.dfat.gov.au/.../background-to-the-regional...
[7] Patricia Ranald, “RCEP Has Limited Trade Gains and Ignores Labour and Human Rights”, Australian Institute of International Affairs, 27/11/2020. Truy cập ngày 4/3/2021.
[8] “RCEP Trade Agreement: India decides to opt out of RCEP, says key concerns not addressed”, The Economic Times, 5/11/2019. Truy cập ngày 4/3/2021.
https://economictimes.indiatimes.com/.../art.../71896848.cms
[9] Salvatore Babones, “Cutting Through the Hype on RCEP, Asia’s New China-Centered Trade Pact”, Foreign Policy, 2/12/2020. Truy cập ngày 4/3/2021.
https://foreignpolicy.com/.../02/trade-china-asia-rcep-tpp/
