MỞ ĐẦU
Trong thời gian gần đây, lực lượng Houthi ở Yemen được ghi nhận đã tiến hành hàng loạt vụ tập kích nhằm vào các tàu vận tải qua Biển Đỏ. Trước những động thái được cho là vi phạm tới an ninh hàng hải và tự do thương mại quốc tế, ngày 12/1/2024, liên quân Mỹ - Anh đã thực hiện cuộc không kích đáp trả nhằm vào hàng loạt các vị trí quan trọng của lực lượng Houthi. Động thái của hai bên tại Biển Đỏ đã tạo ra những nguy cơ leo thang xung đột và bất ổn về an ninh - chính trị trong khu vực Trung Đông, đồng thời, ảnh hưởng tiêu cực tới tình hình kinh tế - thương mại toàn cầu. Trong chuyên mục Góc nhìn Galileo lần này, hãy cùng chúng mình tìm hiểu về tình hình, nguyên nhân và tác động của cuộc khủng hoảng ở Biển Đỏ hiện nay nhé!
1. Khái quát tình hình khủng hoảng Biển Đỏ (10/2023 - 1/2024)
1.1. Khái quát thông tin
Biển Đỏ là một vịnh nhỏ của Ấn Độ Dương nằm giữa châu Phi và châu Á, tiếp giáp với 10 quốc gia bao gồm: Ai Cập, Israel, Jordan, Sudan, Ai Cập, Saudi Arabia, Yemen, Djibouti, Eritrea, Somalia. Vùng biển này là một trong hai con đường dẫn tới kênh đào Suez, do đó khu vực này có vị trí quan trọng trên tuyến đường vận tải hàng hải của thế giới, chiếm khoảng 12% lưu lượng hàng hóa thương mại toàn cầu cùng 4,8 triệu thùng dầu được vận chuyển qua mỗi ngày.[1] Trên tuyến đường vận tải biển quan trọng này, eo biển Bab-el-Mandeb với chiều rộng 20 dặm và chiều dài 70 dặm giữa vùng Sừng châu Phi với mũi phía nam của bán đảo Arab, tạo thành lối vào phía Nam của của Biển Đỏ từ Vịnh Aden và Ấn Độ Dương, được coi là vị trí án ngữ (chokepoint) đối với tuyến đường vận tải này.[2] Một tình huống tắc nghẽn hoặc căng thẳng leo thang tại đây có thể gây ra những tác động tiêu cực tới giao thông và vận tải biển trong khu vực, cũng như nền kinh tế toàn cầu.
Lực lượng Houthi, tên tiếng Arab là Ansar Allah (tiếng Việt: Người bảo vệ của đấng Allah) là một phong trào Hồi giáo kết hợp chính trị và vũ trang. Phong trào Houthi đại diện cho người Zaydi theo dòng Hồi giáo Shia, xuất hiện ở Sa’dah (Yemen) vào những năm 1990.[3] Năm 2014, lực lượng Houthi đã tiến hành tấn công vào thủ đô Sana’a, mở đầu cho nội chiến Yemen.[4] Tính tới hiện nay, lực lượng này đã kiểm soát phần lớn miền Bắc Yemen, bao gồm cả thủ đô Sana’a. Ngoài ra, phần lãnh thổ của lực lượng Houthi còn bao gồm các quần đảo nhỏ ở phía bắc Yemen, sát với eo biển Bab-el-Mandeb. Thực tế này gây ra mối đe dọa lớn đối với an ninh hàng hải tại eo Biển Đỏ, khi lực lượng Houthi đã tiến hành một số cuộc không kích nhỏ lẻ vào các tàu hàng đi qua vùng biển này trong khoảng từ năm 2015 tới năm 2017.[5]
1.2. Tóm tắt diễn biến
Kể từ khi cuộc xung đột giữa Israel và Hamas nổ ra vào ngày 07/10/2023, lực lượng Houthi đã tuyên bố ủng hộ cuộc đấu tranh của người Palestine và tiến hành tấn công vào các tàu vận tải đi qua eo biển Bab-el-Mandeb được cho là sở hữu bởi Israel, treo cờ Israel, và có lộ trình đi tới các cảng của Israel.[6] Lực lượng Houthi khẳng định các cuộc tấn công sẽ chỉ dừng lại khi Israel chấm dứt chiến dịch quân sự tại Dải Gaza.[7] Lực lượng Houthi sử dụng kho vũ khí đa dạng gồm máy bay không người lái, tên lửa chống hạm phóng từ mặt đất, v.v… nhằm thực hiện các cuộc tập kích vào các tàu vận chuyển qua Biển Đỏ. Động thái tấn công các tàu chở hàng diễn ra lần đầu tiên vào ngày 19/11/2023 khi tàu Galaxy Leader bị lực lượng Houthi đổ bộ và bắt giữ. Một vụ việc khác đáng chú ý là vụ tấn công vào tàu Maersk Hangzhou diễn ra từ ngày 30 tới ngày 31/12/2023. Giải thích cho các động thái trên, Houthi cho rằng các tàu hàng này “có liên hệ với Israel”.[8][9] Cho tới nay, theo trang tin Haaretz của Israel, gần 30 lượt tấn công vào các tàu chở hàng dân sự và tàu quân sự trên Biển Đỏ đã được ghi nhận.[10] Trong đó, vụ việc gần đây nhất diễn ra vào ngày 27/1/2024, tàu chở dầu Marlin Luanda treo cờ quần đảo Marshall có liên quan tới Vương quốc Anh đã bị tên lửa chống hạm của lực lượng Houthi làm bốc cháy một phần.[11]
Phản ứng trước các cuộc tấn công của Houthi, ngày 18/12/2023, Bộ Quốc phòng Mỹ đã ra thông cáo báo chí về việc bảo vệ tự do hàng hải ở Biển Đỏ. Theo đó, Chiến dịch Người bảo vệ Thịnh vượng (tên tiếng Anh: Operation Prosperity Guardian) được thành lập với 10 thành viên bao gồm Mỹ, Anh, Bahrain, Canada, Pháp, Ý, Hà Lan, Na Uy, Seychelles và Tây Ban Nha. Mục đích của chiến dịch này là giải quyết các thách thức an ninh ở phía nam Biển Đỏ và Vịnh Aden, với mục tiêu đảm bảo tự do đi lại cho tất cả các quốc gia và tăng cường an ninh khu vực.[12] Ngày 12/01/2024, liên quân do Mỹ và Anh dẫn đầu, đã mở các cuộc tấn công đáp trả vào lãnh thổ của lực lượng Houthi ở Yemen.[13] Tính đến ngày 27/1/2024, liên quân Mỹ - Anh đã thực hiện ít nhất mười cuộc tấn công nhằm vào lực lượng Houthi trên lãnh thổ Yemen.[14] Gần đây nhất, ngày 22/1, Liên minh châu Âu (EU) đã phê chuẩn việc thành lập một phái bộ quân sự ở Biển Đỏ nhằm đảm bảo an toàn, tự do hàng hải của các tàu thương mại của châu u và quốc tế đi qua Biển Đỏ.[15] Động thái trên cho thấy khả năng tình hình khu vực Biển Đỏ trong thời gian tới sẽ tiếp tục leo thang khi có sự can dự trực tiếp của các quốc gia thuộc Liên minh châu Âu (EU).
Trước tình hình căng thẳng leo thang ở eo biển Bab-el-Mandeb, ngày 10/1/2024, Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc (UNSC) đã thông qua Nghị quyết yêu cầu Houthi chấm dứt ngay lập tức các cuộc tấn công Yemen nhằm vào hoạt động vận chuyển hàng hải ở Biển Đỏ.[16] Sau cuộc tập kích của liên quân Mỹ - Anh nhằm vào lực lượng Houthi ở Yemen, các nước trong khu vực như Ai Cập, Saudi Arabia, Jordan kêu gọi các bên kiềm chế và giảm leo thang căng thẳng. Bộ Ngoại giao Iran cho rằng cuộc tấn công trên là xâm phạm chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Yemen và vi phạm luật pháp quốc tế.[17] Trong khi đó, phía Nga cho rằng các cuộc tấn công vào lãnh thổ Yemen là một sự coi thường đối với luật pháp quốc tế và làm leo thang căng thẳng trong khu vực.[18] Đại diện thường trực của Trung Quốc tại Liên Hợp Quốc Trương Quân cho rằng hành động của Anh và Mỹ đã làm gia tăng căng thẳng, đồng thời, “kêu gọi tất cả các bên tuân thủ luật pháp quốc tế, thực hiện những nỗ lực chung nhằm duy trì hòa bình và an ninh ở Biển Đỏ và Trung Đông”.[19] Ngày 23/1, Tuyên bố chung của 24 quốc gia bao gồm Mỹ, Anh, Canada, Hàn Quốc, Australia, New Zealand, Đức, v.v… đã lên án các cuộc tấn công của lực lượng Houthi vào các tàu hàng trên Biển Đỏ, gây phương hại tới tự do hàng hải và ảnh hưởng gián tiếp đến thương mại toàn cầu.[20]
2. Nguyên nhân dẫn tới tình trạng leo thang căng thẳng tại khu vực Biển Đỏ
Tính tới nay, lực lượng Houthi và liên quân do Mỹ dẫn đầu là hai thành phần can dự chính và trực tiếp vào tình hình leo thang căng thẳng ở Biển Đỏ. Trong đó, hai bên đều có những động cơ và mục đích riêng khi thực hiện các hành động đáp trả lẫn nhau.
Về phía Houthi, một mặt, lực lượng này tiến hành các cuộc tấn công vào các tàu được cho là của Israel để phản đối “sự phong tỏa, tàn phá và bạo lực leo thang” ở Gaza gây ra bởi Israel và thể hiện tình đoàn kết với người dân Palestine.[21] Cho tới nay, dù chịu nhiều tổn thất lớn và nguy cơ bị đáp trả tổng lực bởi Liên quân Mỹ - Anh, Houthi vẫn khẳng định nhóm chỉ dừng các cuộc tấn công tại Biển Đỏ khi Israel rút quân tại Gaza.[22] Người phát ngôn của lực lượng Houthi, ông Yahya Saree cảnh cáo “tất cả các tàu thuyền mang bất cứ quốc tịch nào chuẩn bị cập cảng tại Israel đều sẽ trở thành mục tiêu tấn công nếu Dải Gaza không tiếp nhận được số lương thực và thuốc men cần thiết.”[23] Như vậy, mục đích trực tiếp của Houthi là để thể hiện sự ủng hộ đối với Hamas, gây sức ép buộc Israel phải ngừng cuộc chiến ở Gaza, đồng thời tạo điều kiện các chuyến hàng nhân đạo vào cứu trợ người dân Palestine. Mặt khác, trong bối cảnh làn sóng phẫn nộ đối với người Israel ở các nước Arab dâng cao, động thái của lực lượng Houthi với mục đích ủng hộ và giúp đỡ người Palestine tại Dải Gaza, đã góp phần nâng cao vị thế của tổ chức này trong khu vực Trung Đông, đồng thời củng cố tính chính danh và sức ảnh hưởng ở Yemen.[24]
Bên cạnh đó, Iran được cho là đã tham gia hỗ trợ một phần vào trong các cuộc tập kích ở eo biển Bab-el-Mandeb. Từ 2015, lực lượng Houthi được coi là một phần của hệ thống “Trục kháng chiến” (tiếng Anh: Axis of Resistance) - một liên minh khu vực chống Israel và phương Tây do Iran lãnh đạo. Mặc dù Iran liên tiếp phủ nhận dính líu tới tình hình leo thang hiện nay tại eo Biển Đỏ, song Washington vẫn cáo buộc Tehran đã lên kế hoạch, cung cấp vũ khí và hỗ trợ cho các hành động của Houthi. Cụ thể, phía Mỹ cho rằng các cố vấn của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran (IRGC) đang hiện diện ở Yemen nhằm tiến hành huấn luyện lực lượng Houthi sử dụng tên lửa và máy bay không người lái.[25] Các cuộc tập kích liên tiếp vào tuyến vận tải qua eo biển Bab-el-Mandeb được cho là phù hợp với chiến lược ngắn hạn của Iran trong khu vực từ sau khi xung đột Israel - Hamas bùng nổ, đó là nhằm tạo ra đòn bẩy với các bên liên quan trong xung đột tại dải Gaza, buộc Israel phải dừng chiến dịch quân sự thông qua việc tạo ra mối đe dọa tới an ninh hàng hải.[26]
Về phía Mỹ, Chiến lược An ninh Quốc gia của Mỹ năm 2022 đề cập tới việc không cho phép các lực lượng trong và ngoài khu vực Trung Đông có động thái đe dọa tới tự do hàng hải, và Washington sẽ sử dụng mọi biện pháp ngăn ngừa và răn đe để đảm bảo an ninh hàng hải.[27] Trong khi đó, hành động tập kích vào tàu vận chuyển của lực lượng Houthi ở eo Biển Đỏ không chỉ làm leo thang tình hình căng thẳng ở Trung Đông, mà còn đe dọa tới một trong những tuyến đường thương mại quan trọng nhất toàn cầu. Chính vì thế, Mỹ cùng các nước đồng minh đã mở Chiến dịch Người Bảo vệ Thịnh vượng nhằm bảo vệ tuyến hàng hải này. Theo tuyên bố của các quan chức Bộ Quốc phòng Anh và Mỹ, động thái quân sự mới nhất ở eo biển Bab-el-Mandeb được cho là nhằm đạt được những mục tiêu: (1) đảm bảo tự do thương mại ở vùng biển Biển Đỏ ngoài khơi Yemen, (2) trả đũa tương xứng lại sự tấn công của Houthi đối với tàu thuyền, đồng thời (3) phá vỡ và làm suy giảm khả năng của Houthi.[28]
Bên cạnh đó, các cuộc không kích đáp trả Houthi được cho là phù hợp với chính sách của Mỹ trong việc ngăn ngừa xung đột Israel - Hamas lan rộng ở khu vực Trung Đông theo hướng bất lợi cho Washington.[29] Kể từ năm 2009, Mỹ thực hiện chính sách xoay trục từ khu vực Trung Đông sang khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương để cạnh tranh ảnh hưởng với Trung Quốc. Tuy nhiên, Trung Đông vẫn đóng một vai trò quan trọng trong chính sách đối ngoại của Mỹ do khu vực này sở hữu vị trí địa chiến lược và nguồn tài nguyên dồi dào. Đồng thời, sự gia tăng ảnh hưởng của Nga và Trung Quốc trong khu vực khiến Mỹ không thể rời bỏ và coi nhẹ vị trí và vai trò của Trung Đông.[30] Chính vì thế, Washington vẫn thực hiện các chính sách nhằm duy trì ảnh hưởng của nước này trong khu vực. Cụ thể, dưới nhiệm kỳ của Tổng thống Donald Trump và Tổng thống Joe Biden, Mỹ đã có những nỗ lực xúc tiến quá trình bình thường hoá quan hệ tại Trung Đông giữa Israel với các nước Arab thông qua Hiệp ước Abraham.[31] Chương trình nghị sự nói trên được đề ra nhằm giải quyết mối quan hệ thù địch nhiều năm giữa người Do Thái và người Arab, thúc đẩy một Trung Đông hòa bình, ổn định, phát triển, đồng thời, bảo vệ các lợi ích an ninh - chính trị và kinh tế của Washington tại khu vực.[32] Tuy nhiên, xung đột Israel - Hamas, căng thẳng leo thang ở biên giới Israel - Lebanon và tình hình hiện nay tại Biển Đỏ đã phá vỡ tiến trình hòa bình này, đẩy Trung Đông vào nguy cơ xung đột, bất ổn định an ninh.[33] Do vậy, việc chính quyền Tổng thống Joe Biden tiến hành không kích đáp trả Houthi nhằm ngăn ngừa những hệ quả của cuộc xung đột Israel - Hamas ảnh hưởng tới chiến lược của Washington trong việc định hình Trung Đông mới.
3. Tác động của tình hình căng thẳng tại Biển Đỏ hiện nay
3.1. Tác động tới kinh tế - thương mại
Các cuộc tấn công của lực lượng Houthi tại eo biển Bab-el-Mandeb đã làm đứt gãy tuyến đường vận tải toàn cầu đi qua Biển Đỏ và kênh đào Suez. Để đảm bảo an toàn cho thủy thủ đoàn và hàng hóa, các tàu vận tải phải phải xác định lại tuyến đường mới đi qua Mũi Hảo Vọng ở Nam Phi, tăng thêm khoảng 3.000 - 3.500 hải lý (6.000 km) cho hành trình nối châu u với châu Á, kéo dài thời gian thêm 10 ngày so với tuyến đường cũ qua Biển Đỏ.[34] Tính tới nay đã có 6 công ty vận tải, bao gồm Maersk, MSC, Hapag-Lloyd, CMA CGM, ZIM và ONE tuyên bố tạm dừng các dịch vụ vận tải qua Biển Đỏ.[35]
Việc các chuyến tàu vận tải không thể đi qua Biển Đỏ mà phải đi qua tuyến đường thay thế là Mũi Hảo Vọng đã khiến giá cước vận chuyển tăng cao tới 170%.[36] Mức giá trung bình vận chuyển một container 40 feet từ châu Á tới châu Âu, đã tăng từ 1.521 USD/40ft vào tháng 12/2023 lên 3.777 USD/40ft vào tháng 1/2024.[37] Bên cạnh đó, chi phí bảo hiểm cho các tàu vận tải cũng tăng. Cụ thể, theo kênh truyền hình TRT World, các công ty vận tải cho biết bảo hiểm rủi ro của tàu chở hàng qua Biển Đỏ tăng 250% kể từ khi cuộc khủng hoảng bắt đầu.[38] Chi phí vận chuyển tăng lên có thể làm gia tăng lạm phát, từ đó, làm suy yếu khả năng phục hồi của kinh tế thế giới, vốn chịu thiệt hại từ đại dịch COVID- 19 và các cuộc xung đột trên toàn cầu trong năm 2023.
Bên cạnh đó, cuộc khủng hoảng hiện nay ở Biển Đỏ cũng đã gây ra những tác động tiêu cực tới chuỗi cung ứng toàn cầu, tiêu biểu nhất là chuỗi cung ứng hàng hóa giữa châu u với châu Á. Tại châu u, các hãng sản xuất ô tô là Tesla, Volvo và Suzuki đều tuyên bố đình chỉ sản xuất tại các nhà máy ở châu lục này do vấn đề đình trệ chuỗi cung ứng linh kiện, ảnh hưởng từ các cuộc tấn công của Houthi ở eo biển Bab-el-Mandeb.[39] Bên cạnh đó, thời gian tàu chở hàng di chuyển lâu hơn đã khiến các nhà cung cấp thực phẩm ở châu u và châu Á lo ngại những sản phẩm nông sản như hoa quả, rau củ, thịt sữa, v.v… có thể bị hỏng, vì thế đã tạm dừng các hợp đồng cung cấp.[40] Đối với Trung Quốc, kênh đào Suez và tuyến đường Biển Đỏ chiếm tới 60% lượng hàng hóa xuất khẩu sang châu u của nước này. Sự đình trệ hiện tại ở eo Biển Đỏ sẽ gây áp lực lên nền kinh tế Trung Quốc, tạo ra thách thức đối với Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) do Bắc Kinh khởi xướng, đồng thời, gây ra sự đứt gãy nguồn cung đối với châu Âu trong tương lai gần.[41][42]
Nền kinh tế của một số nước Trung Đông lân cận vùng Biển Đỏ cũng chịu những tác động tiêu cực. Trong đó, nổi bật nhất là Ai Cập - quốc gia sở hữu và quản lý kênh đào Suez, vốn trước đó phải đối mặt với tình trạng suy thoái, lạm phát gia tăng và có nền kinh tế phụ thuộc vào nguồn ngoại tệ. Doanh thu ngoại tệ từ kênh đào Suez của Ai Cập đã bị ảnh hưởng do việc các chuyến tàu vận tải thay đổi lộ trình. Tính đến ngày 12/1/2024, doanh thu đã giảm 40% so với mức của năm 2023.[43]
3.2. Tác động đối với tình hình an ninh - chính trị khu vực
Về an ninh, có thể nhận định, tình hình căng thẳng hiện nay tại eo biển Bab-el-Mandeb là một phản ứng dây chuyền trong chuỗi xung đột ở Trung Đông kể từ khi xung đột Israel - Hamas bùng nổ vào tháng 10/2023, và không loại trừ khả năng một cuộc xung đột khác theo chuỗi dây chuyền đó sẽ tiếp tục diễn ra ở khu vực đầy bất ổn này. Trong đó, nổi bật nhất là nguy cơ xảy ra một cuộc chiến toàn diện trong khu vực, cụ thể là giữa Mỹ và đồng minh với Iran và các lực lượng dân quân. Động thái gần đây của Anh - Mỹ vào tháng 1/2024 trên thực tế đã dẫn tới nguy cơ của hàng loạt phản ứng mạnh hơn từ phía Tehran trên toàn bộ khu vực Trung Đông.[44] Từ ngày 15 tới 16/1/2024, Iran đã tiến hành hàng loạt cuộc không kích ở Syria, Iraq và Pakistan nhằm phô diễn sức mạnh và phát thông điệp răn đe Israel và Mỹ.[45] Các động thái ngoài thực địa gần đây dường như cho thấy cả Iran và Mỹ đều đang có ý định leo thang căng thẳng thành một cuộc chiến tổng lực giữa hai bên. Tuy nhiên, trên thực tế, các bên liên quan trực tiếp là Mỹ và Iran đều tỏ rõ ý định không muốn leo thang chiến tranh ở mức độ cao. Ngày 16/1, trong cuộc họp báo ở Nhà Trắng, John Kirby - Điều phối viên liên lạc của Hội đồng An ninh Quốc gia, khẳng định về tình hình căng thẳng ở eo Biển Đỏ rằng “Mỹ không mong muốn một cuộc chiến tranh.”[46] Trong khi đó, phía Tehran khẳng định các cuộc không kích trong hai ngày 15 tới 16/1 chỉ mang tính đe dọa thay vì “báo hiệu một cuộc chiến tranh với Mỹ và Israel.”[47] Như vậy, có thể nhận định, tình hình an ninh của Trung Đông trong thời gian tới sẽ tiếp tục bất ổn với các cuộc xung đột nhỏ lẻ, song khó có thể leo thang thành chiến tranh tổng lực giữa các bên.
Về chính trị, cuộc khủng hoảng Biển Đỏ tiếp tục phản ánh những chuyển biến của cục diện chính trị Trung Đông từ sau khi cuộc xung đột Israel - Hamas bùng nổ. Trong đó, tiêu biểu nhất là sự suy giảm ảnh hưởng của Mỹ ở Trung Đông. Sự khác biệt trong cách thức tiếp cận để giải quyết tình hình căng thẳng tại eo biển Bab-el-Mandeb cho thấy sự bất đồng quan điểm giữa Washington đối với các đồng minh Trung Đông từ sau khi chiến sự ở Dải Gaza bắt đầu vào tháng 10/2023. Tính tới nay, ngoài Bahrain, không một quốc gia Arab nào tham gia liên minh Chiến dịch Người bảo vệ Thịnh vượng do Mỹ dẫn đầu.[48] Tiếp đó, sau cuộc không kích của liên quân Mỹ - Anh vào Houthi ngày 12/1, hầu hết các nước Arab đã thể hiện sự “quan ngại sâu sắc” đối với tình trạng leo thang của các hoạt động quân sự ở Biển Đỏ, đồng thời kêu gọi các bên kiềm chế.[49] Sự khác biệt này có thể giải thích dựa trên những bất đồng của các nước Trung Đông trong cách tiếp cận chính sách của Mỹ đối với xung đột Israel - Hamas và việc Washington duy trì hỗ trợ Israel.[50] Sau một thập kỷ chìm trong chiến tranh, xung đột và bất ổn liên miên, các quốc gia Trung Đông đều muốn hướng tới một khu vực hòa bình, ổn định, cùng hợp tác phát triển. Chính vì thế, để tránh leo thang căng thẳng, các nước đồng minh của Mỹ ở Trung Đông đã có những động thái khác với Washington, đề cao giải pháp chính trị - ngoại giao thay vì quân sự, coi một thỏa thuận ngừng bắn giữa Israel và Hamas là điều kiện chấm dứt hoàn toàn các cuộc giao tranh và xung đột ở khu vực Trung Đông.[51] Như vậy, cuộc xung đột hiện tại ở Dải Gaza cùng một trong những hệ quả nghiêm trọng của nó là cuộc khủng hoảng Biển Đỏ đã làm gia tăng mâu thuẫn giữa các đồng minh Trung Đông với Mỹ, từ đó, góp phần phản ánh sự suy giảm quyền lực của Washington trong khu vực này.
Bên cạnh đó, hiện nay, các nước Trung Đông có xu hướng coi Trung Quốc là ứng viên hàng đầu cho vai trò trung gian giải quyết các vấn đề xung đột và căng thẳng ở khu vực này. Trong những năm trở lại đây, Trung Quốc muốn xây dựng hình ảnh ở Trung Đông như “một cường quốc ôn hòa” hơn so với Mỹ - vốn là nước đã góp phần dẫn đến những bất ổn hiện tại ở Trung Đông.[52] Những phản ứng được cho là trung lập của Bắc Kinh chứng tỏ vai trò đáng tin cậy của Trung Quốc trong việc giải quyết các mâu thuẫn ở Trung Đông, vốn đã được chứng minh qua sự kiện trung gian nối lại quan hệ giữa Iran và Saudi Arabia vào tháng 3/2022.[53] Trong tương lai gần, có thể dự đoán Trung Quốc sẽ tiếp tục làm trung gian hòa giải cho cuộc khủng hoảng hiện nay tại eo Biển Đỏ và cuộc xung đột Israel - Hamas, nhằm cạnh tranh ảnh hưởng và vị thế với Mỹ ở khu vực Trung Đông.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1], [34] Moti, Altaf (2024), “How The Red Sea Crisis Threatens Global Trade And Security – OpEd”, Eurasia Review, ngày 19/1/2024. Truy cập ngày 28/1/2024, từ: https://www.eurasiareview.com/20012024-how-the-red-sea-crisis-threatens-global-trade-and-security-oped/.
[2] Metcalfe, Tom (2024), “Why the 'Bab el Mandeb' plays an outsized role in human history”, National Geographic, ngày 11/1/2024. Truy cập ngày 28/1/2024, từ: https://www.nationalgeographic.com/history/article/bab-al-mandan-red-sea-suez-shipping-crisis-houthis-gaza.
[3] “Who are the Houthis? A simple guide to the Yemeni group”, Al Jazeera, ngày 12/1/2024. Truy cập ngày 28/1/2024, từ: https://www.aljazeera.com/news/2024/1/12/who-are-yemens-houthis-a-basic-guide.
[4] “War in Yemen”, Center for Preventive Action, ngày 12/1/2024. Truy cập ngày 25/1/2024, từ: https://www.cfr.org/global-conflict-tracker/conflict/war-yemen.
[5] “Importance of Bab el-Mandeb Strait - Defence News”, The Financial Express, ngày 5/1/2024. Truy cập ngày 28/1/2024, từ: https://www.financialexpress.com/business/defence-importance-of-bab-el-mandeb-strait-3356385/.
[6] “In escalation, Houthis vow to target all Israel-bound ships in Red Sea”, The Times of Israel, ngày 9/1/2024. Truy cập ngày 25/1/2024, từ: https://www.timesofisrael.com/in-escalation-houthis-vow-to-target-all-israel-bound-ships-in-red-sea/.
[7] Bazzi, Mohamad (2024), “By bombing Yemen, the west risks repeating its own mistakes | Mohamad Bazzi”, The Guardian, ngày 12/1/2024. Truy cập ngày 28/1/2024, từ: https://www.theguardian.com/commentisfree/2024/jan/12/yemen-houthi-militia-israel-gaza-red-sea.
[8] “Houthis seize ship in Red Sea with link to Israeli company”, Reuters, ngày 19/11/2023. Truy cập ngày 28/1/2024, từ: https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-says-houthis-seize-ship-red-sea-no-israelis-among-owners-or-crew-2023-11-19/.
[9] Elimam, Ahmed (2023), “US sinks 3 ships, kills 10 after Houthi Red Sea attack”, Reuters, ngày 31/12/2023. Truy cập ngày 28/1/2024, từ: https://www.reuters.com/world/middle-east/maersk-pauses-red-sea-sailings-after-houthi-attack-container-ship-2023-12-31/.
[10] “The Full Map: All Ships Attacked by Yemen's Houthis in the Red Sea - National Security & Cyber”, Haaretz, ngày 15/1/2024. Truy cập ngày 28/1/2024, từ: https://www.haaretz.com/israel-news/security-aviation/2024-01-15/ty-article-magazine/30-attacks-all-red-sea-ships-targeted-by-the-houthis/0000018c-5df7-d6f9-afbc-5dff7a430000.
[11] Gambrell, Jon; Tara Copp (2024), “Yemen Houthi rebels fire a missile at a US warship, escalating worst Mideast sea conflict in decades”, AP News, ngày 27/1/2024. Truy cập ngày 28/1/2024, từ: https://apnews.com/article/yemen-houthi-gulf-aden-shipping-british-military-7fafd1cfb3e04209b97a0d0f2abd5c26.
[12] “Statement from Secretary of Defense Lloyd J. Austin III on Ensuring Freedom of Navigation in the Red Sea”, Bộ Quốc phòng Mỹ, ngày 18/12/2023. Truy cập ngày 28/1/2023, từ: https://www.defense.gov/News/Releases/Release/Article/3621110/statement-from-secretary-of-defense-lloyd-j-austin-iii-on-ensuring-freedom-of-n/.
[13] Stewart, Phil; Idrees Ali; Mohammed Ghobari (2024), “US and Britain strike Yemen in reprisal for Houthi attacks on shipping”, Reuters, ngày 13/1/2024. Truy cập ngày 28/1/2024, từ: https://www.reuters.com/world/us-britain-carry-out-strikes-against-houthis-yemen-officials-2024-01-11/.
[14] “US Forces Hit Houthi Anti-Ship Missile Targeting Red Sea, Centcom Says”, The National, ngày 27/1/2024. Truy cập ngày 28/1/2024, từ: https://www.thenationalnews.com/mena/2024/01/27/us-forces-hit-houthi-anti-ship-missile-targeting-red-sea-centcom-says/.
[15] Bueger, Christian (2024), “EU’s Red Sea Mission Comes at a Price — Somali Pirates Are Back”, EUobserver, ngày 22/1/2024. Truy cập ngày 28/1/2024, từ: https://euobserver.com/opinion/157956.
[16] “Security Council Strongly Condemns Houthi Attacks on Red Sea Shipping” (2024), UN News, ngày 11/1/2024. Truy cập ngày 28/1/2024, từ: https://news.un.org/en/story/2024/01/1145382#:~:text=The%20resolution%20condemns%20the%20provision,Yemen's%20long%2Drunning%20civil%20conflict.
[17], [49] “World reacts to US, UK attacks on Houthi targets in Yemen”, Al Jazeera, ngày 12/1/2024. Truy cập ngày 28/1/2024, từ: https://www.aljazeera.com/news/2024/1/12/world-reacts-to-us-uk-attacks-on-houthi-targets-in-yemen.
[18] Faulconbridge, Guy; Filipp Lebedev (2024), “Russia condemns US and UK for 'irresponsible' strikes on Yemen”, Reuters, ngày 21/1/2024. Truy cập ngày 28/1/2024, từ: https://www.reuters.com/world/russia-requests-un-security-council-meeting-after-us-britain-strike-yemen-2024-01-12/.
[19] “China: US, UK Attack on Yemen Will Definitely Exacerbate Regional Tensions”, nournews, ngày 13/1/2024. Truy cập ngày 28/1/2024, từ: https://nournews.ir/En/News/161167/China-US,-UK-attack-on-Yemen-will-definitely-exacerbate-regional-tensions.
[20] “Joint Statement from the Governments of Albania, Australia, Bahrain, Canada, Croatia, Czech Republic, Denmark, Estonia, Germany, Guinea-Bissau, Hungary, Italy, Kenya, Latvia, Lithuania, Montenegro, Netherlands, New Zealand, North Macedonia, Poland, Republic of Korea, Romania, United Kingdom, and the United States”, The White House, ngày 23/1/2024. Truy cập ngày 28/1/2024, từ: https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2024/01/23/joint-statement-from-the-governments-of-albania-australia-bahrain-canada-croatia-czech-republic-denmark-estonia-germany-guinea-bissau-hungary-italy-kenya-latvia-lithuania-montenegro-ne/.
[21] Feed (2024), “Red Sea Attacks: Who Are the Houthis, and Why Are They Attacking Ships in the Red Sea?”, The Economic Times, ngày 12/1/2024. Truy cập ngày 28/1/2024, từ: https://economictimes.indiatimes.com/news/international/us/red-sea-attacks-who-are-the-houthis-and-why-are-they-attacking-ships-in-the-red-sea/articleshow/106776845.cms?from=mdr.
[22] Al-Mujahid, Ali; Adela Suliman; Sarah Dadouch (2023), “New U.S.-Led Red Sea Task Force Won’t Stop Shipping Attacks, Houthis Say”, Washington Post, ngày 20/12/2023. Truy cập ngày 28/1/2024, từ: https://www.washingtonpost.com/world/2023/12/19/houthi-shipping-red-sea-oil-alliance/.
[23] “Houthis’ Threat to Ships in Red Sea Now Includes ‘All Ships’”, Iran International, ngày 12/10/2023. Truy cập ngày 28/1/2024, từ: https://www.iranintl.com/en/202312105907.
[24] Tharoor, Ishaan (2024), “What Yemen’s Houthis Gain through Their Red Sea Strikes”, Washington Post, ngày 16/1/2024. Truy cập ngày 28/1/2024, từ: https://www.washingtonpost.com/world/2024/01/16/houthi-yemen-red-sea-strikes-what-gained-won/.
[25] Faucon, Benoit; Warren P. Strobel (2024), “Iranian Military Technology and Advisers Aid Houthi Attacks in Red Sea, Officials Say”, The Wall Street Journal, ngày 24/1/2024. Truy cập ngày 28/1/2024, từ: https://www.wsj.com/world/middle-east/iranian-military-technology-and-advisers-aid-houthi-attacks-in-red-sea-officials-say-6ee971f2.
[26] Vatanka, Alex (2024), “The Houthis, Iran, and Tensions in the Red Sea”, Middle East Institute, ngày 11/1/2024. Truy cập ngày 28/1/2024, từ: https://www.mei.edu/publications/houthis-iran-and-tensions-red-sea.
[27] “National Security Strategy October 2022”, The White House. Truy cập ngày 27/1/2024, từ: https://www.whitehouse.gov/wp-content/uploads/2022/10/Biden-Harris-Administrations-National-Security-Strategy-10.2022.pdf.
[28] Bartholomew, Jem (2024), “US-UK Airstrikes on Houthi Military Sites in Yemen – What We Know so Far”, The Guardian, ngày 23/1/2024. Truy cập ngày 28/1/2024, từ: https://www.theguardian.com/world/2024/jan/22/us-uk-airstrikes-houthi-yemen-what-we-know-so-far-explainer#:~:text=US%20Central%20Command%20said%20the,interests%20of%20degrading%20Houthi%20capabilities.
[29] Collinson, Stephan (2023), “The US is mounting a frantic effort to head off a wider Middle East war”, CNN, ngày 17/11/2023. Truy cập ngày 28/1/2024, từ: https://edition.cnn.com/2023/10/16/politics/us-prevent-wider-middle-east-war/index.html.
[30], [31], [33] Boyd Anderson, Kerry (2023), “Is the Middle East undermining the US’ pivot to Asia?”, Arab News, ngày 25/11/2023. Truy cập ngày 28/1/2024, từ: https://www.arabnews.com/node/2397461.
[32] S. Jeffrey, James (2024), “The Abraham Accords: A Three-Year Success Now at a Crossroads”, Wilson Center, ngày 14/1/2024. Truy cập ngày 28/1/2024, từ: https://www.wilsoncenter.org/article/abraham-accords-three-year-success-now-crossroads.
[34] Moti, Altaf (2024), “How the Red Sea Crisis Threatens Global Trade and Security – OPED”, Eurasia Review, ngày 19/1/2024. Truy cập ngày 28/1/2024, từ: https://www.eurasiareview.com/20012024-how-the-red-sea-crisis-threatens-global-trade-and-security-oped/.
[35] Ziady, Hanna (2024), “How the Red Sea crisis could clobber the global economy”, CNN, ngày 10/1/2024. Truy cập ngày 28/1/2024, từ: https://edition.cnn.com/2024/01/10/economy/red-sea-attacks-economic-impact/index.html.
[36] “Escalation in the Red Sea: How it benefits the Houthis and Israel”, EL PAÍS English, ngày 14/1/2024. Truy cập ngày 28/1/2024, từ: https://english.elpais.com/international/2024-01-14/escalation-in-the-red-sea-how-it-benefits-the-houthis-and-israel.html.
[37], [43] Denamiel, Thibault; Schleich, Matthew; A. Reinsch, William; Todman, Will (2024), “The Global Economic Consequences of the Attacks on Red Sea Shipping Lanes”, CSIS, ngày 22/1/2024. Truy cập ngày 28/1/2024, từ: https://www.csis.org/analysis/global-economic-consequences-attacks-red-sea-shipping-lanes.
[38] Sofuoglu, Murat (2024), “How Houthi attacks can impact global shipping across the Red Sea”, TRT World, ngày 3/1/2024. Truy cập ngày 28/1/2024, từ: https://www.trtworld.com/magazine/how-houthi-attacks-can-impact-global-shipping-across-the-red-sea-16343992.
[39] Jones, Gwyn (2024), “Red Sea crisis a risk for EU economy, trade chief warns”, Euronews.com, ngày 16/1/2024. Truy cập ngày 28/1/2024, từ: https://www.euronews.com/my-europe/2024/01/16/red-sea-crisis-a-risk-for-eu-economy-energy-supply-and-prices-trade-chief.
[40] Lê Linh (2024), “Khủng hoảng Biển Đỏ gây tổn thương chuỗi cung ứng thực phẩm toàn cầu”, Saigon Times, ngày 19/1/2024. Truy cập ngày 28/1/2024, từ: https://thesaigontimes.vn/khung-hoang-bien-do-gay-ton-thuong-chuoi-cung-ung-thuc-pham-toan-cau/.
[41] Shen, Samuel; Hall, Casey; Zhang, Ellen (2024), “Red Sea crisis pressures China's exporters as shipping delays, costs mount”, The Economic Times, ngày 22/1/2024. Truy cập ngày 28/1/2024, từ: https://economictimes.indiatimes.com/small-biz/trade/exports/insights/red-sea-crisis-pressures-chinas-exporters-as-shipping-delays-costs-mount/articleshow/107044328.cms?from=mdr.
[42] Trường Đặng (2024), “Thách thức với BRI trong bối cảnh mới”, Stockbiz, ngày 23/1/2024. Truy cập ngày 28/1/2024, từ: https://stockbiz.vn/tin-tuc/thach-thuc-voi-bri-trong-boi-canh-moi/22929797.
[44] Wright, Robin (2024), “How Ten Middle East Conflicts Are Converging Into One Big War”, The New Yorker, ngày 17/1/2024. Truy cập ngày 28/1/2024, từ: https://www.newyorker.com/news/daily-comment/how-ten-middle-east-conflicts-are-converging-into-one-big-war.
[45] Speakman, Simon (2024), “‘Credibility at stake’: Why did Iran strike inside Pakistan amid Gaza war?”, Al Jazeera, ngày 19/1/2024. Truy cập ngày 28/1/2024, từ: https://www.aljazeera.com/news/2024/1/19/credibility-at-stake-why-did-iran-bomb-pakistan-amid-gaza-war.
[46] “Press Briefing by Press Secretary Karine Jean-Pierre and NSC Coordinator for Strategic Communications John Kirby”, The White House, ngày 16/1/2024. Truy cập ngày 28/1/2024, từ: https://www.whitehouse.gov/briefing-room/press-briefings/2024/01/16/press-briefing-by-press-secretary-karine-jean-pierre-and-nsc-coordinator-for-strategic-communications-john-kirby-38/.
[47] “What does Iran want?”, Financial Times, ngày 19/1/2024. Truy cập ngày 28/1/2024, từ: https://www.ft.com/content/df656629-e27e-455f-bb9e-037eb8141778.
[48], [50] Salacanin, Stasa; Sabaghi, Dario (2024), “Why Arab states didn't join the US-led Red Sea task force”, The New Arab, ngày 16/1/2024. Truy cập ngày 28/1/2024, từ: https://www.newarab.com/analysis/why-arab-states-didnt-join-us-led-red-sea-task-force.
[51] Xijin, Hu (2023), “The fundamental way to ensure peace and stability in the Red Sea is to achieve a permanent cease-fire in Gaza”, Global Times, ngày 20/12/2023. Truy cập ngày 28/1/2024, từ: https://www.globaltimes.cn/page/202312/1304001.shtml.
[52] Lê Xuân Thuận (2022), “Những bước chuyển mới trong cục diện khu vực Trung Đông”, Tạp chí Cộng sản, ngày 31/3/2022. Truy cập ngày 28/1/2024, từ: https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/the-gioi-van-de-su-kien/-/2018/825216/nhung-buoc-chuyen-moi-trong-cuc-dien-khu-vuc-trung-dong.aspx.
[53] Thanh Danh (2024), “Lý do Trung Quốc ngần ngại can thiệp khủng hoảng Biển Đỏ”, VnExpress, ngày 21/1/2024. Truy cập ngày 28/1/2024, từ: https://vnexpress.net/ly-do-trung-quoc-ngan-ngai-can-thiep-khung-hoang-bien-do-4701187.html.
