![[DẤU ẤN NGOẠI GIAO _ 14_04_2023] HÌNH ẢNH](https://ssztovxtowhfkxhhzykm.supabase.co/storage/v1/object/public/post-images/uploads/1789483315021-682d35ae-fced-4ceb-9dd2-befcc24471f7.jpg)
“Hơn bao giờ hết trong lịch sử loài người, chúng ta cùng nhau chia sẻ một số phận chung. Chúng ta chỉ có thể làm chủ số phận nếu chúng ta đối mặt cùng nhau. Và các bạn của tôi, đó là lý do vì sao chúng ta có Liên hợp quốc”.[1]
Đó là lời phát biểu của cố Tổng Thư ký Liên hợp quốc Kofi Annan trong thông điệp chào Thiên niên kỷ mới vào ngày 15/12/1999. Nhân dịp kỷ niệm Ngày Quốc tế Đa phương và Ngoại giao vì Hòa bình (24/4/2018 - 24/4/2023), hãy cùng Galileo Society tìm hiểu về cuộc đời và các thành tựu trong sự nghiệp ngoại giao của “người tái định nghĩa tổ chức Liên hợp quốc”[2] trong bài viết thuộc chuyên mục “Dấu ấn Ngoại giao” dưới đây nhé!
1. Chặng đường trở thành Tổng Thư kí Liên hợp quốc
Kofi Atta Annan sinh năm 1938 tại thành phố Kumasi, Ghana. Ngay từ khi còn nhỏ, ông đã theo học ngôi trường nội trú Mfantsipim danh tiếng của Ghana, bấy giờ vẫn còn là thuộc địa của Anh. Một trong những bài học lớn nhất ông nhận được khi còn ngồi trên ghế nhà trường là “sự đau khổ, dù ở bất cứ nơi đâu, cũng trở thành mối bận tâm của tất cả mọi người”.[3] Điều đó đã gợi trong lòng cậu bé Annan ngày ấy lòng trắc ẩn, trở thành “kim chỉ nam” cho sự nghiệp ngoại giao tương lai. Năm 1961, ông nhận bằng cử nhân ngành Kinh tế học tại trường Đại học Macalester (Mỹ) và ngành Quan hệ Quốc tế tại Học viện Nghiên cứu Quốc tế và Phát triển (Thụy Sĩ). Năm 1971, ông nhận bằng thạc sĩ tại Viện Công nghệ Massachusetts (Mỹ).[4]
Sự nghiệp ngoại giao của ông Kofi Annan gắn liền với Liên hợp quốc. Năm 1962, khi mới 24 tuổi, ông bắt đầu công tác với vai trò là viên chức quản lý ngân sách của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Geneva, Thụy Sĩ. Sau hai năm về nước làm Giám đốc Công ty Du lịch Ghana từ 1974-1976, do bất ổn chính trị, ông trở lại làm việc ở Liên hợp quốc.[5] Năm 1980, ông Annan giữ chức vụ Trưởng bộ phận nhân sự Văn phòng Cao ủy Liên hợp quốc về người tị nạn (UNHCR); đến năm 1993, được bổ nhiệm làm Phó Tổng Thư ký phụ trách vấn đề gìn giữ hòa bình, thực hiện các sứ mệnh của Liên hợp quốc tại Bosnia - Herzegovina và Rwanda.[6]
Năm 1997, ông Kofi Annan đắc cử vị trí Tổng Thư ký Liên hợp quốc. Ông là Tổng Thư ký thứ bảy, cũng là vị Tổng Thư ký da màu đầu tiên của Liên hợp quốc, và nhậm chức trong bối cảnh tổ chức liên chính phủ lớn nhất hành tinh đang gặp phải rất nhiều thách thức.
2. Những dấu ấn trong sự nghiệp của Tổng Thư ký Kofi Annan
2.1. “Nhà cải cách” của Liên hợp quốc
Khi ông Kofi Annan nhậm chức Tổng thư ký, quan hệ giữa Liên hợp quốc và nhiều nước thành viên, đặc biệt là Mỹ, đang ở mức thấp nhất trong vòng nửa thế kỷ. Ngoài ra, tổ chức này cũng vấp phải sự ngờ vực vì thiếu hiệu quả trong việc ngăn chặn xung đột lan rộng ở nhiều nơi trên thế giới.[7][8]
Để đưa Liên hợp quốc thoát ra khỏi cuộc “khủng hoảng”, ông Annan đã nhanh chóng bắt tay vào quá trình cải tổ sâu rộng. Ngay từ những tháng đầu trên cương vị mới, ông Kofi Annan đã thực hiện hàng loạt cải cách trong công tác quản lý như lập chức vụ Phó Tổng Thư ký Liên hợp quốc, bổ nhiệm nhà ngoại giao người Canada Louise Frechette là người đầu tiên giữ cương vị này. Bên cạnh đó, ông cũng thành lập một bộ phận giám sát theo dõi việc lãng phí, tham nhũng và xây dựng phương thức điều hành tài chính hiệu quả hơn. Nhằm tinh gọn bộ máy, ông đã cắt giảm 1.000 đầu việc trên tổng số 6.000 việc làm tại trụ sở ở New York, Mỹ, đồng thời thuyết phục các nước thành viên Liên hợp quốc cùng chung tay giải quyết các vấn đề chung của thế giới, đặc biệt là các cuộc giao tranh, xung đột tại châu Phi và khu vực Trung Đông.[9]
Ngày 17/3/1997, ông Annan đưa ra bản báo cáo cải cách quản lý tại Liên hợp quốc với tiêu đề “Các Biện pháp Quản trị và Tổ chức” (Management and Organisational Measures), trong đó giới thiệu các cơ chế quản lý mới tương tự như nội các chính phủ của một quốc gia. Điều này giúp hỗ trợ Ban Thư ký điều hành các hoạt động của Liên hợp quốc phù hợp với 4 nhóm nhiệm vụ cốt yếu của tổ chức (Hòa bình và An ninh, Kinh tế và Xã hội, Kế hoạch Phát triển và Cứu trợ Nhân đạo). [10]
Song hành với công việc cải cách hoạt động của Liên hợp quốc, ông Annan còn đưa ra đề xuất về các chương trình hành động tại các nước đang phát triển với sự giúp đỡ của Liên hợp quốc. Ngày 14/7/1997, ông tiếp tục đưa ra một kế hoạch cải cách toàn diện mang tên “Đổi mới Liên hợp quốc: Một chương trình cải cách” (Renewing the United Nations: A Programme for Reform).[11][12] Các đề xuất cốt lõi trong chương trình cải cách này bao gồm: tăng cường hỗ trợ cho các nước đang phát triển; đề xuất các chương trình nghị sự nhằm thúc đẩy hòa bình và nhân quyền; giải quyết khó khăn về tài chính và nâng cao năng lực lãnh đạo, quản lý.[13][14][15] Năm 2005, Tổng Thư ký Annan trình bày bản dự thảo cải tổ đề xuất cho các nước thành viên mang tên “Tự do hơn nữa” (“In Larger Freedom”), với ba trọng tâm phát triển Liên hợp quốc trong thiên niên kỷ mới, bao gồm xóa đói giảm nghèo, ngăn chặn xung đột và phát huy dân chủ. [16][17] Dựa trên tinh thần của dự thảo, năm 2006, Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc (UNHRC) được thành lập, với 47 thành viên theo nhiệm kỳ 3 năm. Mục tiêu “Xóa đói giảm nghèo” cũng trở thành mục tiêu đầu tiên của chương trình “Mục tiêu Thiên niên kỷ” (tiếng Anh: Millennium Development Goals, viết tắt: MDGs) năm 2000.
2.2. Người đề xướng “ Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ”
Với mong muốn xây dựng một Liên hợp quốc vì lợi ích của toàn thể người dân trên thế giới, ông Kofi Annan đã thúc đẩy thông qua “Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ” bao gồm tám mục tiêu mà các quốc gia phấn đấu đạt được vào năm 2000, bao gồm: xóa bỏ tình trạng đói nghèo cùng cực; phổ cập giáo dục tiểu học; thúc đẩy bình đẳng giới; giảm tỷ lệ tử vong ở trẻ em; cải thiện sức khỏe bà mẹ; phòng chống HIV/AIDS, sốt rét và các bệnh truyền nhiễm khác; phát triển môi trường bền vững; xây dựng quan hệ đối tác toàn cầu giữa các nước.[18] Đây là tiền đề và là cơ sở kinh nghiệm của “Các Mục tiêu Phát triển Bền vững” (SDGs) được đề xướng từ năm 2015.[19] [20]
Sự thành công của một số MDGs là một trong những điểm nhấn đáng chú ý nhất trong nhiệm kỳ của ông Kofi Annan. Dưới sự lãnh đạo của ông, Liên hợp quốc đã thực hiện những hành động thiết thực nhằm thúc đẩy các nước phát triển tăng ngân sách cho các mục tiêu phát triển lên 0,7% thu nhập quốc dân (GDP).[21]
Tính đến năm 2015, sau 15 năm thực hiện, “Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ” đã thu được nhiều kết quả tích cực: Hơn 470 triệu người thoát khỏi tình trạng nghèo đói cùng cực và hơn 111 triệu người được phổ cập giáo dục tiểu học tại các quốc gia đang phát triển. Người dân tại các quốc gia thu nhập thấp có cơ hội được tiếp cận với hệ thống chăm sóc sức khỏe toàn dân, cung cấp nước sạch và cải thiện chất lượng cuộc sống. Ngoài ra, những mục tiêu này đã tạo nền tảng cho sự ra đời của nhiều chương trình, kế hoạch hành động hỗ trợ, giúp các quốc gia nghèo hoặc đang phát triển có hướng đi mới trong phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống người dân và cải thiện môi trường.[22]
2.3. Tổng Thư ký Liên hợp quốc Kofi Annan - Cầu nối hòa bình
Thất bại trong việc ngăn chặn nạn diệt chủng tại Rwanda đã góp phần làm thay đổi thế giới quan của ông Annan. Sau những chỉ trích đối với trách nhiệm của Liên hợp quốc trong thảm kịch trên, ông đã thực hiện các hoạt động không mệt mỏi nhằm đấu tranh vì hoà bình, nhân quyền và chống lại chủ nghĩa khủng bố. Năm 1998, ông đã tạo điều kiện để quá trình chuyển giao quyền lực tại Nigeria diễn ra trong hòa bình. Cùng năm đó, ông đã đến thăm Iraq và hội đàm với Tổng thống Saddam Hussein nhằm giải quyết bế tắc trong vấn đề giải trừ vũ khí giữa Hội đồng Bảo an và Iraq.[23] Năm 1999, ông Annan đóng vai trò điều phối hòa bình trong quá trình Timor-Leste giành độc lập từ Indonesia.[24] Một trong những “điểm nóng” mà ông Annan cũng đóng vai trò hòa giải là cuộc xung đột giữa Israel và các nước láng giềng. Năm 2006, ông đã vận động ký kết thành công thỏa thuận ngừng bắn giữa Israel và lực lượng Hezbollah của Lebanon để chấm dứt xung đột giữa hai quốc gia.[25] Cũng trong năm 2006, ông đóng vai trò trung gian hòa giải trong tranh chấp vùng lãnh thổ Bakassi giữa Nigeria và Cameroon thông qua việc thi hành phán quyết của Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ).[26]
Để vinh danh những nỗ lực không ngừng nghỉ trong việc thúc đẩy hòa bình trên thế giới, năm 2001, Ủy ban Nobel Na Uy trao cho Kofi Annan và Liên hợp quốc giải Nobel Hòa bình vì “những đóng góp trong nỗ lực xây dựng một thế giới hòa bình và ổn định hơn”. [27]
Ngày 31/12/2006, ông Annan kết thúc thời gian lãnh đạo Liên hợp quốc sau nhiều năm cống hiến. Ở tuổi 68, ông vẫn tiếp tục các hoạt động trên cương vị một nhà ngoại giao của Liên hợp quốc.
Ngày 18/8/2018, ông Kofi Annan qua đời tại Thụy Sĩ ở tuổi 80. Tổng Thư ký Liên hợp quốc đương nhiệm Antonio Guterres đã ca ngợi những thành tựu của ông trong một thập niên lãnh đạo Liên hợp quốc: “Kofi Annan chính là Liên hợp quốc. Ông ấy đã đi lên từ nhiều vị trí để dẫn dắt Liên hợp quốc tới thiên niên kỷ mới với phẩm cách và quyết tâm vô song”. [28] Tổng thống Ghana Nana Akufo Addo gọi ông Annan là “một trong những người Ghana vĩ đại nhất” và tuyên bố bảy ngày quốc tang để tưởng nhớ nhà ngoại giao vĩ đại của thế giới. [29] [30]
Có thể nói, gần một thập kỷ trên cương vị Tổng Thư ký, ông Kofi Annan đã để lại dấu ấn to lớn trong lịch sử Liên hợp quốc. Ông đã đưa tổ chức vượt qua những thời khắc khó khăn nhất, thúc đẩy tiến trình hòa bình tại các khu vực xung đột trên thế giới và phát huy vai trò của Liên hợp quốc trong việc giải quyết những vấn đề chung của toàn nhân loại khi bước sang thế kỉ mới.
Thông qua bài viết này, Galileo Society hi vọng các bạn đã có những hiểu biết thú vị về cuộc đời và sự nghiệp của cố Tổng Thư ký Liên hợp quốc Kofi Annan và những thành tựu của ông trên cương vị này. Đừng quên theo dõi fanpage Galileo Society để không bỏ lỡ bất kỳ thông tin bổ ích nào nhé!
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] “Secretary-General emphasizes important role of United Nations for New Millennium”, United Nations, 15/12/1999. Truy cập ngày 9/4/2023. https://press.un.org/en/1999/19991215.sgsm7262.doc.html
[2] “Kofi Annan, Who Redefined the U.N., Dies at 80”, Kofi Annan Foundation. Truy cập ngày 9/4/2023.
https://www.kofiannanfoundation.org/link_import/kofi-annan-who-redefined the-u-n-dies-at-80/
[3] “In memory of Kofi Annan”, Nobel Peace Centre, 19/8/2018. Truy cập ngày 9/4/2023.
https://www.nobelpeacecenter.org/en/news/in-memory-of-kofi-annan
[4] “150 fascinating, fun, important, interesting, lifesaving, life-altering, bizarre and bold ways that MIT has made a difference”, The Boston Globe, 2011. Truy cập ngày 9/4/2023.
https://web.archive.org/web/20110519002514/http://www.boston.com/news/education/higher/specials/mit150/mitlist/?page=full
[5] Thu Hằng, “Kofi Annan - Ông ‘mắt bão’”, Hà Nội Mới, 18/8/2018. Truy cập ngày 9/4/2023.
http://www.hanoimoi.com.vn/tin-tuc/Ho-so/910422/kofi-annan---ong-mat-bao
[6] “Kofi Annan”, Nobel Prize. Truy cập ngày 9/4/2023.
https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2001/annan/facts/
[7] Kim Thoa, “Vĩnh biệt Kofi Annan - 'người tái định nghĩa Liên Hiệp Quốc’”, Tuổi Trẻ, 19/8/2018. Truy cập ngày 9/4/2023.
https://tuoitre.vn/vinh-biet-kofi-annan-nguoi-tai-dinh-nghia-lien-hiep-quoc 2018081910091408.htm
[8] “Kofi Annan - Người đem đến sức sống mới cho Liên hợp quốc”, Tạp chí Cộng sản, 19/8/2018. Truy cập ngày 9/4/2023.
https://www.tapchicongsan.org.vn/chinh-tri-xay-dung-dang/-/2018/51955/kofi annan---nguoi-dem-den-suc-song-moi-cho-lien-hop-quoc.aspx
[9] “In memoriam: Kofi Annan, 1938 – 2018”, New African Magazine, 18/8/2018. Truy cập ngày 9/4/2023.
https://newafricanmagazine.com/17354/
[10] “Report Management and Organisational Measures (A/51/829)”, United Nations, 17/3/1997. Truy cập ngày 12/4/2023.
https://documents-dds
ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N97/070/61/IMG/N9707061.pdf?OpenElement
[11] “Doc. 8052 (1 April 1998): Reform of the United Nations”, Parliamentary Assembly of Council of Europe. Truy cập ngày 9/4/2023 https://assembly.coe.int/nw/xml/XRef/X2H-XrefViewHTML.asp?FileID=8489&lang=EN
[12] An Châu, “Có một Kofi Annan tận hiến cho nhân loại”, Công an Nhân dân, 22/8/2018. Truy cập ngày 9/4/2023.
https://cand.com.vn/Su-kien-Binh-luan-antg/Co-mot-Kofi-Annan-tan-hien-cho nhan-loai-i488208/
[13] “Secretary-General Kofi Annan's Reform Agenda - 1997 to 2006”, Global Policy Forum. Truy cập ngày 9/4/2023.
https://archive.globalpolicy.org/un-reform/un-reform-initiatives/secretary general-kofi-annans-reform-agenda-1997-to-2006.html
[14] Phạm Xuân Tiến, “Cải tổ Liên hợp quốc - những thách thức đối với ông Kofi Annan”, Công an Nhân dân, 11/9/2006. Truy cập ngày 9/4/2023. https://cand.com.vn/Su-kien-Binh-luan-antg/Cai-to-LHQ-nhung-thach-thuc-doi voi-ong-Kofi-Annan-i285597/
[15] “UN reform plan will provide new impetus to development”, United Nations, 7/1997. Truy cập ngày 12/4/2023.
https://www.un.org/africarenewal/magazine/july-1997/un-reform-plan-will provide-new-impetus-development
[16] “With call for action, not more words, Annan outlines plan for radical UN reform”, United Nations, 21/3/2005. Truy cập ngày 9/4/2023. https://news.un.org/en/story/2005/03/132432
[17] Phương Thảo, “Đưa Liên Hiệp Quốc đến gần với người dân hơn”, Tuổi Trẻ, 27/5/2006. Truy cập ngày 9/4/2023. https://tuoitre.vn/dua-lien-hiep-quoc-den-gan-voi-nguoi-dan-hon-140093.htm
[18] “Millennium Development Goals (MDGs)”, World Health Organization, 19/2/2018. Truy cập ngày 14/4/2023.
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/millennium-development goals-
(mdgs)#:~:text=The%20United%20Nations%20Millennium%20Declaration,are%20derived%20from%20this%20Declaration.
[19] “Transitioning from the MDGs to the SDGs”, World Bank, 10/11/2016. Truy cập ngày 14/4/2023.
https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2016/11/10/new-report transitioning-from-the-mdgs-to-the-sdgs-calls-for-collaboration-to-deliver-as one
[20] “Công việc của chúng tôi về các Mục tiêu Phát triển Bền vững ở Việt Nam”, Liên hợp quốc Việt Nam. Truy cập ngày 14/4/2023.
https://vietnam.un.org/vi/sdgs
[21] “The 0.7% target: An in-depth look”, Millennium Project. Truy cập ngày 10/4/2023.
https://web.archive.org/web/20150218162526/http://www.unmillenniumproject. org/press/07.htm
[22] MacArthur, John; Rasmussen, Krista, “How successful were the millennium development goals?”, The Guardian, 30/5/2017. Truy cập ngày 10/4/2023. https://www.theguardian.com/global-development-professionalsnetwork/2017/mar/30/how-successful-were-the-millennium-development-goals
[23] [25] [26] “Former Secretary-General: Kofi Annan”, United Nations. Truy cập ngày 9/4/2023.
https://www.un.org/sg/en/formersg/koffi.shtml
[24] “Government expresses condolences for the death of Kofi Annan”, Timor - Leste Government. Truy cập ngày 9/4/2023.
http://timor-leste.gov.tl/?p=20214&lang=en
[27] “The Nobel Peace Prize 2001”, Nobel Prize. Truy cập ngày 9/4/2023. https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2001/summary/
[28] “Statement by the Secretary-General on the passing of former Secretary General Kofi Annan”, United Nations, 18/8/2023. Truy cập ngày 9/4/2023. https://www.un.org/sg/en/content/sg/statement/2018-08-18/statement-secretary general-passing-former-secretary-general-kofi
[29] “Remains of former UN Secretary-General arrives in Accra”, United Nations in Ghana, 10/9/2018. Truy cập ngày 9/4/2023.
https://ghana.un.org/en/24866-remains-former-un-secretary-general-arrives accra.
[30] Kpodo, Kwasi, “Ghana mourns death of Annan, ‘one of our greatest compatriots’”, Reuters, 18/8/2018. Truy cập ngày 10/4/2023. https://www.reuters.com/article/un-annan-ghana-idAFL5N1V908A
