[Từ điển Galileo _ 27_11_2025] HÌNH ẢNH

Trước những thách thức ngày càng nghiêm trọng của biến đổi khí hậu, sự phối hợp giữa các quốc gia, tổ chức xã hội và cộng đồng ngày càng trở nên thiết yếu. Trong bối cảnh đó, Global Mutirão là một sáng kiến ra đời trong khuôn khổ Hội nghị các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về Biến đổi khí hậu (UNFCCC) lần thứ 30 (COP30) như một giải pháp tập thể thúc đẩy các cam kết về khí hậu thành hành động thực tế. Trong Chuyên mục Từ điển Galileo lần này, hãy cùng chúng mình tìm hiểu chi tiết hơn về Global Mutirão nhé! 

1. Khái niệm và nội hàm của Global Mutirão 

“Mutirão” là một từ tiếng Bồ Đào Nha có nguồn gốc từ tiếng Tupi-Guarani bản địa, dùng để chỉ nỗ lực chung tay hành động của cộng đồng, nhằm hợp tác để đạt mục tiêu chung.[1] Từ tinh thần này, Chủ tịch COP30 André Aranha Corrêa do Lago đã khởi xướng Global Mutirão như một tiến trình liên tục diễn ra trước, trong và sau hội nghị nhằm thúc đẩy hệ thống quản trị khí hậu trên thế giới, qua đó hạn chế sự nóng lên toàn cầu ở mức 1,5 độ C.[2][3] Về mặt thể chế, Global Mutirão được đưa vào chương trình nghị sự của COP30 thông qua văn kiện dự thảo “Global Mutirão: Uniting humanity in a global mobilization against climate change” (tạm dịch: “Global Mutirão: Huy động nhân loại trong nỗ lực toàn cầu chống biến đổi khí hậu”). Điều này cho thấy sáng kiến không chỉ mang tính vận động xã hội mà đã bước đầu được thể chế hoá, hỗ trợ thúc đẩy thực thi Thỏa thuận Paris về chống biến đổi khí hậu năm 2015.[4] 

Nội dung của Global Mutirão được thiết kế gắn với Chương trình hành động của COP30 và được cấu trúc theo sáu trụ cột then chốt, bao gồm: (1) Chuyển đổi năng lượng, công nghiệp và giao thông; (2) Giám sát rừng, đại dương và đa dạng sinh học; (3) Cải tạo nông nghiệp và hệ thống lương thực; (4) Xây dựng khả năng chống chịu cho thành phố, hạ tầng và nước; (5) Thúc đẩy phát triển con người và xã hội và (6) Tập trung vào các tác nhân thúc đẩy xuyên suốt là tài chính, công nghệ và phát triển năng lực.[5][6] Trên nền tảng đó, sáng kiến đề xuất 30 mục tiêu trọng tâm, mỗi mục tiêu được triển khai bởi một nhóm hành động chuyên trách gồm chính quyền quốc gia và địa phương, doanh nghiệp, tổ chức xã hội, v.v.. Nhóm hành động này sẽ cùng hợp tác theo bốn bước vận hành thống nhất, bao gồm: (1) Phối hợp những sáng kiến đã xuất hiện tại các kỳ COP trước với mục tiêu chính của nhóm, (2) Đo lường kết quả (3) Chứng minh tính khả thi của các giải pháp hiện có để hình thành một kho giải pháp, và (4) Thúc đẩy mở rộng các giải pháp này đến năm 2028.[7] 

2. Đặc điểm của Global Mutirão 

Thứ nhất, Global Mutirão ưu tiên hành động cụ thể thay vì đặt thêm mục tiêu. Tầm nhìn của Global Mutirão tập trung vào công tác thực thi, huy động xã hội, quy trình tham gia mở rộng, khuyến khích cơ chế giám sát và kêu gọi chương trình làm việc để tăng cường tài chính khí hậu, khả năng tiếp cận, hợp tác quốc tế.[8][9] Với chủ trương chuyển từ cam kết sang thực thi, những hoạt động trong khuôn khổ sáng kiến đã hình thành nên phong trào #MutiraoCOP30. Hai sự kiện mở đầu là Ngày hội Dọn rác Thế giới (World Cleanup Day) vào 20/9/2025 và Ngày Không xe hơi thế giới (World Car-Free Day) vào 22/9/202 nhận được sự ủng hộ lớn trong công chúng từ Brazil và các nước khác trên thế giới.[10][11] Mạng lưới C40 Cities, bao gồm khoảng 100 thành phố lớn trên toàn cầu, đã huy động gần 300 lãnh đạo địa phương gửi đề xuất hành động lên COP30 và trình Tuyên bố chung với hơn 14.000 thành phố, thị trấn, tiểu bang, khu vực và tỉnh nhằm thể hiện cam kết sẵn sàng tham gia khuôn khổ.[12] 

Thứ hai, Global Mutirão kết hợp kinh nghiệm bản địa với khoa học, công nghệ. Sáng kiến thúc đẩy ứng dụng công nghệ, hoàn thiện quản trị môi trường và khuyến khích các giải pháp xuất phát từ đặc thù sinh thái, văn hóa, dân cư của từng địa phương. Vai trò của người dân bản địa cũng đã được COP30 nhấn mạnh trong việc xây dựng chiến lược hành động của các quốc gia trong việc ứng phó và thích nghi với biến đổi khí hậu thông qua Kế hoạch Thích ứng Quốc gia (NAPS).[13][14]

Thứ ba, Global Mutirão đề xuất cơ chế đối thoại thiết kế đa tầng và đa chủ thể. Mô hình được thiết kế với “các đặc sứ theo ngành” (sectoral envoys) cùng các “vòng tròn lãnh đạo” (circles of leadership), gồm bốn vòng tròn với các chủ thể bao gồm: nguyên thủ, các Bộ trưởng Tài chính, tổ chức xã hội và đại diện cơ chế giám sát. Với mục tiêu cố vấn cho chủ tịch COP30 trong các lĩnh vực chuyên môn, nâng cao nhận thức chung cho cộng đồng, hình thức đàm phán nhiều vòng mở rộng không gian thảo luận, tăng liên kết giữa chính phủ, khu vực tư nhân và cộng đồng.[15] 

Global Mutirão đồng thời được kỳ vọng đặt nền tảng cho cơ chế mới về hành động chống biến đổi khí hậu. Một điểm mới mang tính thực nghiệm là khái niệm “đóng góp tự quyết định” (self-determined contributions - SDCs). Đây là khái niệm cho phép các bên tham gia tự đánh giá đóng góp trong công tác chống biến đổi khí hậu đã và đang được triển khai ở các địa phương, bổ sung cho cơ chế “đóng góp do quốc gia tự quyết định” (nationally-determined contributions - NDCs) truyền thống của các quốc gia. Những “đóng góp tự đánh giá” SDCs không chỉ là cam kết trong tương lai mà còn yêu cầu hành động thực tế được thực thi từ các bên tham gia, điền hình là các dự án áp dụng nông nghiệp tái tạo, trồng rừng ngập mặn, phục hồi hệ sinh thái, v.v.[16] 

Hội nghị COP30 được kỳ vọng là “COP của hiện thực hóa” hay là “COP của sự thật”, đánh dấu một bước tiến lớn trong công cuộc chống biến khí hậu toàn cầu khi chuyển từ cam kết quốc gia sang hành động thực tiễn.[17][18] Dù vẫn còn nhiều thách thức về mặt ràng buộc pháp lý, vấn đề tài chính và tiềm ẩn rủi ro “greenwashing” nhưng Global Mutirão vẫn được đánh giá là một bước tiến trong công cuộc chống biến đổi khí hậu. Việc đề xuất 117 giải pháp thực tiễn cho khí hậu và mở rộng không gian huy động xã hội cho thấy khả năng trở thành mô hình tham chiếu cho các Hội nghị COP trong tương lai, mở ra một cách tiếp cận mang tính cộng đồng và thực thi mạnh mẽ hơn trong quản trị khí hậu toàn cầu.


TÀI LIỆU THAM KHẢO 

[1][11] COP30 Presidency. “Brasil launches global call for a ‘mutirão’ against climate change.” COP30 Newsroom, 10/3/2025. https://cop30.br/en/news-about-cop30/brazil-launches-global-call-for-a-mutirao-again st-climate-change. Truy cập ngày 25/11/2025. 

[2] COP30 Presidency. “Global Mutirão: The COP30 aims to go beyond negotiations to ‘heal’ the planet.” COP30 Newsroom, 22/5/2025. https://cop30.br/en/news-about-cop30-amazonia/global-mutirao-the-cop30-aims-to-go -beyond-negotiations-to-heal-the-planet. Truy cập ngày 23/11/2025. 

[3] COP30 Presidency. “Mutirão COP30.” COP30 - Brazilian Presidency, 18/9/2025. https://cop30.br/en/brazilian-presidency/mutirao-cop30. Truy cập ngày 23/11/2025.

[4][8] UNFCCC. “Global Mutirão - Mutirão Decision.” 18/11/2025. PDF. https://unfccc.int/sites/default/files/resource/Mutir%C3%A3o_cop30.pdf. Truy cập ngày 25/11/2025. 

[5][10] COP30 Presidency. “COP30 Presidency launches Global Mutirão platform to mobilize worldwide climate action.” COP30 Newsroom, 18/9/2025. https://cop30.br/en/news-about-cop30/cop30-launches-global-mutirao-website-to-unle ash-worldwide-movement-for-climate-action. Truy cập ngày 25/11/2025. 

[6] UNFCCC & COP30 Presidency. “Global Climate Action at COP - COP30 Action Agenda priorities.” UNFCCC / COP30, 2025. https://unfccc.int/climate-action/events/global-climate-action-at-cop/global-climate-ac tion-at-cop-30#Cop-30-Action-Agenda-priorities. Truy cập ngày 23/11/2025. 

[7] COP30 Presidency. “Activation Groups.” COP30 Action Agenda, 28/8/2025. https://cop30.br/en/action-agenda/activation-groups. Truy cập ngày 25/11/2025. [9] UNFCCC. “Belém Political Package.” COP30, 2025. https://unfccc.int/cop30/belem-political-package. Truy cập ngày 25/11/2025.

[10] COP30 Presidency. “Youth mobilization connects local solutions with COP30 Action Agenda.” COP30 Newsroom, 2025.

https://cop30.br/en/news-about-cop30/youth-mobilization-connects-local-solutions-wi th-cop30-action-agenda. Truy cập ngày 25/11/2025. 

[12] C40 Cities. “Cities join the Global Mutirão as COP30 begins in Belém.” C40 News, 2025. 

https://www.c40.org/news/cities-join-the-global-mutirao-as-cop30-begins-in-belem/. Truy cập ngày 25/11/2025. 

[13] COP30 Presidency. “Indigenous knowledge and direct financing are pillars of climate adaptation.” COP30 Newsroom, 2025. https://cop30.br/en/news-about-cop30/indigenous-knowledge-and-direct-financing-are -pillars-of-climate-adaptation. Truy cập ngày 25/11/2025. 

[14][15][16] UNFCCC. “Letter from the COP30 Presidency - Second Letter.” PDF, 2025. 

https://unfccc.int/sites/default/files/resource/cop_30_2nd_letter.pdf. Truy cập ngày 25/11/2025. 

[17] UNESCO. “Information Integrity & Climate Change - COP30.” UNESCO Climate Hub, 2025. 

https://www.unesco.org/en/information-integrity-climate-change/cop30?hub=780. Truy cập ngày 25/11/2025. 

[18] IUCN. COP30 2025 - Negotiations and Consensus PlayBook. PDF, 11/2025. https://engage.iucn.org/system/files/2025-11/COP30%202025%20%20Negotiations% 20and%20Consensus%20PlayBook.pdf.PDF. Truy cập ngày 25/11/2025.