Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (Tiếng Anh: Asia - Pacific Economic Cooperation, viết tắt: APEC) được biết đến như một trong những cơ chế hợp tác kinh tế hàng đầu tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Kể từ khi thành lập đến nay, APEC đã và đang tiếp tục mang lại nhiều lợi ích về chiến lược, kinh tế, thương mại và đầu tư, góp phần thúc đẩy sự phát triển toàn diện của các nền kinh tế thành viên nói riêng và thế giới nói chung. Để mở đầu chuyên mục “Từ điển Galileo” trong tháng 12, hãy cùng Galileo Society tìm hiểu một số thông tin bổ ích về diễn đàn này nhé!
Vào tháng 11/1989, tại Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao và Kinh tế tổ chức ở Canberra, Australia, theo sáng kiến của nước này, Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) được thành lập. Đến nay, APEC đã có 21 thành viên thuộc cả hai khu vực có nền kinh tế phát triển năng động bậc nhất thế giới là Đông Á và Bắc Mỹ,[1] gồm 12 nước sáng lập là Mỹ, Canada, Australia, New Zealand, Nhật Bản, Hàn Quốc, Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore, Thái Lan, Brunei và 9 nước thành viên mới là Trung Quốc, Nga, Việt Nam, Papua New Guinea, Chile, Mexico, Peru, Hồng Kông (Trung Quốc), Đài Loan (Trung Quốc).[2] Hiện APEC đã tạm ngưng kết nạp các thành viên mới để ổn định và củng cố tổ chức.[3]
Ngay từ Hội nghị Bộ trưởng APEC lần thứ nhất được tổ chức tại thủ đô Canberra, Australia vào năm 1989, mục tiêu chung của diễn đàn đã được xác định là tăng trưởng và phát triển kinh tế của khu vực. Tại Hội nghị Bộ trưởng lần thứ ba ở Seoul, Hàn Quốc năm 1991, các thành viên đã đưa ra các mục tiêu bao gồm: (i) Duy trì sự tăng trưởng và phát triển khu vực vì lợi ích chung của khu vực; (ii) Phát huy các kết quả tích cực đối với nền kinh tế khu vực và thế giới; (iii) Phát triển và tăng cường hệ thống thương mại đa phương mở; và (iv) Cắt giảm hàng rào cản trở việc trao đổi hàng hoá, dịch vụ và đầu tư giữa các thành viên phù hợp với nguyên tắc của Hiệp ước chung về thuế quan và mậu dịch (GATT/WTO).[4]
Đến năm 1994, tầm nhìn của APEC được hoạch định một cách cụ thể hơn tại Hội nghị Cấp cao ở Bogor, Indonesia. Các nhà lãnh đạo đã đưa ra tuyên bố hướng tới mục tiêu dài hạn về thương mại và đầu tư tự do và mở cửa trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương.[5] Cụ thể, các hoạt động của APEC được xây dựng dựa trên 3 trụ cột: (i) Tự do hoá thương mại và đầu tư; (ii) Thuận lợi hóa kinh doanh; và (iii) Hợp tác kinh tế và kỹ thuật.[6]
Chỉ trong 10 năm đầu hoạt động và phát triển, các thành viên APEC đã đóng góp gần 70% cho sự tăng trưởng chung của nền kinh tế toàn cầu.[7] Hàng năm, diễn đàn tổ chức khoảng 20 hoạt động lớn cùng với gần 200 hoạt động bên lề trải khắp các địa điểm khác nhau của nền kinh tế chủ nhà năm APEC. Trong đó, hoạt động quan trọng và nổi bật nhất là Tuần lễ Cấp cao APEC, thường được tổ chức vào cuối năm.[8] Bên cạnh đó, APEC còn chứng tỏ vai trò tiên phong trong việc khởi xướng ý tưởng, nỗ lực định hướng và điều phối các liên kết kinh tế khu vực. Nhiều liên kết kinh tế quy mô lớn được bắt nguồn từ APEC và các thành viên, đơn cử là Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) và Khuôn khổ Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP).[9] Theo ông John McKay, Giáo sư tại Viện Monash châu Á, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu APEC Australia, với vị thế là một diễn đàn phi chính thức được thành lập nhằm thảo luận về các vấn đề khu vực và toàn cầu, APEC có nhiều tiềm năng để trở thành trung tâm của một cộng đồng châu Á – Thái Bình Dương trong tương lai.[10]
Tuy nhiên, trong bối cảnh tình hình quốc tế có những chuyển biến phức tạp, APEC cũng phải đối mặt với những thách thức nhất định. Do tính đa dạng, phức tạp của khu vực châu Á - Thái Bình Dương, cũng như sự khác biệt về cơ cấu kinh tế và chênh lệch phát triển giữa các nền kinh tế thành viên, APEC đang tồn tại vấn đề bất cân xứng trong các lĩnh vực hợp tác. Bên cạnh đó, tính chất không bắt buộc của các cam kết khiến quá trình thực hiện tự do hoá thương mại và đầu tư, hợp tác kỹ thuật dễ nảy sinh bất đồng nội bộ. APEC cũng đang chia rẽ trong cuộc tranh luận về việc mở rộng phạm vi lĩnh vực từ kinh tế sang chính trị, an ninh như một số khu vực khác hay không. Đến thời điểm hiện tại, đa số các thành viên APEC chưa hưởng ứng với đề nghị này.[11]
Với xu thế phát triển hội nhập nhanh chóng và sâu rộng, APEC đang có những điều kiện thuận lợi để đóng góp tích cực hơn vào việc duy trì châu Á - Thái Bình Dương như một khu vực của sự tăng trưởng và liên kết kinh tế toàn cầu. Nhiều thành viên chủ chốt của APEC đã, đang và sẽ tiếp tục là những trung tâm kinh tế, thương mại và công nghệ hàng đầu thế giới trong những thập niên tới.[12]
Qua bài viết trên, Galileo Society hy vọng rằng các bạn đã có thêm những thông tin cơ bản nhất về Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC). Hãy bấm theo dõi fanpage Galileo Society để không bỏ lỡ bất kỳ tin tức mới nhất từ Galileo Society nhé!
