[Dấu ấn ngoại giao _ 21_06_2023]

“Kế thừa truyền thống hòa hiếu của cha ông, trong thời đại ngày nay, chúng ta không gây thù oán với ai, Việt Nam muốn làm bạn với tất cả các nước trên thế giới đấu tranh cho hòa bình, hợp tác. Tinh thần nhân văn ấy thấm nhuần trong tiềm thức con người và ngoại giao Việt Nam.”[1] 

Đó là lời nhận xét của cố Phó Thủ tướng Vũ Khoan về nền ngoại giao Việt Nam sau khi cống hiến cả cuộc đời ông cho sự nghiệp bảo vệ và xây dựng đất nước. Tuy ông đã từ trần vào sáng ngày 21/6/2023 vì tuổi già tại Hà Nội, những thành tựu quý báu ông để lại cho sự phát triển của Việt Nam ngày nay sẽ sống mãi trong lịch sử nước nhà.[2] 

Để tưởng nhớ những đóng góp của cố Phó Thủ tướng Vũ Khoan cho đất nước, hãy cùng Galileo Society điểm lại cuộc đời, sự nghiệp và những thành tựu nổi bật của ông trong bài viết “Dấu ấn Ngoại giao” dưới đây nhé. 

1. Giới thiệu tiểu sử: 

Ông Vũ Khoan sinh ngày 7/10/1937 tại huyện Phú Xuyên, Hà Tây (nay thuộc thành phố Hà Nội). Thời thơ ấu và niên thiếu của ông gắn liền với cuộc kháng chiến chống Pháp, đã có thời gian làm liên lạc viên cho chính phủ Việt Minh và theo học tại trường Thiếu sinh quân Việt Nam ở Việt Bắc từ năm 1949. Cuối năm 1954, ông được cử sang Liên Xô học tập và làm phiên dịch viên tại Đại sứ quán Việt Nam tại đó. Trong thời gian công tác ở nước ngoài, ông tiếp tục theo học ngành Kinh tế quốc tế tại Trường Đại học Quan hệ Quốc tế Moscow (MGIMO). Trong suốt thời gian làm việc Đại sứ quán Việt Nam tại Moscow, ông đảm nhận với nhiều chức vụ từ Tùy viên đến Tham tán Công sứ cho đến năm 1982. Kết thúc công tác ở Liên Xô, ông Vũ Khoan về nước và đảm nhiệm nhiều vị trí cao trong bộ máy nhà nước, thực hiện nhiều nhiệm vụ quan trọng trước khi nghỉ hưu vào năm 2007.[3] 

2. Sự nghiệp và dấu ấn ngoại giao: 

2.1. Khái quát về sự nghiệp chính trị: 

Cố Phó Thủ tướng Vũ Khoan bắt đầu sự nghiệp chính trị từ năm 1956 với vị trí phiên dịch viên tiếng Nga cho Đại sứ quán Việt Nam tại Liên Xô. Đóng góp của ông vào những

sự kiện ngoại giao quan trọng giữa Việt Nam và Liên Xô cũng như công tác nghiên cứu chiến lược đối ngoại đã giúp ông đã đạt được chức vị cao tại Đại sứ quán Việt Nam tại Liên Xô.[4] 

Sau khi về nước vào năm 1982, ông được bổ nhiệm nhiều chức vụ cao như Vụ trưởng Vụ Tổng hợp Kinh tế và phụ trách nhiều vấn đề khác với vai trò Trợ lý Bộ trưởng. Ông trở thành Thứ trưởng Bộ Ngoại giao vào năm 1990. Sau hai nhiệm kỳ trong Ban chấp hành Trung ương Đảng, vào năm 1998, ông được phân công làm Thứ trưởng Thứ nhất phụ trách Quan hệ với các nước châu Á - Thái Bình Dương cũng như quan hệ với các tổ chức ASEAN, APEC. Những thành tựu nổi bật khác của ông cũng bao gồm việc đảm nhiệm chức vụ Bộ trưởng Bộ Thương mại vào năm 2000 hay vai trò Phó Thủ tướng phụ trách Kinh tế đối ngoại, Chủ tịch Ủy ban Quốc gia về APEC được bổ nhiệm cho ông vào năm 2002.[5] 

2.2. Dấu ấn sự nghiệp ngoại giao trong thời kỳ kháng chiến và Đổi mới: 

Thời kỳ công tác tại Moscow là một khoảng thời gian đầy kỉ niệm đối với cố Phó Thủ tướng Vũ Khoan. Với vai trò phiên dịch viên tiếng Nga, ông đã được cử đi tháp tùng nhiều đoàn ngoại giao Việt Nam sang làm việc, nhờ đó có cơ hội tiếp xúc với nhiều chính trị gia lỗi lạc như Chủ tịch Hồ Chí Minh, hay Tổng Bí thư Lê Duẩn.[6] Kinh nghiệm công việc và những tiếp xúc trong thời gian này cho ông những hiểu biết và tình cảm đặc biệt về quan hệ Việt Nam - Liên Xô . Qua lời kể của ông về những mẩu chuyện, tình cảm đó vẫn còn mãi và ông đã bày tỏ mong muốn “mối tình hữu nghị thắm thiết giữa hai dân tộc sẽ mãi mãi trường tồn, đem lại lợi ích cho cả hai nước” [7] 

Đối với sự nghiệp ngoại giao của đất nước, cố Thủ tướng cũng đã để lại nhiều dấu ấn quan trọng, khi ông có cơ hội tháp tùng Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Duy Trinh sang Paris vào năm 1973 cho lễ ký kết Hiệp định Paris. Theo ông, Hiệp định này có ý nghĩa lớn “giúp miền Bắc có điều kiện hòa bình để khôi phục kinh tế, đồng thời có thêm tiềm lực để hỗ trợ cho quân, dân miền Nam tiến lên giải phóng, thống nhất đất nước.” [8] Từ thực tiễn công tác, ông cũng đúc kết cho ngoại giao Việt Nam bài học quan trọng để áp dụng vào quá trình xây dựng đất nước sau này. 

Vào cuối thế kỷ XX, khi nắm giữ nhiều cương vị quan trọng, cố Phó Thủ tướng cũng đã để lại dấu ấn vô cùng quan trong quá trình giúp đất nước hội nhập quốc tế. Khi đi thăm và tiếp xúc với các quan chức nước ngoài như Mỹ hay Hàn Quốc và nhận được thắc mắc về thiện chí của Việt Nam sau thời kỳ đóng cửa, ông đáp lại rằng Việt Nam “luôn kiên định bảo vệ non sông, đất nước của mình đồng thời rất rộng mở, khi hết chiến tranh luôn sẵn sàng vượt qua quá khứ, hướng tới tương lai quan hệ hữu nghị, hợp tác.” [9] Ông là một tấm gương tiêu biểu của phong cách ngoại giao Hồ Chí Minh, với những dấu ấn sẽ tiếp tục đồng hành với ông trong hành trình hội nhập quốc tế sâu rộng hơn của Việt Nam. 

2.3. Người dẫn dắt sự nghiệp hội nhập kinh tế quốc tế của đất nước: 

Xuyên suốt sự nghiệp của mình, Phó Thủ tướng Vũ Khoan để lại ấn tượng với sự đột phá trong tư duy về kinh tế đối ngoại và quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của đất nước. Là một trong những cá nhân đảm nhận nhiệm vụ chủ chốt trong giai đoạn đầu làm kinh tế của ngành Ngoại giao, Vụ trưởng Vụ Tổng hợp Kinh tế Vũ Khoan đã có nhiều đóng góp cho công tác nghiên cứu, học tập kinh nghiệm của các quốc gia trên thế giới về kinh tế. Để từ đó, giải quyết vấn đề cấp bách nhất của khủng hoảng kinh tế - xã hội đất nước: khắc phục tình trạng siêu lạm phát; giải tỏa thế bao vây cấm vận thông qua xử lý vấn đề Campuchia.[10] Với phát biểu “Kinh tế thị trường không thể chờ đợi khách đến mua mà phải chào hàng, phải có xúc tiến tích cực”, ông Vũ Khoan đã tích cực đề xuất thúc đẩy xúc tiến trong các lĩnh vực thương mại và đầu tư, đặt nền móng cho quá trình hội nhập chủ động hơn của Việt Nam vào nền kinh tế quốc tế.[11] Đây là cơ sở để ngành Ngoại giao đóng góp trực tiếp vào những nỗ lực thể chế hóa các nội dung về kinh tế đối ngoại, lãnh đạo công cuộc khai thông quan hệ với các tổ chức kinh tế quốc tế.[12] 

Không chỉ góp phần định hướng cho công tác hội nhập kinh tế quốc tế của đất nước, Phó Thủ tướng Vũ Khoan còn trực tiếp tham gia chỉ đạo, lãnh đạo quá trình tham gia vào các tổ chức kinh tế của đất nước. Trải qua các vị trí như Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, Thứ trưởng thứ nhất phụ trách quan hệ với các nước châu Á - Thái Bình Dương và Bộ trưởng Bộ Thương mại, ông là người trực tiếp đề xuất và thực hiện chủ trương đàm phán gia nhập ASEAN, APEC, ASEM, hoàn tất và ký kết Hiệp định Thương mại Việt - Mỹ (BTA) vào năm 2000.[13][14] Đặc biệt, từ năm 2002, với tư cách Phó Thủ tướng phụ trách Kinh tế đối ngoại, ông cùng với Thủ tướng và Ủy ban về Hợp tác kinh tế quốc tế của Chính phủ đã xây dựng chương trình hành động thực hiện cam kết gia nhập vào Tổ chức Thương mại Quốc tế (WTO), góp công lớn trong đẩy nhanh quá trình hoàn thiện những bước cuối cùng giúp Việt Nam chính thức gia nhập tổ chức này vào năm 2007.[15][16] 

2.4. Những di sản trong công tác nghiên cứu, lý luận: 

Trải qua một sự nghiệp hoạt động ngoại giao tích cực và không ngừng nghỉ, Phó Thủ tướng Vũ Khoan không chỉ ghi dấu ấn trong hoạt động ngoại giao thực tiễn, mà còn để lại những tác phẩm quan trọng về mặt lý luận, phản ánh tư duy nhạy bén và sâu sắc về ngoại giao Việt Nam và các vấn đề quốc tế đương đại. Ông là một trong những người thúc đẩy quan điểm về một nền ngoại giao Việt Nam hiện đại, toàn diện, với sức mạnh tổng hợp các lĩnh vực từ ngoại giao chính trị, ngoại giao kinh tế, cho đến ngoại giao quốc phòng - an ninh và ngoại giao văn hóa.[17] Tại Hội nghị Đối ngoại lần thứ 31 (2021), trong bài phát biểu của mình, Nguyên Phó Thủ tướng đã bày tỏ quan điểm về một “văn hóa ngoại giao Việt Nam”, với những đặc điểm gắn liền văn hóa và bản sắc dân tộc: yêu nước, nhân văn, cởi mở, linh hoạt.[18] 

Bên cạnh các quan điểm về một nền ngoại giao đổi mới trong phương thức hoạt động, các tác phẩm của Phó Thủ tướng Vũ Khoan cũng đặt ra những vấn đề có tính đột phá về xu hướng và nhiệm vụ của ngành ngoại giao nước nhà. Bài viết “An ninh, Phát triển và Ảnh hưởng trong hoạt động đối ngoại” đăng trên Tạp chí Nghiên cứu Quốc tế vào tháng 12/1993 là một trong những tác phẩm xuất sắc đời đầu của giới nghiên cứu ngoại giao Việt Nam, có tính thực tiễn lâu dài đối với quá trình hoạch định chính sách đối ngoại và mục tiêu đối ngoại của đất nước cho đến ngày hôm nay.[19] Ngoài ra, những cuốn sách như “Vài ngón nghề ngoại giao”, xuất bản năm 2016, hay “Chuyện nghề, chuyện nghiệp ngoại giao”, xuất bản năm 2013 là những đúc kết của chính vị Phó Thủ tướng về những kỹ năng và công việc của ngành ngoại giao, trở thành một nguồn tư liệu quý về công tác đối ngoại từ người trong cuộc dành cho cán bộ, học giả, sinh viên.[20] Tác giả cuốn sách để lại ấn tượng với câu viết: “Nếu ví hoạt động ngoại giao như một cây cổ thụ thì cái gốc là công tác nghiên cứu; cái thân là giao tiếp, đàm phán, xử lý tình huống; còn các công việc nghiệp vụ như tuyên truyền báo chí, lễ tân, luật pháp, lãnh sự,... là những cái cây, nhành lá”.[21] 

3. Kết bài: 

Trước sự ra đi của nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan, các lãnh đạo và cán bộ kỳ cựu của giới chính trị và ngoại giao Việt Nam đều bày tỏ sự tiếc thương sâu sắc, đồng thời dành những lời cảm phục cho một trong những chính trị gia xuất sắc nhất của nước nhà. Ngợi ca “cây đại thụ” của nền ngoại giao Việt Nam, Đại sứ Trương Triều Dương, nguyên Đại sứ Việt Nam tại Philippines thẳng thắn nhận định, ông Vũ Khoan là người biết “đứng trên vai những người khổng lồ”, luôn lắng nghe, học hỏi, đúc kết và từ đó đưa ra những cái quyết sách hay, chính xác.[22] Còn nguyên Đại sứ Nguyễn Chiến Thắng cũng dành lời trân trọng nhất để ngợi ca Phó Thủ tướng như một “nhà ngoại giao tài ba với tư duy sáng suốt, tầm nhìn xa rộng, lập luận khúc chiết, thuyết phục, cùng lối hành động nhanh nhạy, hiệu quả”.[23] 

Trong 86 năm của “một cuộc đời đáng giá”,[24] vị cố Phó Thủ tướng đã tạo ra những thành tựu to lớn trong công cuộc phát triển hội nhập của đất nước, cũng như để lại những di sản quan trọng về lý luận, kinh nghiệm và tinh thần đam mê nghiên cứu cho thế hệ kế

cận. Ông xứng đáng được coi là một trong những nhân vật quan trọng nhất, góp phần định hình thời kỳ hội nhập của ngành đối ngoại Việt Nam. 


TÀI LIỆU THAM KHẢO: 

[1], [8] Văn Duyên, “Nguyên Phó thủ tướng Vũ Khoan: Độc lập, tự chủ mang đến cách tiếp cận độc đáo trong đàm phán Paris”, Báo Quân đội Nhân dân, ngày 22/01/2023. Truy cập ngày 21/06/2023. 

https://www.qdnd.vn/chinh-tri/cac-van-de/nguyen-pho-thu-tuong-vu-khoan-doc-lap-tu-ch u-mang-den-cach-tiep-can-doc-dao-trong-dam-phan-paris-716976 

[2] Chu Văn, “Nguyên Phó Thủ tướng Chính phủ Vũ Khoan từ trần”, Báo Quốc tế, ngày 21/06/2023. Truy cập ngày 21/06/2023. 

https://baoquocte.vn/nguyen-pho-thu-tuong-chinh-phu-vu-khoan-tu-tran-231713.html [3], [4] “Vũ Khoan - Tiểu sử tóm tắt”, Báo Điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam, ngày 28/05/2018. Truy cập ngày 21/06/2023. 

https://tulieuvankien.dangcongsan.vn/ban-chap-hanh-trung-uong-dang/ban-bi-thu/khoa-xi /vu-khoan-521 

[5] Quỳnh Châu, “Tiểu sử và sự nghiệp của nguyên Phó Thủ tướng Chính phủ Vũ Khoan”, Người quan sát, ngày 21/06/2023. Truy cập ngày 21/06/2023. https://nguoiquansat.vn/tieu-su-va-su-nghiep-cua-nguyen-pho-thu-tuong-chinh-phu-vu-k hoan-81057.html 

[6] Hương Quỳnh, “Nguyên Phó Thủ tướng và kỷ niệm được Bác nhắc khẽ khi dự tiệc ở Liên Xô”, Vietnamnet, ngày 15/05/2020. Truy cập ngày 21/06/2023. https://vietnamnet.vn/nguyen-pho-thu-tuong-va-ky-niem-duoc-bac-nhac-khe-khi-du-tiec o-lien-xo-640196.html

[7] “Nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan và ký ức về giúp đỡ vô giá của Liên Xô”, Vietnamnet, ngày 26/1/2020. Truy cập ngày 21/06/2023. 

https://vietnamnet.vn/nguyen-pho-thu-tuong-vu-khoan-va-ky-uc-ve-giup-do-vo-gia-cua-li en-xo-611496.html 

[9] “Nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan chia sẻ suy ngẫm về văn hóa ngoại giao Việt Nam”, Lao Động, ngày 18/12/2021. Truy cập ngày 21/06/2023. 

https://laodong.vn/thoi-su/nguyen-pho-thu-tuong-vu-khoan-chia-se-suy-ngam-ve-van-hoa -ngoai-giao-viet-nam-985886.ldo 

[10], [12], [17]“Ông Vũ Khoan bộc bạch chuyện ngậm ngùi “đi làm kinh tế“”, VOV, ngày 04/09/2016. Truy cập ngày 21/06/2023. 

https://vov.vn/chinh-tri/ong-vu-khoan-boc-bach-chuyen-ngam-ngui-di-lam-kinh-te-54688 1.vov 

[11] Bích Ngọc, “Ông Vũ Khoan và 3 điều tiếc nuối khi đương chức”, Đất Việt, ngày 13/02/2013. Truy cập ngày 21/06/2023. 

http://baodatviet.vn/chinh-tri-xa-hoi/chinh-tri/201302/ong-Vu-Khoan-va-3-dieu-tiec-nuoi -khi-duong-chuc-2341634 

[13] “Nguyên Phó Thủ tướng Chính phủ Vũ Khoan từ trần”, Báo Chính phủ, ngày 21/06/2023. Truy cập ngày 21/06/2023. 

https://baochinhphu.vn/nguyen-pho-thu-tuong-chinh-phu-vu-khoan-tu-tran-10223062110 1316149.htm 

[14] Thu Hằng, “Nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan: Chuyện chưa biết về hậu trường đàm phán”, Công thương, ngày 6/2/2019. Truy cập ngày 21/06/2023. https://congthuong.vn/nguyen-pho-thu-tuong-vu-khoan-chuyen-chua-biet-ve-hau-truong dam-phan-115302.html 

[15] PXL, “Ông Vũ Khoan làm đặc phái viên đối ngoại của Thủ tướng”, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, ngày 22/07/2006. Truy cập ngày 21/06/2023. 

http://ubmttq.hochiminhcity.gov.vn/TinTuc/thongtinkhac/Lists/Posts/Post.aspx?List=1db 6fada%2D2f4d%2D484d%2Db1a8%2Dafb5e73b4a85&ID=56&Source=http%3A%2F% 2Fubmttq%2Ehochiminhcity%2Egov%2Evn%2FTinTuc%2Fthongtinkhac%2FLists%2F Posts%2FAllPosts%2Easpx%3FCategoryId%3D4%26View%3D%7B0f1d125e%2Dee2e %2D446c%2D9fc6%2D2ab463cea8c1%7D%26SortField%3DPublishedDate%26SortDir %3DAsc%23mainContent&Web=244ac557%2D7073%2D4a30%2Da303%2D9c1cb4e7 1212 

[16] Thanh Hà, “Nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan: Xây dựng nội dung đủ mạnh để tiếng chuông ngoại giao vang xa”, Lao động, ngày 14/12/2021. Truy cập ngày 21/06/2023.

https://laodong.vn/thoi-su/nguyen-pho-thu-tuong-vu-khoan-xay-dung-noi-luc-du-manh-d e-tieng-chuong-ngoai-giao-vang-xa-984322.ldo 

[18] “Nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan: Đôi điều suy ngẫm về "văn hóa ngoại giao Việt Nam", Kinh tế & Xây dựng, ngày 18/12/2021. Truy cập ngày 21/06/2023. https://kinhtexaydung.petrotimes.vn/nguyen-pho-thu-tuong-vu-khoan-doi-dieu-suy-ngam -ve-van-hoa-ngoai-giao-viet-nam-636265.html 

[19] TS. Lê Đình Tĩnh, “Hoạch định chiến lược đối ngoại vì mục tiêu phát triển, an ninh và nâng cao vị thế Việt Nam từ nay đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”, Tạp chí Cộng sản, ngày 11/5/2021. Truy cập ngày 21/06/2023. 

https://tapchicongsan.org.vn/web/guest/quoc-phong-an-ninh-oi-ngoai1/-/2018/821878/ho ach-dinh-chien-luoc-doi-ngoai-vi-muc-tieu-phat-trien%2C-an-ninh-va-nang-cao-vi-the-vi et-nam-tu-nay-den-nam-2030%2C-tam-nhin-den-nam-2045.aspx 

[20] TL, “Vài ngón nghề ngoại giao”, Tạp chí Cộng sản, ngày 10/10/2016. Truy cập ngày 21/06/2023. 

https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/hoat-ong-cua-lanh-ao-ang-nha-nuoc/-/2018/ 41372/%E2%80%9Cvai-ngon-nghe-ngoai-giao%E2%80%9D.aspx#

[21] Nhiều tác giả, “Chuyện nghề, chuyện nghiệp ngoại giao”, (Hà Nội: Nhà xuất bản Hội nhà văn), 2013. 

[22] Lan Hương, “Cái giỏi của cố Phó Thủ tướng Vũ Khoan là ông biết đứng trên vai những người khổng lồ”, Báo Tổ quốc, ngày 21/06/2023. Truy cập ngày 21/06/2023. https://toquoc.vn/cai-gioi-cua-co-pho-thu-tuong-vu-khoan-la-ong-biet-dung-tren-vai-nhu ng-nguoi-khong-lo-20230621163153489.htm 

[23], [24] Vĩnh An, “Nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan - Người đã sống một cuộc đời đáng giá”, Báo Quốc tế, ngày 21/06/2023. Truy cập ngày 21/06/2023. https://baoquocte.vn/nguyen-pho-thu-tuong-vu-khoan-nguoi-da-song-mot-cuoc-doi-dang gia-231770.html?fbclid=IwAR04Ib2VFA5OXgcfv0sYNPAMlqqPhpjoE5P6glf5h-gyK9z EPJsvxEU4ABQ