Sau 27 năm kể từ khi gia nhập vào năm 1995, Việt Nam đã và đang trở thành thành viên chủ động, tích cực của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), đặc biệt những thành tựu quan trọng đó được thể hiện qua hai lần đảm nhận vai trò Chủ tịch ASEAN lần lượt vào các năm 2010 và 2020. Một trong những dấu ấn vô cùng đáng nhớ mà Việt Nam đã để lại trong năm nhiệm kỳ Chủ tịch đầu tiên của Việt Nam đó là chuyến đi bằng đường bộ độc đáo của các Bộ trưởng các nước thành viên được thực hiện vào năm 2010. Để mở đầu chuyên mục “Ngoại giao - Chuyện chưa kể” tháng 8 này, hãy cùng Galileo Society tìm hiểu về hành trình đặc biệt này nhé!
Kể từ khi gia nhập ASEAN, Việt Nam đã từng bước ghi nhiều dấu ấn mạnh mẽ trong việc từng bước đảm nhiệm những vai trò quan trọng dẫn dắt, chủ động tích cực trong các tổ chức khu vực. Trước đó vào năm 2007, tại Hội nghị Cấp cao ASEAN-13 tại Singapore, 10 nước thành viên đã đồng thuận ký kết Hiến chương ASEAN, đồng thời Hội nghị cũng khẳng định về các mục tiêu và tầm nhìn trước mắt bao gồm: gia tăng liên kết khu vực và hình thành Cộng đồng ASEAN vào năm 2015.[1] Do vậy, khi đảm nhận vai trò Chủ tịch vào năm 2010, Việt Nam đã chọn ra chủ đề “Hướng tới Cộng đồng ASEAN: Từ tầm nhìn đến hành động” trở thành chủ đề ưu tiên và xuyên suốt của nhiệm kỳ.[2]
Đặc biệt, trong nhiệm kỳ Chủ tịch ASEAN vào năm 2010, Việt Nam đã gây ấn tượng với bạn bè khu vực và quốc tế khi lần đầu tiên trở thành quốc gia đồng tổ chức chuyến đi đặc biệt dành cho các Bộ trưởng Ngoại giao các nước thành viên. Cụ thể, vào ngày 13/1/2010, trong khuôn khổ Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao, Tổng Thư ký ASEAN Surin Pitsuwan và Bộ trưởng Ngoại giao các nước thành viên đã thực hiện chuyến đi bằng đường bộ dọc Hành lang kinh tế Đông - Tây (EWEC) - tuyến hành lang kết nối giữa Lào, Thái Lan, Myanmar và Việt Nam nhằm thúc đẩy giao lưu và phát triển kinh tế giữa bốn nước. Hành trình bắt đầu từ tỉnh Mukdahan (Thái Lan) qua Savannakhet (Lào) và kết thúc tại Việt Nam. Sau khi thông quan tại Cửa khẩu Lao Bảo (Quảng Trị), các vị Bộ trưởng và Tổng Thư ký ASEAN đã đến Huế, nơi họ nhận được sự đón tiếp hết sức nồng hậu, chu đáo từ lãnh đạo và nhân dân địa phương. Đoàn đã có dịp ghé thăm Kinh thành Huế và thưởng thức những nét văn hóa đặc sắc khác tại nơi đây. Kết thúc hành trình, đoàn tới Đà Nẵng để trù bị cho Hội nghị hẹp các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN và các Hội nghị Bộ trưởng liên quan khác sẽ diễn ra tại Đà Nẵng từ 13-14/01/2010.[3]
Chuyến đi đặc biệt trên được Việt Nam cùng với Thái Lan và Lào tổ chức nhằm xúc tiến ý tưởng về “Kết nối ASEAN”, qua đó thúc đẩy sự kết nối nội khối về hạ tầng, thể chế và người dân mà trung tâm là sự phát triển cơ sở hạ tầng xuyên biên giới.[4] Đại sứ Phạm Quang Vinh, khi đó giữ cương vị là Trợ lý Bộ trưởng Bộ Ngoại giao, trưởng SOM Việt Nam cho biết: “Việc đi dự họp bằng đường bộ xuyên quốc gia của các Bộ trưởng là một cách cảm nhận trực tiếp ý nghĩa của sự kết nối trong khối, đặc biệt là kết nối của tiểu vùng Mekong, hướng tới tăng cường liên kết cao hơn trong ASEAN”.[5]
Chuyến đi của các Bộ trưởng đã nhận được sự hưởng ứng nhiệt tình từ và lời khen ngợi đến từ các quan khách đến từ trong và ngoài khu vực. Đại sứ Lào tại Việt Nam Sounthne Sayachak bày tỏ: “Tôi rất xúc động khi lần đầu tiên các Bộ trưởng ASEAN thực hiện một chuyến đi rất đặc biệt: đi dọc hành lang Đông Tây, từ Thái Lan qua Lào đến Việt Nam”. Bà cũng nhấn mạnh về tầm quan trọng của hoạt động đối với toàn thể ASEAN: “Sự kết nối giữa các nước ASEAN góp phần tăng cường mối quan hệ giữa Việt Nam với các nước ASEAN và tiến tới một cộng đồng chung thân thiện”.[6]
Bên cạnh ý nghĩa biểu tượng cho sự hợp tác giữa ba nước Việt Nam, Thái Lan và Lào, chuyến đi còn phục vụ các Bộ trưởng cho việc tham gia ba Hội nghị cấp Bộ trưởng ASEAN, gồm Hội nghị lần thứ 3 của Hội đồng chính trị an ninh (APCS), Hội nghị Hội đồng điều phối ASEAN (ACC) và Hội nghị Bộ trưởng ngoại giao ASEAN (AMM Retreat). Từ đó, các quốc gia thành viên và đối tác đều nhất trí đồng thuận lĩnh vực ưu tiên chung nhất của ASEAN cũng như trong hợp tác của ASEAN với các đối tác là hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Cộng đồng ASEAN vào năm 2015 và đưa Hiến chương ASEAN đi vào cuộc sống.[7]
Theo các Bộ trưởng, chủ đề ASEAN 2010 do Việt Nam đề xướng đã thể hiện được 5 vấn đề quan trọng mà ASEAN cần hành động là: (i) Thúc đẩy đoàn kết và liên kết ASEAN; (ii) bảo đảm và đẩy nhanh lộ trình thực hiện hiến chương cũng như các lộ trình xây dựng ASEAN; tiếp tục mở rộng và làm sâu sắc hơn quan hệ của ASEAN; (iii) tăng cường hợp tác trong ASEAN cũng như các đối tác về các lĩnh vực truyền thông, quảng bá hình ảnh và đề cao vai trò trung tâm của ASEAN trong khu vực.[8]
Ngoài ra, các quan chức cao cấp tiếp tục nhấn mạnh tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN diễn ra trong một môi trường nhiều thuận lợi, song cũng gặp không ít khó khăn và thách thức do tác động của các nhân tố trong và ngoài ASEAN, nhất là những diễn biến nhanh chóng và phức tạp của tình hình khu vực và quốc tế.[9][10] Trả lời phỏng vấn báo chí sau khi Hội nghị kết thúc, Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Gia Khiêm cho biết một số văn bản đã được thông qua tại các Hội nghị như: Nguyên tắc dự thảo Nghị định thư về Cơ chế giải quyết tranh chấp của ASEAN, xây dựng quy chế trọng tài trong giải quyết tranh chấp phù hợp với Hiến chương ASEAN,...[11] Là các Hội nghị đầu tiên mà Việt Nam chủ trì trong nhiệm kỳ chủ tịch ASEAN, tuy nhiên các Hội nghị đều diễn ra thành công và tốt đẹp, điều đó cho thấy sự chủ động trong công tác chuẩn bị nói chung và khả năng điều phối của Việt Nam nói riêng trong công cuộc xúc tiến ý tưởng kết nối ASEAN cho cả lợi ích chung của các thành viên trong khối cũng như lợi ích trực tiếp đến Việt Nam.
Thông qua bài viết trên, Galileo Society hy vọng đã đem đến cho bạn đọc những thông tin thú vị về một trong những dấu ấn đáng nhớ nhất trong năm chủ tịch ASEAN đầy thành công và đặc biệt của Việt Nam cũng như vai trò của Việt Nam đối với bạn bè trong khối. Theo dõi fanpage Galileo Society để không bỏ lỡ bất kỳ thông tin bổ ích nào bạn nhé!
