[Từ điển Galileo I 28_10_2023]

Trong thời đại ngày nay, sự phát triển kinh tế - xã hội là một nhu cầu tất yếu đối với nhân loại. Song, quá trình ấy lại tiềm tàng nhiều hệ quả nguy hiểm, trong đó nổi bật là tình trạng khủng hoảng môi trường, xuất hiện dưới nhiều hình thức như biến đổi khí hậu, ô nhiễm và rác thải. Nhận thức được tình trạng đáng báo động này, hơn 50 năm về trước, vào ngày 5/6/1972, hội nghị đầu tiên của Liên hợp quốc về môi trường và con người đã được tổ chức tại thủ đô Stockholm (Thụy Điển) với khẩu hiệu “Only One Earth” (Chỉ một Trái Đất). Kết quả của hội nghị chính là sự ra đời của Ngày Môi trường thế giới (ngày 5/6 hàng năm) và Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (United Nations Environment Programme, viết tắt: UNEP).[1] Để hiểu rõ hơn về UNEP, hãy cùng Galileo Society khám phá những thông tin nổi bật dưới đây nhé!

1. Giới thiệu về Chương trình Môi trường Liên hợp quốc

Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) được thành lập chính thức vào ngày 15/12/1972 theo Nghị quyết 2997 (XXVII) của Đại hội đồng Liên hợp quốc. UNEP là tổ chức mang tính chỉ đạo và thực hiện các chương trình hành động toàn cầu nhằm “nâng cao chất lượng cuộc sống mà không gây tổn hại tới thế hệ tương lai”.[2][3] 

Nhiệm vụ cốt lõi của Chương trình Môi trường Liên hợp quốc là giúp nhân loại chung sống hòa hợp với thiên nhiên, và đề ra giải pháp cho “ba cuộc khủng hoảng hành tinh”, bao gồm: biến đổi khí hậu; mất đa dạng sinh học; ô nhiễm và rác thải.[4][5] Ba thách thức khiến thế giới gặp rủi ro trên có thể được giải quyết đồng thời trong tiến trình đạt được tất cả 17 Mục tiêu phát triển bền vững (SDGs) do Liên hợp quốc tuyên bố.[6]

UNEP hợp tác chặt chẽ với 193 quốc gia thành viên Liên hợp quốc và đại diện từ các tổ chức, doanh nghiệp, cũng như các bên liên quan khác về giải quyết các thách thức về môi trường thông qua Hội đồng Môi trường Liên hợp quốc (UNEA) - nơi ra quyết định cấp cao nhất về vấn đề môi trường thuộc UNEP. Với tư cách là cơ quan môi trường hàng đầu trong hệ thống Liên hợp quốc, UNEP đóng vai trò điều phối, tư vấn kỹ thuật, pháp lý cho các chính phủ nhằm nâng cao khả năng thể chế, lồng ghép sáng kiến bền vững vào kế hoạch đầu tư phát triển của mình.[7] Nhờ đó, chương trình đã khuyến khích và giúp đỡ nhiều quốc gia thực hiện các cam kết về môi trường, xây dựng năng lực đối phó với khủng hoảng, cung cấp công cụ pháp lý tốt hơn và tạo điều kiện chuyển giao các công nghệ tiên tiến giúp các quốc gia đạt được tiến bộ của riêng mình, hướng tới các mục tiêu bền vững - kế hoạch chung của thế giới nhằm chấm dứt tình trạng nghèo đói cùng cực và giảm bất bình đẳng vào năm 2030.[8]

Bên cạnh đó, UNEP còn là đối tác chính của các quỹ môi trường lớn như Quỹ khí hậu Xanh (GCF), Quỹ Môi trường Toàn cầu (GEF), Quỹ Thích ứng và Quỹ Đa phương (được thành lập nhằm thi hành Nghị định thư Montreal), từ đó cho phép các quốc gia tiếp cận nguồn tài chính và một số nguồn thông tin song phương, đa phương về môi trường khác.[9] 

2. Thành tựu

UNEP đã đóng góp tích cực trong việc xây dựng hệ thống pháp lý quốc tế. Một trong những thành tựu chính của UNEP kể từ khi thành lập là khởi xướng và thực hiện một số lượng đáng kể các thỏa thuận môi trường đa phương, gắn kết các quốc gia và cộng đồng quốc tế để giải quyết những thách thức của thời đại. Các hiệp định môi trường này đã đóng vai trò hướng dẫn và được các quốc gia bổ sung vào khung luật pháp của mình cùng các thỏa thuận đa phương, song phương khác thông qua việc hình thành nên cơ sở pháp lý quốc tế bao quát cho những nỗ lực toàn cầu nhằm giải quyết các vấn đề môi trường cụ thể.[10] Hiện nay, UNEP đã tổ chức một hệ thống với các điều ước quốc tế về lĩnh vực môi trường, ví dụ như Công ước Viên 1985 về bảo vệ tầng ozone; Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu; hay Công ước Basel về kiểm soát vận chuyển chất thải nguy hại qua biên giới và việc tiêu huỷ chúng.[11] Mỗi một điều ước quốc tế khi có hiệu lực, thì một Ban Thư ký được thành lập để thúc đẩy việc thực hiện điều ước đó.

3. Thách thức

Khủng hoảng khí hậu và ô nhiễm rác thải nhựa đang là hai thách thức hàng đầu mà UNEP cần đặc biệt chú trọng. Theo đó, trong tuần lễ cấp cao Đại hội đồng Liên hợp quốc diễn ra từ ngày 18 đến ngày 23/9 vừa qua, báo cáo mới của Liên hợp quốc cho biết cuộc khủng hoảng khí hậu là một trong những nguyên do làm cản trở tiến trình đạt được các mục tiêu về môi trường được đề ra trong 17 SDGs. Hơn nữa, ngày Môi trường thế giới năm 2023 đã phát động chủ đề với khẩu hiệu “Đánh bại ô nhiễm rác thải nhựa”.[12] Tuy nhiên, trên thực tế, việc giải quyết cuộc khủng hoảng chất thải nhựa toàn cầu là một nhiệm vụ khó khăn và buộc các quốc gia phải bày tỏ sự quyết tâm cao trong công tác quản lý chất thải nhựa một cách hiệu quả và hợp lý. 

Những thách thức trên đòi hỏi UNEP - Chương trình lớn nhất về môi trường toàn cầu phải tăng cường hành động hỗ trợ các quốc gia nâng cao năng lực xử lý các vấn đề về môi trường, đồng thời đưa ra nhiều sáng kiến nhằm đẩy nhanh tiến độ hành động bảo vệ môi trường.[13]

Thông qua bài viết trên, Galileo Society hy vọng đã đem đến cho các bạn những thông tin cơ bản về Chương trình Môi trường Liên hợp quốc - cơ quan môi trường hàng đầu trong hệ thống Liên hợp quốc. Hãy theo dõi fanpage của chúng mình để cập nhật nhanh chóng bài viết mới nhất từ câu lạc bộ nhé!


TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Bạch Dương, “Ngày Môi trường thế giới 5/6: Trách nhiệm với Trái Đất”, Trang thông tin điện tử Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Quảng Bình, ngày 6/6/2022. Truy cập ngày 21/10/2023.

https://ubmt.quangbinh.gov.vn/3cms/ngay-moi-truong-the-gioi-5-6-trach-nhiem-voi-trai-dat-94912385.htm.

[2] “About the United Nations Environment Programme”, UN Environment Programme. Truy cập ngày 21/10/2023.

https://www.unep.org/who-we-are/about-us

[3][11] “Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) - United Nations Environment Programme (UNEP)”, Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam, ngày 27/4/2028. Truy cập ngày 21/10/2023.

[4][8] “Frequently Asked Questions”, UN Environment Programme. Truy cập ngày 21/10/2023.

https://www.unep.org/who-we-are/about-us/frequently-asked-questions.

[5][6] Mai Đan, “Giải quyết ba cuộc khủng hoảng gây hại cho sự sống trên hành tinh”, Báo điện tử của Bộ Tài nguyên và Môi trường, ngày 29/4/2021. Truy cập ngày 22/10/2023.

https://baotainguyenmoitruong.vn/giai-quyet-ba-cuoc-khung-hoang-gay-hai-cho-su-song-tren-hanh-tinh-323405.html.

[7][9][10] “UNEP enables”, UN Environment Programme. Truy cập ngày 22/10/2023.

https://www.unep.org/about-un-environment/funding-and-partnerships/why-invest-unep/we-enable?_ga=2.110849094.2109756930.1666610526-1387195008.1666610526.

[12] Lan Anh, “Ngày Môi trường thế giới 2023: Chung tay bảo vệ môi trường, bảo vệ biển và đại dương”, ngày 5/6/2023. Truy cập ngày 23/10/2023.

https://kinhtemoitruong.vn/chung-tay-bao-ve-moi-truong-bao-ve-bien-va-dai-duong-77985.html.

[13] Hoàng Phương, “Nhiều thách thức chờ Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc”, ngày

18/9/2023. Truy cập ngày 23/10/2023.

https://nld.com.vn/thoi-su-quoc-te/nhieu-thach-thuc-cho-dai-hoi-dong-lien-hiep-quoc-20230917211003506.htm.