GIẢI PHÁP HAI NHÀ NƯỚC TRONG XUNG ĐỘT ISRAEL - PALESTINE

Vào ngày 9/10, Israel và Phong trào Kháng chiến Hồi giáo (Hamas) đã ký thỏa thuận giai đoạn một về ngừng bắn tại Dải Gaza sau chiến sự kéo dài hơn 2 năm. Cùng với động thái chính thức công nhận Nhà nước Palestine của nhiều quốc gia phương Tây, giải pháp hai nhà nước Palestine - Israel đã mở ra những hi vọng về hòa bình tại khu vực Trung Đông.[1][2] Trong chuyên mục Từ điển Galileo lần này, hãy cùng chúng mình tìm hiểu về “giải pháp hai nhà nước” trong xung đột Palestine - Israel nhé! 

1. Cơ sở lịch sử và pháp lý của giải pháp hai nhà nước 

Ý tưởng về giải pháp hai nhà nước ra đời nhằm giải quyết xung đột Palestine - Israel bằng việc thiết lập hai nhà nước có lãnh thổ tách biệt: Nhà nước Israel cho người Do Thái và Nhà nước Palestine cho người Palestine.[3] Giải pháp này được nhắc đến lần đầu tiên trong một báo cáo của Ủy ban Peel (trước đây là Uỷ ban Hoàng gia Palestine) do Chính phủ Anh đưa ra năm 1937.[4][5] 

Ngày 29/11/1947, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thông qua Nghị quyết 181 (II) về chính quyền tương lai của Lãnh thổ Ủy trị Palestine kèm theo Kế hoạch Phân vùng (Plan of Partition) gồm ba phần: Phần I và II về thành lập hai quốc gia tại Palestine (một quốc gia Ả-rập và một quốc gia Do thái), Phần III về Chế độ quốc tế đặc biệt của Thành phố Jerusalem.[6][7] Nghị quyết này được coi là cơ sở pháp lý đầu tiên của giải pháp hai nhà nước.[8] 

Nhà nước Israel tuyên bố độc lập vào năm 1948 và đường biên giới thực tế của quốc gia này với các vùng lãnh thổ mà Ai Cập, Li-băng, Jordan và Syria kiểm soát được xác định thông qua Hiệp định đình chiến năm 1949.[9] Theo đó, Nhà nước Israel mới kiểm soát 78% diện tích lịch sử của Palestine, Jordan quản lý Bờ Tây và Ai Cập quản lý Dải Gaza.[10] Sau chiến tranh Sáu Ngày năm 1967, khi Israel đã thành công chiếm được Bờ Tây, Dải Gaza, và Cao nguyên Golan của Syria, Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc đã nhất trí thông qua Nghị quyết 242 kêu gọi Israel rút khỏi các vùng lãnh thổ mà nước này chiếm đóng nhằm “chấm dứt mọi yêu sách hoặc tình trạng giao tranh” và “công nhận chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và độc lập chính trị của mọi quốc gia trong khu vực”.[11] 

Ban đầu, PLO đã bác bỏ Nghị quyết 242 của Liên hợp quốc, song khi bạo lực quân sự từ phía Israel ngày càng tăng lên cùng với sự gia tăng của các khu định cư trái phép, người Palestine buộc phải chấp nhận Nghị quyết này nhằm cố gắng giành lại ít nhất 22% lãnh thổ lịch sử của họ.[12] Vào năm 1988, PLO đã chấp nhận Israel chiếm 78% lãnh thổ lịch sử của Palestine, song Israel không công nhận Palestine ở 22% phần lãnh thổ còn lại.[13] 

Các cuộc đàm phán vẫn tiếp diễn cho tới năm 1995, Hiệp định Oslo ra đời, xác định Chính quyền Dân tộc Palestine của Phong trào Giải phóng Dân tộc Palestine (Fatah) kiểm soát Dải Gaza và chỉ 36% diện tích Bờ Tây, không bao gồm các khu định cư trái phép từ năm 1967 của người Israel trên vùng lãnh thổ này.[14][15] Tính đến nay đã có 163/193 quốc gia thành viên Liên hợp quốc công nhận Nhà nước Israel và 157/193 quốc gia thành viên Liên hợp quốc công nhận Nhà nước Palestine theo biên giới được xác định thông qua Hiệp định Oslo.[16][17] Tuy nhiên, Hội nghị quốc tế cấp cao về giải quyết hòa bình vấn đề Palestine và thực hiện giải pháp hai nhà nước được tổ chức vào tháng 7-9/2025 do Pháp và Ả-rập Xê-út làm đồng chủ tịch[18], cũng như các văn bản của Liên hợp quốc về vấn đề Israel - Palestine công bố gần đây nhấn mạnh việc thực hiện giải pháp hai nhà nước dựa trên đường biên giới xác định thông qua Nghị quyết 242 năm 1967.[19]

2. Nội hàm của giải pháp hai nhà nước 

Nguyên tắc cốt lõi của giải pháp hai nhà nước là hai bên công nhận Palestine là nhà nước duy nhất của người Palestine và Israel là nhà nước duy nhất của người Do Thái.[20] Đồng thời, hai quốc gia có chủ quyền Israel và Palestine cùng chung sống hòa bình dựa trên biên giới được xác lập ngày 4/6/1967 với những điều chỉnh lãnh thổ được cả hai bên đồng ý.[21] Sau khi thiết lập lại các đường biên giới đã thỏa thuận, sẽ không còn người Israel nào sống trên các khu định cư trái phép được xây trên lãnh thổ Palestine.[22][23] 

Jerusalem trở thành thủ đô chung, cụ thể, Đông Jerusalem là thủ đô của Nhà nước Palestine tương lai và Tây Jerusalem là thủ đô của Israel.[24] Đồng thời, người dân của cả hai quốc gia sẽ được đảm bảo quyền tự do tín ngưỡng và quyền tiếp cận đến các địa điểm linh thiêng.[25] 

Vấn đề người tị nạn Palestine có thể được giải quyết thông qua các giải pháp, bao gồm bồi thường, hồi hương hoặc tái định cư - hoặc kết hợp các biện pháp này.[26] Theo đó, người tị nạn sẽ được hưởng quyền bồi thường, quyền trở về và quyền lựa chọn nơi cư trú, bao gồm cả Israel.[27] Bên cạnh đó, Palestine sẽ trở thành nhà nước phi quân sự và cả hai bên phải ngăn chặn việc hình thành các lực lượng phi chính quy hay các nhóm vũ trang, đấu tranh chống khủng bố và kích động.[28] Cơ chế giám sát sẽ do Nhóm Thực hiện và Xác minh (Implementation and Verification Group - IVG) đảm nhiệm, với sự hỗ trợ của Lực lượng đa quốc gia (Multinational Force) nhằm đảm bảo an ninh và giải quyết tranh chấp liên quan đến thực thi thỏa thuận.[29] 

3. Những bất đồng của Israel và Palestine liên quan đến giải pháp hai nhà nước

Về thành phố Jerusalem, đối với Palestine, phía đông Jerusalem là một phần lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng theo Nghị quyết 242 của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc và vùng này nên trở thành thủ đô của họ. Tuy nhiên, Israel cho rằng cả phía đông và phía tây của Jerusalem đều là thủ đô dưới quyền tuyệt đối của Israel (theo Luật Cơ bản năm 1980 của nước này).[30] Trong khi đó, Jerusalem nên trở thành thủ đô chung theo giải pháp hai nhà nước. 

Đối với vấn đề người tị nạn, trong khi người Palestine đòi quyền hồi hương theo Nghị quyết 194 của Đại hội đồng Liên hợp quốc, Israel từ chối thừa nhận trách nhiệm về vấn đề người tị nạn và từ chối quyền được hồi hương của người tị nạn Palestine.[31] Trên thực tế, hiện nay, khoảng 55% dân số Do Thái trên thế giới đang sống ở nước ngoài trong điều kiện tốt và không muốn di dời. Ngược lại, phần lớn trong số 50,1% người Palestine sống ở nước ngoài lại sống trong hoàn cảnh kinh tế - xã hội khó khăn và có mong muốn trở về.[32] 

Israel đặt vấn đề an ninh lên hàng đầu do đó nhấn mạnh quyền kiểm soát toàn bộ đất liền và không phận, đồng thời yêu cầu một Nhà nước Palestine phi quân sự hóa. Bên cạnh đó, Palestine chấp nhận hạn chế vũ khí và hợp tác an ninh nhưng không muốn sự hiện diện quân sự của Israel tại các cửa khẩu của biên giới mà chỉ chấp nhận sự giám sát quốc tế. Tuy nhiên, đề nghị này đã bị Israel bác bỏ.[33] 

Qua bài viết này, Galileo Society hy vọng đã mang đến hiểu biết cần thiết về khái niệm “giải pháp hai nhà nước” trong xung đột Israel - Palestine. Đừng quên nhấn theo dõi fanpage Galileo Society để không bỏ lỡ những thông tin bổ ích sắp tới nhé! 

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 

[1][19] “UN Two-State Solution Conference July to September 2025”, UN Watch, 2025. https://unwatch.org/background-to-june-2025-un-conference-on-two-state-solution/ Truy cập ngày 16/10/2025. 

[2] Demony, Catarina; Acharya, Bhargav. “Four major Western nations recognise Palestinian state, to fury of Israel”, Reuters, 22/9/2025. https://www.reuters.com/world/americas/britain-australia-canada-recognise-palestinian-st ate-2025-09-21/ Truy cập ngày 16/10/2025. 

[3][8][13][26][30][32][33] “The Two-State Solution: History and Challenges”, Palestinian Academic Society for the Study of International Affairs, 7/2024 https://meetings.passia.org/wp-content/uploads/filer_public/1a/d7/1ad7c69d-3ad6-4099-9 fbc-14b501afad96/two-state_solution_final.pdf Truy cập ngày 16/10/2025. 

[4] Benny Morris. “One State, Two States: Resolving the Israel/Palestine Conflict”, 2009 https://dokumen.pub/one-state-two-states-resolving-the-israel-palestine-conflict-9780300 156041.html Truy cập ngày 16/10/2025. 

[5] “Palestine Royal Commission Report”, United Nations Information System on the Question of Palestine, 1937 https://unispal.un.org/pdfs/Cmd5479.pdf Truy cập ngày 16/10/2025. 

[6] “Resolution 181 (II). Future government of Palestine”, Liên hợp quốc, 1947 https://www.un.org/unispal/document/auto-insert-185393/ Truy cập ngày 16/10/2025.

[7] Kamel, Lorenzo. “Framing the Partition Plan for Palestine”, The Cairo Review, 2022 https://www.thecairoreview.com/essays/framing-the-partition-plan-for-palestine/ Truy cập ngày 16/10/2025. 

[9] Lewis, Bernard. “Palestine: On the History and Geography of a Name”, Islam in History: Ideas, People, and Events in the Middle East, 1993 https://books.google.com.vn/books?id=xUQdbUlidegC Truy cập ngày 16/10/2025. 

[10] Haddad, Mohammed. “Nakba Day: What happened in Palestine in 1948?”, Al Jazeera, 2022 https://www.aljazeera.com/news/2022/5/15/nakba-mapping-palestinian-villages-destroye d-by-israel-in-1948 Truy cập ngày 16/10/2025. 

[11] “Resolution 242 (1967)”, Liên hợp quốc, 1967 https://digitallibrary.un.org/record/90717?v=pdf Truy cập ngày 16/10/2025. 

[12] Sayigh, Yezid. “Armed Struggle and the Search for State: The Palestinian National Movement 1949-1993”, 1997. https://yplus.ps/wp-content/uploads/2021/01/Sayigh-Yezid-Armed-Struggle-and-the-Sear ch-for-State.pdf Truy cập ngày 16/10/2025. 

[14][22] Al Jazeera Staff “Mapping how Israel’s land grabs are reshaping the occupied West Bank”, Al Jazeera, 2025 https://www.aljazeera.com/news/2025/3/30/mapping-how-israels-land-grabs-are-reshapin g-the-occupied-west-bank Truy cập ngày 16/10/2025.

[15] “Planning Policy in the West Bank”, The Israeli Information Center for Human Rights in the Occupied Territories, 2019 https://www.btselem.org/planning_and_building Truy cập ngày 16/10/2025. 

[16] “Countries that Recognize Israel 2025”, World Population Review, 2025 https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-that-recognize-israel Truy cập ngày 16/10/2025. 

[17] Ali, Marium. “Which are the 150+ countries that have recognised Palestine as of 2025?”, Al Jazeera, 23/9/2025 https://www.aljazeera.com/news/2025/9/23/which-are-the-150-countries-that-have-recog nised-palestine-as-of-2025 Truy cập ngày 16/10/2025. 

[18] “High-level International Conference for the Peaceful Settlement of the Question of Palestine and the Implementation of the Two-State Solution”, Liên hợp quốc, 2025 https://www.un.org/unispal/high-level-conference-two-state-solution-july2025/ Truy cập ngày 16/10/2025. 

[20][23][25] “Statement of Principles”, Liên hợp quốc, 27/7/2003 https://www.un.org/unispal/document/auto-insert-202457/?utm Truy cập ngày 16/10/2025. 

[21][24] “Principles and Pragmatism: Key documents from The American Task Force on Palestine”, Task Force on Palestine http://www.americantaskforce.org/principles_and_pragmatism_key_documents_american _task_force_palestine_0?utm_= Truy cập ngày 16/10/2025.

[27][28][29] “The Geneva Accord: A Model Israeli-Palestinian Peace Agreement”, Geneva Accord, 2003 https://geneva-accord.org/wp-content/uploads/2019/04/The-Geneva-Accord_-Full-Text.p df Truy cập ngày 16/10/2025. 

[30] “Người tị nạn”, Đại sứ quán Nhà nước Palestine tại Việt Nam https://www.palestineembassy.vn/index.phpoption=com_content&view=article&id=161%3Arefugees&catid=3%3Apolicy&Itemid=6&lang=vi Truy cập ngày 16/10/2025.