![[Góc nhìn Galileo _ 23_04_2023]](https://ssztovxtowhfkxhhzykm.supabase.co/storage/v1/object/public/post-images/uploads/1789485069137-ec317bf0-e7ab-4d97-b83a-82031f0353c3.jpg)
Ngày 21/3/2023, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin đã cùng ký và công bố “Tuyên bố chung giữa Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa và Liên bang Nga về tăng cường quan hệ đối tác chiến lược toàn diện và hợp tác trong kỷ nguyên mới” tại Điện Kremlin.[1] Phát biểu trước báo giới sau cuộc hội đàm ngày 21/3, Tổng thống Nga Putin tuyên bố: "Quan hệ Nga - Trung đang ở điểm cao nhất trong lịch sử của hai quốc gia chúng tôi. Nga và Trung Quốc gắn bó với nhau thông qua mối quan hệ láng giềng tốt đẹp".[2] Để mở đầu chuyên mục “Góc nhìn Galileo” tháng 4, hãy cùng Galileo Society phân tích những chuyển biến mới trong quan hệ Nga - Trung Quốc, cũng như dự đoán về mối quan hệ Nga - Trung Quốc trong tương lai.
BỐI CẢNH
Kể từ lần đầu tiên ông Tập Cận Bình tiến hành chuyến thăm chính thức tới Nga trên cương vị Chủ tịch Trung Quốc năm 2013, quan hệ đối tác Nga - Trung đã có nhiều bước tiến quan trọng trong một thập kỷ qua. Điển hình là quan hệ hợp tác kinh tế. Hiện nay, Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của Liên bang Nga. Các lĩnh vực hợp tác thương mại chính giữa hai nước bao gồm: năng lượng dầu mỏ, khí thiên nhiên hóa lỏng và công nghiệp hạt nhân. Bên cạnh đó, cách nhìn nhận của Trung Quốc và Nga đối với các vấn đề cơ bản của trật tự thế giới hiện đại ngày càng chia sẻ nhiều quan điểm song trùng. Đặc biệt, cả hai nước đồng thuận lên tiếng phản đối “nỗ lực của một số quốc gia nhằm áp đặt ‘các tiêu chuẩn dân chủ’ của riêng họ lên các quốc gia khác”.[3][4]
Sau khi Moscow phát động “chiến dịch quân sự đặc biệt” trên lãnh thổ Ukraine vào tháng 2/2022, ngày 4/2/2022, Nga đã cùng tuyên bố về mối quan hệ “đối tác không giới hạn” với Trung Quốc, đánh dấu một bước ngoặt trong quan hệ song phương Nga - Trung.[5] Tuy nhiên, phải đến sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XX Đảng Cộng sản Trung Quốc (10/2022), với tầm nhìn mới về chiến lược gia tăng ảnh hưởng trên trường quốc tế, Trung Quốc bắt đầu cung cấp các đề xuất và giải pháp nhằm chấm dứt cuộc xung đột Nga - Ukraine. Tháng 2/2023, Chủ tịch Tập Cận Bình đã đưa ra “Lập trường của Trung Quốc về giải pháp chính trị cho khủng hoảng Ukraine” gồm 12 điểm, trong đó nhấn mạnh việc “tôn trọng chủ quyền quốc gia”, “từ bỏ tư duy Chiến tranh Lạnh” cũng như “chấm dứt trừng phạt đơn phương”, và đã nhận được sự tán đồng từ phía Moscow. Đồng thời, các giải pháp chính trị nước này đề xuất, bao gồm: chấm dứt chiến sự, nối lại hòa đàm, giải quyết khủng hoảng nhân đạo, v.v… cũng được phía Nga đánh giá cao.[6]
Về chuyến thăm chính thức của Chủ tịch Tập Cận Bình tới Nga, đây là chuyến công du nước ngoài đầu tiên của Chủ tịch Tập Cận Bình kể từ sau Hội nghị Chính trị hiệp thương nhân dân (Chính hiệp) Trung Quốc khóa 14 và Đại hội đại biểu Nhân dân toàn quốc Trung Quốc khóa XIV, sự kiện đánh dấu nhiệm kỳ thứ ba liên tiếp với tư cách Chủ tịch Trung Quốc của ông Tập. Theo nhà nghiên cứu khu vực Đông Á John Ruwitch, chuyến thăm Nga là cơ hội để Trung Quốc củng cố quan hệ với một đối tác quan trọng trong khu vực, đồng thời gia tăng uy tín cho Trung Quốc.[7] Mặt khác, chuyến thăm cũng đánh dấu sự can dự sâu hơn của Bắc Kinh trong việc quản lý các vấn đề toàn cầu, đặc biệt là sau khi nước này thành công làm trung gian cho các cuộc đàm phán giữa Iran và Vương quốc Arab Saudi.[8]
Cuộc gặp thượng đỉnh giữa Chủ tịch Tập Cận Bình và người đồng cấp Vladimir Putin diễn ra trong bối cảnh cuộc xung đột Nga - Ukraine có những chuyển biến mới về nhiều mặt. Cụ thể, về quân sự, trong 3 tháng đầu năm 2023, quân đội Nga đang trên đà thắng thế khi đẩy Ukraine vào thế nguy hiểm ở chiến trường Bakhmut và Lugansk.[9][10] Về kinh tế, nhà kinh tế học Adrian Schmith và Hanna Sakhno nhận định, đầu năm 2023, suy thoái kinh tế của Nga trầm trọng hơn, thiếu hụt chi phí quân sự ngày càng nghiêm trọng do sự leo thang chi tiêu quốc phòng, sụt giảm trong doanh số xuất khẩu khí đốt, và ảnh hưởng tiêu cực từ các lệnh trừng phạt của phương Tây.[11][12]
Về chính trị - ngoại giao, có thể nhận định, sau một năm triển khai “chiến dịch quân sự đặc biệt” trên lãnh thổ Ukraine, Nga đang có xu thế bị cô lập hơn nữa trên trường quốc tế. Ngày 23/2/2023, Đại hội đồng Liên hợp quốc đã thông qua dự thảo “Nghị quyết kêu gọi Nga chấm dứt hành động quân sự và rút quân khỏi Ukraine” với 141 phiếu ủng hộ.[13] Ngày 17/3/2023, Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) đã ban hành lệnh bắt giữ Tổng thống Nga Vladimir Putin và quan chức liên quan vì các cáo buộc âm mưu trục xuất trẻ em Ukraine sang Nga.[14]
Như vậy, bối cảnh, mục tiêu của hai nước và tình hình quốc tế là động lực quan trọng thúc đẩy Nga - Trung Quốc thắt chặt hơn nữa quan hệ song phương. Điều này được thể hiện rõ nhất thông qua các kết quả đôi bên đạt được thông qua chuyến thăm chính thức của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tới Nga, theo lời mời của Tổng thống Nga Putin.
NHỮNG CHUYỂN BIẾN MỚI TRONG QUAN HỆ NGA - TRUNG
Trước hết, cả hai bên đã đạt được sự đồng thuận về tư duy “phi phương Tây hóa” trong cách tiếp cận quan hệ quốc tế. Trong đó, cả Nga và Trung Quốc đều hướng tới xây dựng một liên kết chống lại sự “bá quyền” của Mỹ và phương Tây. Trong thông cáo báo chí của hai nhà lãnh đạo, cả hai đã kêu gọi thúc đẩy một thế giới “đa cực”,[15] với nội hàm về một hệ thống trật tự thế giới được dẫn dắt bởi các giá trị và quy tắc không bị áp đặt bởi phương Tây. Đồng thời, hai bên kêu gọi Washington ngừng việc duy trì lợi thế đơn phương của mình thông qua các hành động “phá hoại” an ninh khu vực và ổn định chiến lược toàn cầu. Chuyên gia quan hệ quốc tế Alexander Korolev nhận định, việc hai nhà lãnh đạo cấp cao Nga - Trung cùng xác định Mỹ là một mối đe dọa an ninh lớn được thể hiện rất rõ ràng.[16] Ngày 31/3/2023, trong chiến lược đối ngoại mới được Tổng thống Putin công bố tại cuộc họp của Hội đồng An ninh Nga, mối quan hệ đang được củng cố của Nga với Trung Quốc được nhấn mạnh, Trung Quốc được mô tả là “trung tâm có chủ quyền với quyền lực và phát triển toàn cầu thân thiện”.[17]
Từ nhận thức chung về môi trường quốc tế, Trung Quốc và Nga đã tái khẳng định quan hệ đối tác chiến lược,[18] cam kết “tăng cường hơn nữa sự tin tưởng lẫn nhau về mặt quân sự”.[19] Hai nước sẽ tiếp tục thường xuyên trao đổi về hợp tác quân sự, tổ chức các cuộc tập trận chung cho hải quân và không quân tương tự các lần hợp tác trong quá khứ, kể từ khi xung đột Nga - Ukraine nổ ra.[20] Bên cạnh đó, Nga và Trung Quốc đang thắt chặt hơn nữa quan hệ thương mại song phương, đặc biệt là về năng lượng. Tổng thống Putin cho biết việc tăng cường xuất khẩu khí đốt của Nga sang Trung Quốc đã được đưa ra thảo luận, bao gồm cả sáng kiến xây dựng đường ống dẫn khí “Sức mạnh Siberia 2” (tiếng Anh: “Power of Siberia 2”). Trong tuyên bố chung, hai nước cũng đã đề cập đến việc hợp tác thúc đẩy dự án đường ống dẫn khí tự nhiên Trung Quốc - Mông Cổ - Nga.[21]
NGUYÊN NHÂN SỰ CHUYỂN BIẾN TRONG MỐI QUAN HỆ NGA - TRUNG
1. Nguyên nhân khách quan
Cuộc xung đột Nga - Ukraine và mối bất hòa ngày càng sâu sắc giữa Nga và Trung Quốc với các nước phương Tây đặt ra yêu cầu cho cả hai nước này cần phải tăng cường sự liên kết với nhau, đối trọng lại với thách thức từ Mỹ và đồng minh phương Tây.
Ở khu vực châu Âu, cuộc xung đột Nga - Ukraine đã đẩy Nga và phương Tây vào thế đối đầu trực diện. Để đáp trả lại các hành động quân sự của Nga tại Ukraine, Mỹ và phương Tây siết chặt các lệnh trừng phạt, cô lập Nga về cả kinh tế và chính trị, đồng thời, đẩy mạnh viện trợ quân sự và tài chính cho Ukraine.[22] Trong khi đó, khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương đang dần trở thành trọng tâm trong cuộc cạnh tranh địa chiến lược giữa các cường quốc. Mỹ và các đồng minh đã và đang nỗ lực tăng cường hợp tác trong khuôn khổ các liên minh chính trị – quân sự hiện có, điển hình là liên minh giữa Mỹ và các đồng minh Đông Bắc Á lâu năm Nhật Bản, Hàn Quốc. Đồng thời, nước này cố gắng tạo ra những liên minh mới trong khu vực này nhằm cạnh tranh với sự ảnh hưởng của Trung Quốc như sự ra đời của AUKUS (2021), hay mới đây là động thái hợp tác quân sự ba bên Mỹ - Nhật - Philippines (3/2023).[23] Ngoài ra, chiến tranh thương mại và cuộc cạnh tranh công nghệ Mỹ - Trung cũng đang kìm hãm sức mạnh kinh tế và công nghệ của Trung Quốc.[24] Những sức ép từ Mỹ và phương Tây đã tạo điều kiện cho mối quan hệ Nga - Trung ngày càng trở nên bền chặt, gắn bó hơn, như lời tuyên bố của Tổng thống Nga Vladimir Putin: "Quan hệ Nga - Trung đang ở điểm cao nhất trong lịch sử của hai quốc gia chúng tôi. Nga và Trung Quốc gắn bó với nhau thông qua mối quan hệ láng giềng tốt đẹp”.[25]
2. Nguyên nhân chủ quan
Nga và Trung Quốc là đối tác quan trọng của nhau trên nhiều phương diện như an ninh - quốc phòng, kinh tế, thương mại, v.v…; hai nước chia sẻ nhiều quan điểm tương đồng về các vấn đề toàn cầu và trật tự thế giới, đều mong muốn suy giảm quyền lực của Mỹ trong các tổ chức quốc tế, định chế tài chính, v.v…
Về mặt chính trị - ngoại giao, Nga và Trung Quốc đều mong muốn nâng cao vai trò, vị thế của mình và làm giảm vai trò của Mỹ nhằm thay đổi việc phân phối quyền lực trong hệ thống quốc tế hiện tại. Hai quốc gia hợp tác chặt chẽ với nhau trong Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) và Nhóm các nền kinh tế mới nổi (BRICS) nhằm nỗ lực xây dựng một cấu trúc kinh tế và chính trị thế giới mới dưới sự dẫn dắt của Trung Quốc.[26] Đối với nước Nga, việc tiến hành “chiến dịch quân sự đặc biệt” ở Ukraine đã khiến Nga bị cô lập về mọi mặt trên trường quốc tế. Chính vì thế, Nga muốn thiết lập mối quan hệ ngày càng thêm bền chặt với Trung Quốc nhằm tăng cường sự ủng hộ và hỗ trợ của Trung Quốc trong các vấn đề khác nhau. Đối với Trung Quốc, nước này tiếp tục cần duy trì mối quan hệ tốt với Moscow - một thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (UNSC) nhằm cạnh tranh với Mỹ ở trên các diễn đàn quốc tế, cũng như cạnh tranh ảnh hưởng ở châu Âu.[27]
Trong vấn đề xung đột Nga - Ukraine, Trung Quốc kêu gọi nối lại các cuộc đàm phán hòa bình, chấm dứt những biện pháp trừng phạt đơn phương, và nhấn mạnh sự phản đối của Bắc Kinh đối với việc sử dụng vũ khí hạt nhân.[28] Một mặt, Trung Quốc có những động thái “ủng hộ ngầm” Nga thông qua việc bỏ phiếu trắng các quyết định phản đối Nga ở các diễn đàn hay phản đối các lệnh trừng phạt của phương Tây nhằm duy trì mối quan hệ với Nga. Mặt khác, Trung Quốc muốn khẳng định vai trò là một nước có trách nhiệm và sẵn sàng làm bên hòa giải cho cuộc xung đột ở Ukraine, đồng thời, cũng nhằm mục đích là hướng sự tập trung của Mỹ và phương Tây vào khu vực châu Âu thay vì Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Chính sách này được cụ thể hóa thông qua tài liệu 12 điểm “Lập trường của Trung Quốc về giải pháp chính trị cho khủng hoảng Ukraine” do Chủ tịch Tập Cận Bình đề ra.[29]
Về mặt an ninh - quốc phòng, Nga được cho là cần sự hỗ trợ về thiết bị và trang bị quân sự từ Trung Quốc. Sau hơn 1 năm xung đột, Nga đang cần bổ sung số lượng lớn đạn pháo và hệ thống pháo binh mới thay thế cho số khí tài bị tiêu hao.[30] Việc hợp tác với một cường quốc về quân sự như Trung Quốc giúp Nga có thể bù đắp lại kho vũ khí của mình cũng như tiếp cận với các loại vũ khí sát thương công nghệ cao như thiết bị bay không người lái (UAV) mà Nga đang thiếu và chưa có năng lực sản xuất hàng loạt.[31] Mặt khác, Nga và Trung Quốc đã tham gia nhiều cuộc tập trận chung với quy mô và tần suất ngày càng tăng nhằm phát tín hiệu răn đe và thể hiện sức mạnh quân sự của hai quốc gia.[32] Các cuộc tập trận chung cũng gửi đi thông điệp gắn kết giữa Nga và Trung Quốc.[33]
Về kinh tế năng lượng, Nga là một nền kinh tế chủ yếu dựa vào xuất khẩu các loại nguyên liệu, khoáng sản như dầu mỏ, khí đốt, quặng sắt.[34] Sau khi xung đột Nga - Ukraine nổ ra, các nước châu Âu dần giảm sự phụ thuộc vào năng lượng từ Nga.[35] Tình thế này buộc Nga phải tìm kiếm các khách hàng mới để duy trì hoạt động xuất khẩu năng lượng. Có thể nhận định, Trung Quốc chính là đối tác phù hợp nhất, bởi đây là thị trường tiêu thụ năng lượng lớn nhất thế giới, có nhu cầu ngày càng cao về năng lượng nhằm phục vụ cho đời sống và kinh tế.[36]
Về thương mại hàng hóa và đầu tư, trong bối cảnh cảnh các thương hiệu, tập đoàn nước ngoài rời khỏi Nga theo lệnh trừng phạt của phương Tây, Nga cần Trung Quốc trở thành đối tác chính, cung cấp các loại hàng hóa thiết yếu như điện thoại, thiết bị công nghiệp, các sản phẩm làm từ da, phương tiện giao thông, v.v để duy trì sự ổn định cho đời sống người dân. Cụ thể, trong năm 2022, Xiaomi và các hãng điện thoại Trung Quốc khác chiếm 95% thị phần điện thoại thông minh ở Nga.[37] Ở chiều ngược lại, Nga cũng cần Trung Quốc tiếp tục là đối tác đầu tư xây dựng các cơ sở hạ tầng giao thông và công nghiệp nhằm phục vụ cho phát triển kinh tế, giảm tỷ lệ thất nghiệp. Trung Quốc có thể coi đây là cơ hội để đẩy mạnh xuất khẩu các loại mặt hàng hóa cũng như đầu tư vốn vào Nga nhằm thu lợi.[38]
Trong vấn đề tài chính, cả Nga và Trung Quốc đều đang cố hạn chế sự phụ thuộc vào đồng USD. Trong khi Trung Quốc đang cố gắng nhằm biến đồng NDT thành một công cụ tài chính toàn cầu, thì Nga ngày càng nỗ lực loại bỏ USD trong thanh toán quốc tế của mình sau khi bị loại ra khỏi Hệ thống thanh toán quốc tế SWIFT.[39] Cả hai chính phủ đều đã đưa ra hệ thống thanh toán quốc gia của riêng mình để giảm bớt sự phụ thuộc vào đồng USD trong thanh toán quốc tế. bằng việc đẩy mạnh thiết lập quan hệ đại lý giữa ngân hàng hai quốc gia, từ đó thúc đẩy thanh toán nội tệ song phương.[40] Hiện nay, 2/3 kim ngạch thương mại giữa Nga và Trung Quốc được thực hiện bằng đồng rúp và NDT.[41]
KẾT LUẬN
Các cuộc đàm phán gần đây giữa Nga và Trung Quốc đã dẫn đến những chuyển biến xích lại giữa hai quốc gia. Trong tuyên bố chung, hai bên đã đưa ra tuyên bố cam kết xây dựng một thế giới đa cực và quan hệ quốc tế dân chủ. Theo đó, hai nước chia sẻ sự đồng thuận về việc giảm sự phụ thuộc vào đồng USD trong thương mại quốc tế, thông qua xây dựng các hệ thống thanh toán đa phương, hỗ trợ trật tự thế giới đa cực. Sự hợp tác sâu rộng này trở nên đáng chú ý trong bối cảnh cục diện thế giới có nhiều thay đổi, bao gồm xung đột kéo dài tại Ukraine và sự tăng cường ảnh hưởng của NATO trong khu vực.[42][43] Mối quan hệ giữa hai nước được dự báo sẽ mang lại một tầm nhìn xa hơn và có ý nghĩa quan trọng trong tương lai, khi hai nước đang cùng nhau hợp tác sâu rộng nhằm hướng tới một “trật tự thế giới đa cực”. Sự chia rẽ ngày càng sâu sắc giữa phương Tây và Nga, Trung Quốc đang thúc đẩy hai quốc gia này thiết lập các liên kết địa chính trị mới.[44]
Mặc dù vậy, sự hình thành liên minh Nga - Trung còn đối mặt với nhiều thách thức. Về lĩnh vực kinh tế, Bắc Kinh sẽ có những e ngại trước nguy cơ bị liên lụy tới các lệnh trừng phạt thứ cấp áp đặt lên Nga và cũng không muốn cắt đứt quan hệ kinh tế với phương Tây.[45] Đồng thời, Nga phải chấp nhận rủi ro để đạt được sự hỗ trợ chính trị của Trung Quốc,[46][47] do Trung Quốc đang quan tâm đến việc giành cổ phần trong các công ty năng lượng của Nga.[48] Về an ninh và quốc phòng, hai quốc gia đang hợp tác trên nhiều lĩnh vực, tuy nhiên mức độ hợp tác có sâu do Nga vẫn có sự lo ngại về sức mạnh quân sự của Trung Quốc và cạnh tranh ảnh hưởng khu vực Trung Á và Trung Đông. Do vậy, tiến tới liên minh quân sự là điều chưa thể xảy ra trong tương lai gần.[49][50] Việc giải quyết những bất đồng để đi đến mối quan hệ hợp tác lâu dài sẽ đòi hỏi sự phối hợp và đàm phán từ hai bên để tìm ra giải pháp tốt nhất cho cả hai nước.
Kể từ khi xảy ra xung đột ở Ukraine, Trung Quốc đã duy trì mối quan hệ cân bằng với tất cả các bên liên quan, bao gồm cả Nga. Mặc dù có sự gắn kết trong mối quan hệ thương mại và gia tăng tập trận quân sự với Nga, Trung Quốc đã ủng hộ tính toàn vẹn lãnh thổ của tất cả các quốc gia nói chung và không vi phạm lệnh trừng phạt từ phương Tây. Hơn nữa, Trung Quốc và Nga là đối tác chiến lược, nhưng quan hệ của hai bên chủ yếu được thúc đẩy bởi sự cạnh tranh chung với Mỹ. Hai quốc gia không phải là đồng minh chính thức, và các chuyên gia cho rằng sự hợp tác này là xuất phát từ lợi ích chung chứ không phải từ sự đồng cảm tự nhiên.[51][52]
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1][25] Bình An, “Ông Putin: Quan hệ Nga - Trung đang ở điểm cao nhất trong lịch sử”, Tuổi Trẻ Online, ngày 22/3/2023, truy cập ngày 16/4/2023. https://tuoitre.vn/ong-putin-quan-he-nga-trung-dang-o-diem-cao-nhat-trong-lich-su 20230322070822678.htm
[2][15][16] “Press statements by President of Russia and President of China”, President of Russia, ngày 21/3/2023, truy cập ngày 16/4/2023.
http://en.kremlin.ru/events/president/news/70750
[3] “Joint Statement of the Russian Federation and the People’s Republic of China on the International Relations Entering a New Era and the Global Sustainable Development”, President of Russia, ngày 4/2/2022, truy cập ngày 16/4/2023. http://www.en.kremlin.ru/supplement/5770
[4] Hồng Vân; “Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình thăm Nga: Dấu mốc mới trong quan hệ Nga-Trung”, VOV5 World, ngày 21/3/2023, truy cập ngày 16/4/2023. https://vovworld.vn/vi-VN/binh-luan/chu-tich-trung-quoc-tap-can-binh-tham-nga-dau moc-moi-trong-quan-he-ngatrung-1184792.vov
[5] Osborn, Andrew; “Factbox: Moscow-Beijing partnership has no limit”. Reuters, ngày 4/2/2022, truy cập ngày 16/4/2023.
https://www.reuters.com/world/china/moscow-beijing-partnership-has-no-limits 2022-02-04/
[6] “China’s Position on the Political Settlement of the Ukraine Crisis”, Ministry and Foreign Affairs of The People's Republic of China, ngày 24/2/2022, truy cập ngày 16/4/2023.https://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/zxxx_662805/202302/t20230224_11030713.html
[7] Ruwitch, John, “China's Xi Jinping flexes his diplomatic muscle with a visit to Moscow”, NPR, ngày 19/3/2023, truy cập ngày 16/4/2023.
https://www.npr.org/2023/03/19/1164622707/china-xi-jinping-russia-putin-ukraine diplomacy
[8] Ritter, Carl, “China’s Xi Jinping to meet Putin as nation seeks more global role”, PBS, ngày 17/3/2023, truy cập ngày 16/4/2023
https://www.pbs.org/newshour/world/chinas-xi-jinping-to-meet-putin-as-nation-seeks more-global-role
[9] Dettmer, Jamie; Melkozerova, Veronika, “Zelenskiy digs in against calls to quit Bakhmut”, POLITICO, ngày 17/3/2023, truy cập 16/4/2023.
https://www.politico.eu/article/zelenskyy-digs-in-against-calls-to-quit-bakhmut-us western-allies-eu-russia-frontlines-valeriy-zaluzhnyy-kyiv-soledar-kupol/
[10] Nguyễn Tiến, “Anh nhận định Nga đạt bước tiến ở tỉnh Lugansk”, VnExpress, ngày 23/3/2023, truy cập ngày 16/4/2023.
https://vnexpress.net/anh-nhan-dinh-nga-dat-buoc-tien-o-tinh-lugansk-4584783.html
[11] Inman, Phillip, “Is the Ukraine war boosting or damaging the Russian economy?”, The Guardian, ngày 10/4/2023, truy cập ngày 16/4/2023.
https://www.theguardian.com/world/2023/apr/10/is-the-ukraine-war-boosting-or damaging-the-russian-economy
[12] Harmash, Olena, “Ukraine's economy stabilizes after shock of war”, Reuters, ngày 27/2/2023, truy cập ngày 16/4/2023.
https://www.reuters.com/markets/europe/ukraines-economy-stabilizes-after-shock war-2023-02-27/
[13] M.Lederer, Edith; Weissenstein, Michael, “UN approves resolution calling for Russia to leave Ukraine”, AP News, ngày 24/2/2023, truy cập ngày 16/4/2023. https://apnews.com/article/russia-ukraine-politics-china-united-nations
6965d19c953c2f6e45f483c1dfe04a7f
[14] Picheta, Rob; Said-Moorhouse, Lauren, “ICC issues war crimes arrest warrant for Putin for alleged deportation of Ukrainian children”, CNN, ngày 17/3/2023, truy cập ngày 16/4/2023.
https://edition.cnn.com/2023/03/17/europe/icc-russia-war-crimes-charges
intl/index.html
[17] “Russia Adopts New Global Strategy to Curtail Western 'Dominance'”, The Moscow Times, ngày 31/3/2023, truy cập ngày 23/4/2023.
https://www.themoscowtimes.com/2023/03/31/russia-adopts-new-global-strategy-to curtail-western-dominance-a80679
[18] McElwee, Lily; Snegovaya, Maria; Chopenko, Alexandra và Dolbaia, Tina; “Xi Goes to Moscow: A Marriage of Inconvenience?”, CSIS, ngày 28/3/2023, truy cập ngày 16/4/2023.
https://www.reuters.com/world/china/moscow-beijing-partnership-has-no-limits 2022-02-04/
[19][20][21][22] McCarthy, Simone, “No path to peace: Five key takeaways from Xi and Putin’s talks in Moscow”, CNN, ngày 22/3/2023, truy cập ngày 16/4/2023. https://edition.cnn.com/2023/03/22/europe/china-xi-russia-putin-talks-five-takeaways intl-hnk-mic/index.html
[22] Hoàng Tuấn, “Cuộc xung đột Nga - Ukraine sẽ kết thúc ra sao?”, Tạp chí Cộng sản, ngày 28/3/2023, truy cập ngày 16/4/2023. https://www.tapchicongsan.org.vn/media-story/-/asset_publisher/V8hhp4dK31Gf/content/cuoc-xung-dot-nga-ukraine-se-ket-thuc-ra sao-
[23] Duy Hoàng, “Chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương: Tầm nhìn và thực tiễn”, Tạp chí Cộng sản, ngày 15/12/2020, truy cập ngày 16/4/2023. https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/the-gioi-van-de-su-kien/- /2018/820763/chien-luoc-an-do-duong---thai-binh-duong--tam-nhin-va-thuc-tien.aspx
[24] Phạm Bình, “Chiều hướng quan hệ Mỹ - Trung Quốc trong nhiệm kỳ của Tổng thống Joe Biden”, Tạp chí Quốc phòng toàn dân, ngày 9/7/2021, truy cập ngày 16/4/2023.
http://tapchiqptd.vn/vi/quoc-phong-quan-su-nuoc-ngoai/chieu-huong-quan-he-my trung-quoc-trong-nhiem-ky-cua-tong-thong-joe-biden/17331.html
[26] Trần Tuyên, “Quan hệ Trung Quốc - Liên Bang Nga trong giai đoạn hiện nay”, Tạp chí Giáo dục lý luận - Số 269+270 (Qúy III+IV/2017), truy cập ngày 16/04/2023. https://hcma1.hcma.vn/ckfinder/userfiles/files/4(3).pdf
[27] Gabuev, Alexander, “What’s Really Going on Between Russia and China”, Foreign Affairs, ngày 12/04/2023, truy cập ngày 16/04/2023. https://www.foreignaffairs.com/united-states/whats-really-going-between-russia-and china
[28] Minh Thu; “Trung Quốc công bố lập trường về xung đột Nga – Ukraine”, Vietnam.Net, ngày 24/2/2023, truy cập ngày 16/4/2023.
https://vietnamnet.vn/trung-quoc-neu-12-quan-diem-ve-xung-dot-nga-ukraine 2113758.html
[29] Gabuev, Alexander, “Inside China’s Peace Plan for Ukraine”, Carnegie, ngày 1/3/2023, truy cập ngày 16/4/2023.
https://carnegieendowment.org/politika/89172
[30] Trà Khánh; “Lý do khiến Trung Quốc bị nghi hỗ trợ vũ khí cho Nga”, VTCNews, ngày 6/3/2023, truy cập ngày 16/4/2023.
https://vtc.vn/ly-do-khien-trung-quoc-bi-nghi-ho-tro-vu-khi-cho-nga-ar745708.html
[31] Dorn, Sara, “China May Provide Artillery And Drones To Russia—Despite Public Calls For Peace Deal”, Forbes, ngày 24/2/2023, truy cập ngày 16/4/2023. https://www.forbes.com/sites/saradorn/2023/02/24/china-may-provide-artillery-and drones-to-russia-despite-public-calls-for-peace-deal/?sh=644cc3a47256
[32] Thi Thi, “Quan hệ Nga - Trung Quốc trong bối cảnh quốc tế hiện nay và một số vấn đề đặt ra đối với Việt Nam”, Nghiên cứu Chiến lược, ngày 26/02/2023, truy cập ngày 16/04/2023.
https://nghiencuuchienluoc.org/quan-he-nga-trung-quoc-trong-boi-canh-quoc-te-hien nay-va-mot-so-van-de-dat-ra-doi-voi-viet-nam/
[33] Wachtel, Andrew; Medvedkov, Olga; Medvedkov, Yuri, “Economy of Russia”, Britannica, truy cập ngày 16/04/2023.
https://www.britannica.com/place/Russia/Economy
[34] Kiều Anh, “EU giảm phụ thuộc vào năng lượng Nga: Phần nổi của tảng băng trôi?”, VOV, ngày 07/11/2022, truy cập ngày 16/04/2023.
https://vov.vn/the-gioi/quan-sat/chau-au-giam-phu-thuoc-vao-nang-luong-nga-phan noi-cua-tang-bang-troi-post982396.vov
[35] “Năng lượng, vấn đề then chốt của kinh tế Trung Quốc”, Cổng thông tin điện tử Bộ Tài chính, ngày 16/08/2004, truy cập ngày 16/4/2023.
https://mof.gov.vn/webcenter/portal/ttpltc/pages_r/l/chi-tiet-tin
ttpltc?dDocName=BTC330730
[36] Macarol, Jan, “How Russians Switched to Chinese Brands: Chinese Brands Dominate Russia's Tech Market Amid War”, City Magazine, ngày 28/02/2023, truy cập ngày 16/04/2023.
https://citymagazine.si/en/how-the-russians-switched-to-chinese-brands-chinese brands-dominate-the-russian-technology-market-in-the-middle-of-the-war/
[37] Siqi, Ji, “What is the trade, investment relationship between China and Russia?”, South China Morning Post, ngày 22/3/2023, truy cập 16/4/2023.
https://www.scmp.com/economy/global-economy/article/3214285/what-trade investment-relationship-between-china-and-russia
[38] Bhusari, Mrugank; Nikoladze, Maia, “Russia and China: Partners in Dedollarization”, Atlantic Council, ngày 18/02/2022, truy cập ngày 16/4/2023. https://www.atlanticcouncil.org/blogs/econographics/russia-and-china-partners-in dedollarization/
[39] Diễm Ngọc, “Nga - Trung sẽ bắt tay thanh toán quốc tế như thế nào?”, Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp, ngày 18/03/2022, truy cập ngày 16/4/2023. https://diendandoanhnghiep.vn/nga-trung-se-bat-tay-thanh-toan-quoc-te-nhu-the-nao 219189.html
[40] Anh Tú, “Hợp tác kinh tế là ưu tiên giữa Nga và Trung Quốc”, VOV, ngày 22/3/2023, truy cập ngày 16/4/2023.
https://vov.vn/the-gioi/hop-tac-kinh-te-la-uu-tien-giua-nga-va-trung-quoc
post1009014.vov#:~:text=T%E1%BB%95ng%20th%E1%BB%91ng%20Putin%20ch%E1%BB%89%20ra,r%C3%BAp%20v%C3%A0%20nh%C3%A2n%20d%C3%A2n%20t%E1%BB%87.
[41][44] “Mối quan hệ Nga - Trung Quốc sẽ thúc đẩy sự thay đổi của thế giới trong 50-100 năm tới”, VTV News, ngày 26/03/2023, truy cập ngày 16/4/2023. https://vtv.vn/toan-canh-the-gioi/moi-quan-he-nga-trung-quoc-se-thuc-day-su-thay doi-cua-the-gioi-trong-50-100-nam-toi-20230326101258793.htm
[42] “Dấu mốc mới trong quan hệ Nga-Trung Quốc”, ANTV, ngày 26/3/2023, truy cập ngày 16/4/2023.
https://antv.gov.vn/the-gioi-7/dau-moc-moi-trong-quan-he-nga-trung-quoc
1E3A1D8BF.html
[43] “Trade growth to slow sharply in 2023 as global economy faces strong headwinds”, WTO, ngày 5/10/2022. Truy cập ngày 17/4/2023.
https://www.wto.org/english/news_e/pres22_e/pr909_e.htm
[45] Hunnicutt, Trevor; Martina, Michael, “Exclusive: US seeks allies' backing for possible China sanctions over Ukraine war”, Reuters, ngày 2/3/2023, truy cập ngày 16/4/2023.
https://www.reuters.com/world/us-seeks-allies-backing-possible-china-sanctions-over ukraine-war-sources-2023-03-01/
[46] He, Laura, “Analysis: China can’t do much to help Russia’s sanction-hit economy”, CNN, ngày 4/3/2022, truy cập ngày 16/4/2023.
https://edition.cnn.com/2022/03/03/economy/china-cant-help-russia-sanctions-fallout intl-hnk/index.html
[47] “China considers buying stakes in Russian energy, commodity firms”, Financial Post, ngày 8/3/2023, truy cập ngày 16/4/2023.
https://financialpost.com/commodities/energy/oil-gas/china-considers-buying-stakes in-russian-energy-commodity-firms
[48] Sisodia, Abhyoday, “Putin warns all illegal Chinese immigrants living in its Far East to leave or get punished”, TFIGlobal, ngày 17/4/2021, truy cập ngày 17/4/2023. https://tfiglobalnews.com/2021/04/17/putin-warns-all-illegal-chinese-immigrants living-in-its-far-east-to-leave-or-get-punished/
[49] “Russia fears Chinese immigration threatens its Far East”, Inquirer, ngày 10/8/2012, truy cập ngày 17/4/2023.
https://newsinfo.inquirer.net/246995/russia-fears-chinese-immigration-threatens-its far-east
[50] Lewis, David, “Strategic Culture and Russia’s “Pivot to the East:” Russia, China, and “Greater Eurasia””, Marshall Center, tháng 7/2019, truy cập ngày 17/4/2023.
https://www.marshallcenter.org/en/publications/security-insights/strategic-culture and-russias-pivot-east-russia-china-and-greater-eurasia-0
[50] Simes, Dimitri Alexander, “Is Russia Worried About China’s Military Rise?”, The National Interest, ngày 30/7/2019, truy cập ngày 17/4/2023.
https://nationalinterest.org/blog/buzz/russia-worried-about chiE2%80%99s military-rise-70201
[51] Maizland, Lindsay, “China and Russia: Exploring Ties Between Two Authoritarian Powers”, CFR, ngày 14/6/2022, truy cập ngày 17/4/2023.
https://www.cfr.org/backgrounder/china-russia-relationship-xi-putin-taiwan-ukraine
[52] “China-Russia Relations One Year into the Ukraine War”, Carnegie Endowment for International Peace, ngày 15/2/2023, truy cập ngày 17/4/2023. https://carnegieendowment.org/2023/02/15/china-russia-relations-one-year-into ukraine-war-event-8029