“Tôi đã hoàn thành nhiệm vụ khá nặng nề nhưng rất vinh quang ở Hội nghị Paris.” [1]
Đó là lời khẳng định đầy tự hào của người phụ nữ duy nhất đặt bút ký vào bản Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam năm 1973 - Bộ trưởng Ngoại giao Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, bà Nguyễn Thị Bình, trong cuốn hồi ký “Gia đình, bạn bè và đất nước”. Nhân kỷ niệm 50 năm ngày Hiệp định Paris được ký kết (27/01/1973 - 27/01/2023), hãy cùng Galileo Society điểm lại những thành tựu nổi bật của nhà ngoại giao Nguyễn Thị Bình tại Hội nghị Paris 1973 trong chuyên mục “Dấu ấn Ngoại giao” nhé!
1. NHÀ NGOẠI GIAO NGUYỄN THỊ BÌNH: THÂN THẾ VÀ SỰ NGHIỆP
Bà Nguyễn Thị Bình, tên thật là Nguyễn Thị Châu Sa, sinh ngày 26/05/1927, trong một gia đình công chức thời Pháp thuộc tại Sa Đéc (Đồng Tháp) giàu truyền thống yêu nước.
Bà là một trí thức “Tây học”, một nhà yêu nước cách mạng, một nhà ngoại giao xuất sắc và một nhân vật lịch sử đặc biệt. Theo nhận định của Nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại Quốc hội Tôn Nữ Thị Ninh - người từng có cơ hội giúp đỡ bà Bình một số nhiệm vụ trong quá trình đàm phán: “Sự xuất hiện của bà Bình ở Paris đã là “điểm cộng lớn” cho đoàn đàm phán của ta, tạo lợi thế trong việc tìm kiếm sự ủng hộ của dư luận thế giới, đặc biệt là đối với báo chí.” Trong mắt giới báo chí ngoại quốc, bà Bình nổi bật với phong thái đĩnh đạc, linh hoạt trong từng tình huống, khéo léo trả lời phỏng vấn bằng tiếng Pháp và tiếng Anh.[2]
Trong suốt sự nghiệp của mình, bà Nguyễn Thị Bình từng giữ các chức vụ như: Ủy viên Trung ương phụ trách công tác đối ngoại Mặt trận Dân tộc giải phóng Miền Nam Việt Nam (1962 - 1968); Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa Miền Nam Việt Nam (1969 - 1976); Trưởng phái đoàn đàm phán tại Hội nghị Paris (1968 - 1973); Phó Chủ tịch nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam (1992 - 2002).[3]
2. DẤU ẤN NHÀ NGOẠI GIAO NGUYỄN THỊ BÌNH TẠI HỘI NGHỊ PARIS
Dấu ấn trong cuộc vận động nhân dân thế giới ủng hộ cuộc đấu tranh của nhân dân Việt Nam tại Hội nghị Paris
Sau sự kiện Tết Mậu Thân năm 1968 và nhiều thất bại trên chiến trường, chính phủ Mỹ tuyên bố tạm dừng ném bom miền Bắc Việt Nam và quyết định ngồi vào bàn đàm phán với chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Cuộc đấu tranh giữa Việt Nam và Mỹ bắt đầu xoay quanh vấn đề hình thức, thành phần hội nghị và đã đi đến thống nhất tổ chức Hội nghị 4 bên tại Paris bao gồm: Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam (sau đó là Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, Mỹ và Việt Nam Cộng hòa (chính quyền Sài Gòn). [4]
Ngày 04/11/1968, máy bay Liên Xô chở phái đoàn Mặt trận Dân tộc giải phóng Miền Nam Việt Nam đáp xuống sân bay Bourget, ngoại ô Paris. Phó trưởng phái đoàn Mặt trận Giải phóng Nguyễn Thị Bình bước xuống trong bộ áo dài truyền thống, khoác bên ngoài chiếc măng tô xám, choàng chiếc khăn quàng đen điểm hoa. Ngay trong cuộc tiếp xúc đầu tiên với cánh báo chí phương Tây, bà đã thể hiện phong thái, tâm thế ngoại giao cứng rắn và kiên định. Bà đã nêu rõ “Giải pháp 5 điểm” của Mặt trận, trong đó yêu cầu Mỹ rút quân khỏi Việt Nam, tôn trọng độc lập, chủ quyền thống nhất của Việt Nam, tôn trọng quyền tự quyết của nhân dân Miền Nam Việt Nam; Miền Nam Việt Nam thực hiện chính sách ngoại giao, hòa bình, trung lập.[5]
Lời tuyên bố này đã thể hiện thiện chí hoà bình, lập trường đấu tranh của nhân dân Việt Nam trong Hội nghị, đồng thời huy động được sự ủng hộ của nhân dân thế giới nhằm gây sức ép buộc Mỹ và các nước đồng minh phải tôn trọng độc lập, chủ quyền và thống nhất của dân tộc Việt Nam. Sự xuất hiện duyên dáng của vị Phó Trưởng đoàn trong tà áo dài với những đề nghị cứng rắn và phong cách ngoại giao sắc sảo trước thềm cuộc đàm phán đã thu hút sự chú ý của dư luận phương Tây, tạo tiếng vang lớn trước thềm Hội nghị.[6] Báo chí thế giới đưa tin về sự kiện này với những dòng bình luận như: “Madame Bình đã làm chấn động dư luận Paris và thế giới. Cờ Mặt trận đã tung bay ở Paris! Rất tuyệt! Thật hiếm có!”.[7]
Giữa năm 1971, kênh truyền hình Pháp Information Premiere tổ chức chương trình “Câu lạc bộ Báo chí” với chủ đề “Việt Nam” ở đầu cầu Paris và Washington. Đại diện cho phía Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, bà Nguyễn Thị Bình đã có màn đối đáp và tranh luận với các nhà báo sừng sỏ, nổi tiếng của thế giới. Ngồi dưới ánh đèn sáng chói, hình ảnh người phụ nữ Việt Nam nhỏ bé, kiên cường nhưng tâm thế bình tĩnh đối đáp, nhã nhặn, mạnh mẽ, lập luận phản bác những quan điểm của các nhà báo phương Tây đã tô điểm thêm chất thép của con người Việt Nam, gây ấn tượng với bạn bè và cộng đồng quốc tế.[8]
Bên cạnh đó, bà Nguyễn Thị Bình còn tham dự các hội nghị quốc tế, thực hiện những chuyến thăm tới nhiều nước như Ấn Độ, Algerie, Đức, Italia, Nam Tư... để tranh thủ sự ủng hộ của nhân dân các nước đối với cuộc đấu tranh ngoại giao của Việt Nam.[9] Tiêu biểu, trong chuyến thăm Vương quốc Anh vào năm 1969, bà đã có bài phát biểu cảm ơn trước những người đã đấu tranh chống lại cuộc chiến tranh phi nghĩa của đế quốc Mỹ tại một cuộc biểu tình về giải trừ vũ khí hạt nhân tại Quảng trường Trafalgar, London.[10] Một năm sau đó (1970), bà được đích thân Thủ tướng Thuỵ Điển Olof Palme đón tiếp và cùng ông dẫn đầu một đoàn biểu tình ủng hộ Việt Nam.[11]
Thông qua những hoạt động ngoại giao, “Madame Bình” đã tranh thủ được sự ủng hộ, giúp đỡ của nhân dân thế giới đối với cuộc đấu tranh chính nghĩa của nhân dân Việt Nam, đồng thời gây sức ép cho Mỹ và chính quyền Sài Gòn trên bàn đàm phán. Hình ảnh người phụ nữ Việt Nam lịch thiệp, duyên dáng, chững chạc và đàng hoàng bước tới Paris để đấu tranh với kẻ thù là biểu tượng vĩ đại cho tinh thần anh dũng của nhân dân Miền Nam chiến đấu chống lại quân xâm lược.[12]
Dấu ấn trên bàn đàm phán Hiệp định Paris
Tại Hội nghị Paris, với vai trò Phó Trưởng đoàn đại biểu Mặt trận Dân tộc Giải phóng Miền Nam Việt Nam, sau là Bộ trưởng Bộ Ngoại giao, Trưởng đoàn đại biểu Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa Miền Nam Việt Nam, bà Nguyễn Thị Bình đã dẫn đầu phái đoàn tham dự Hội nghị với tư cách là một bên độc lập, bình đẳng, đại diện cho nhân dân Miền Nam.[13] Bà đã tham gia 201 phiên họp công khai, 45 cuộc họp riêng cấp cao trong suốt 5 năm diễn ra Hội nghị.[14] Bằng phát biểu thuyết phục, lối lập luận sắc bén cùng với phong cách đàm phán uyển chuyển, linh hoạt, Trưởng đoàn Nguyễn Thị Bình đã để lại dấu ấn mạnh mẽ trong các cuộc đấu trí cam go, góp phần quan trọng vào sự thành công của phái đoàn Việt Nam trong chiến lược “vừa đánh vừa đàm”.
Ngày 27/01/1973, Trưởng đoàn đại biểu, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Thị Bình thay mặt Chính phủ Cách mạng Lâm thời Miền Nam Việt Nam ký Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh và lập lại hòa bình ở Việt Nam. Mỗi khi nhớ về thời khắc lịch sử của cả dân tộc, bà xúc động và tự hào chia sẻ: “Khi đặt bút ký vào bản hiệp định chiến thắng, nghĩ đến những đồng bào, đồng chí ngã xuống - những người không còn có thể biết được sự kiện trọng đại này, mắt tôi bỗng nhòe ướt. Trong cuộc đời tôi, đây là vinh dự rất lớn vì được thay mặt nhân dân, các chiến sĩ cách mạng để đấu tranh trực diện với kẻ thù xâm lược ngay tại Paris, được đặt bút ký vào bản hiệp định chiến thắng sau 18 năm cả nước tiến hành cuộc chiến đấu chính nghĩa đầy hy sinh gian khổ. Đó có lẽ là kỷ niệm sâu sắc nhất trong cuộc đời ngoại giao của tôi”.[15]
Lời kết:
Trong suốt 5 năm diễn ra Hội nghị Paris (1968 - 1973), hình ảnh “Madam Bình” như một “bông hồng thép” đã gây ấn tượng mạnh mẽ đối với dư luận thế giới, bởi những lời phát biểu đầy thuyết phục, thông minh, lúc cứng rắn, khi dí dỏm ví von.[16] Bà là một đại diện tiêu biểu cho phong cách ngoại giao mang đậm bản sắc Việt Nam, với phẩm chất can trường, kiên định, nhạy bén và uyển chuyển. Cùng với cuộc chiến đấu của nhân dân ta trên chiến trường, bà cùng với những nhà ngoại giao xuất sắc của Việt Nam đã góp phần không nhỏ vào sự thắng lợi của cuộc đấu tranh trên “mặt trận không tiếng súng”. Phẩm chất và tài năng của nhà ngoại giao Nguyễn Thị Bình vẫn là biểu tượng sáng ngời về hình ảnh người phụ nữ Việt Nam mạnh mẽ, kiên cường nhưng cũng không kém phần sắc sảo, đằm thắm.
Thông qua bài viết này, Galileo Society hy vọng đã đem đến những thông tin bổ ích về dấu ấn của nhà ngoại giao Nguyễn Thị Bình tại Hội nghị Paris. Hãy bấm theo dõi chúng mình để cập nhật nhanh chóng những sự kiện và thông tin mới nhất của Galileo Society nhé!
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] [11] Nguyễn Thị Bình, 2015. “Family, Friends and Country”. 115-117, 121-122. NXB. Tri Thức.
[2] Minh Duyên. “Nguyễn Thị Bình - Nhà ngoại giao xuất sắc”. Báo Thanh Tra.
26/01/2013. Truy cập ngày 10/01/2023
https://thanhtra.com.vn/chinh-tri/Nguyen-Thi-Binh--Nha-ngoai-giao-xuat-sac-49212.html
[3] “Tiểu sử Đồng chí Nguyễn Thị Bình”. Trang thông tin điện tử văn phòng Chủ tịch nước CHXHCN Việt Nam. Truy cập lần cuối ngày 08/01/2023.
[4] Trần Hữu Huy. “Hiệp định Paris: Bài học về độc lập tự chủ và đoàn kết quốc tế”. Tạp chí Tuyên giáo, 09/01/2023. Truy cập ngày 10/01/2023.
[5] [9] [15] Lê Năng Đông. “Nguyễn Thị Bình - Nhà ngoại giao nhân dân .” Tạp chí Cộng sản, 23/01/2013. Truy cập lần cuối ngày 08/01/2023.
[6] Trầm Hương. “Ấn tượng áo dài: Những tà áo dài trên mặt trận ngoại giao”. Báo
Thanh niên. 06/03/2017. Truy cập ngày 11/01/2023.
https://thanhnien.vn/an-tuong-ao-dai-nhung-ta-ao-dai-tren-mat-tran-ngoai-giao-post643565.html
[7] Phan Thu Hương. ”Báo chí Phương Tây với Madam Bình”. Báo Điện tử Chính phủ. 25/01/2013/ Truy cập lần cuối ngày 08/01/2023.
https://baochinhphu.vn/bao-chi-phuong-tay-voi-madam-binh-102137733.htm
[8] Ngọc Hà, “Mua bản quyền tư liệu giá trị về cuộc tranh biện cách đây gần nửa thế kỷ”. Báo VTV News. 27/05/2018. Truy cập ngày 11/1/2023. https://vtv.vn/van-hoa-giai-tri/mua-ban-quyen-tu-lieu-gia-tri-ve-cuoc-tranh-bien-cach-day-gan-nua-the-ky-20180527203645956.htm
[10] Reuters. “Uk: Madame Binh Of The Vietnamese NLF Addresses CND Rally In Trafalgar Square''. British Pathé. 1969. Truy cập ngày 08/01/2023.
[12] Trịnh Ngọc Thái. “Những câu chuyện vui về Hội nghị Paris”. Báo Thế giới và Việt Nam. 08/01/2023. Truy cập ngày 10/01/2023
https://baoquocte.vn/nhung-cau-chuyen-vui-ve-hoi-nghi-paris-1528.html
[13] Nguyễn Thị Mai. “Hoạt động đối ngoại của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam giai đoạn 1960 - 1975”. Tạp chí Cộng sản. 13/12/2021. Truy cập ngày 08/01/2023.
[14] Thương Huyền. “Hiệp định Pari - mốc son trên mặt trận ngoại giao”. Báo Điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam. 27/01/2022. Truy cập ngày 08/01/2023.
https://dangcongsan.vn/thoi-su/hiep-dinh-pari-moc-son-tren-mat-tran-ngoai-giao-603165.html
[16] Lưu Thị Mai Liên, 2015. Trung ương Cục miền Nam lãnh đạo phong trào đấu tranh của phụ nữ từ năm 1969 đến năm 1975. 32 - 33. Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội.
https://repository.vnu.edu.vn/bitstream/VNU_123/10679/5/Lu%E1%BA%ADn%20v%C4%83n.pdf
