Tuyên bố về chính sách đối ngoại của Chính phủ Thuỵ Điển năm 2018 nhấn mạnh: “Phụ nữ trên toàn cầu đang phải đối mặt với việc bị “lãng quên” về nguồn lực, tính đại diện và quyền lợi. Đây chính là lý do tại sao chúng tôi dốc toàn lực theo đuổi chính sách “Ngoại giao nữ quyền” trên khắp thế giới”.[1] Trong tháng 3 này, chuyên mục “Ngoại giao: Chuyện chưa kể” sẽ đưa các bạn ghé thăm Thụy Điển - một trong những quốc gia tiên phong trong việc nâng cao nhận thức về bình đẳng giới với chính sách “Ngoại giao nữ quyền” (Feminist Foreign Policy, FFP). Chính sách này đã tạo ra bước ngoặt trong nỗ lực thúc đẩy nữ quyền ở quốc gia này và là động lực mới góp phần phát triển chính sách “Ngoại giao nữ quyền” trên thế giới.
Vào tháng 10/2014, chính sách “Ngoại giao nữ quyền” lần đầu tiên được công bố bởi bà Margot Wallström - Nguyên Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Thụy Điển với ba trụ cột chính (3Rs) gồm: Rights (Quyền), Representation (Tính đại diện) và Resources (Nguồn lực). Theo đó, trụ cột thứ nhất nhằm đảm bảo phụ nữ được hưởng đầy đủ các quyền con người. Trụ cột thứ hai là Tính đại diện với nội dung tăng cường sự tham gia và ảnh hưởng của phụ nữ trong quá trình đưa ra quyết định ở tất cả các cấp và trong tất cả các lĩnh vực. Trụ cột Nguồn lực được đưa ra với mục tiêu các nguồn lực sẽ được phân bổ bình đẳng cho tất cả phụ nữ. Ba “Rs” nói trên được hình thành dựa trên chữ R thứ tư là Reality (Thực tiễn), cho thấy sự cân nhắc của Chính phủ trong việc áp dụng chính sách này trên cơ sở xem xét các điều kiện thực tế, bao gồm: điều kiện sống, nhu cầu và mức độ ảnh hưởng của chính sách.[2]
Chính sách “Ngoại giao nữ quyền” của Thuỵ Điển là sự dịch chuyển trong chính sách đối ngoại của quốc gia nhằm mục đích thay đổi cấu trúc xã hội, nâng cao vai trò, vị thế của phụ nữ và trẻ em gái. Thông qua FFP, Thuỵ Điển hướng đến việc loại bỏ sự phân biệt đối xử và bất bình đẳng giới trong mọi mặt đời sống - xã hội.[3] Trong kế hoạch hành động 2015 - 2018, chính phủ đề ra sáu mục tiêu dài hạn về quyền của phụ nữ như sau: (1) Được hưởng đầy đủ quyền con người; (2) Không bị bạo lực thể xác, tâm lý và tình dục; (3) Tham gia vào việc ngăn chặn, giải quyết xung đột, và hậu xung đột; (4) Tham gia và ảnh hưởng trên mọi lĩnh vực đời sống - chính trị; (5) Quyền tự chủ và tự quyết về mặt kinh tế; (6) Sức khỏe sinh sản, tình dục và quyền. Kể từ năm 2017, kế hoạch hành động trên đã bổ sung thêm mục tiêu thứ bảy với nội dung đề cập đến việc củng cố hoạt động nội bộ của Bộ Ngoại giao Thuỵ Điển nhằm tạo điều kiện cho sự hỗ trợ và đóng góp của phụ nữ trong việc thực hiện chính sách này.[4] Với tư cách là quốc gia tiên phong, Thụy Điển đã đặt nền móng cho chính sách FFP và được nhiều quốc gia trên thế giới hưởng ứng.
Một trong những động lực thúc đẩy Thụy Điển khởi xướng FFP chính là văn hóa bình đẳng trong các mối quan hệ xã hội của họ. Trong lịch sử, từ thế kỷ XIII, Birger Jarl - một quý tộc quyền lực người Thụy Điển đương thời - đã đưa ra những điều luật về việc bảo vệ phụ nữ, trong đó cấm hiếp dâm và bắt cóc phụ nữ.[5][6] Hiện nay, ở các gia đình Thụy Điển, cha mẹ đều có trách nhiệm và nghĩa vụ ngang nhau trong việc nội trợ và chăm sóc con cái. Quyền bình đẳng này còn được đảm bảo bằng chính sách hỗ trợ của nhà nước như việc tạo điều kiện cho gia đình có cha mẹ đều đi làm được tiếp cận chi phí nhà trẻ phải chăng, hay việc cho phép cả cha và mẹ nghỉ thai sản lần đầu thông qua vào năm 1974 (trước đó chỉ có kì nghỉ thai sản cho phụ nữ).[7] Nhờ những chính sách đó, phần trăm tỉ lệ nữ giới tham gia vào thị trường lao động của Thụy Điển đạt 76%, gần ngang với tỉ lệ nam giới đi làm là 80%.[8] Đây chính là tiền đề để quốc gia Bắc Âu này đặt mục tiêu đi đầu trong xu hướng thúc đẩy bình đẳng giới và tiến bộ xã hội.[9]
Thể hiện quyết tâm thực hiện mục tiêu trên, tại phiên họp cấp cao của Đại hội đồng Liên hợp quốc về bình đẳng giới và trao quyền cho phụ nữ vào năm 2015, Thủ tướng Thụy Điển Stefan Löfven đã nhấn mạnh: “Chúng tôi đảm bảo rằng chính sách và ngân sách quốc gia sẽ đóng góp cho bình đẳng giới. Và chúng tôi cũng sẽ đảm bảo rằng các hoạt động phát triển và viện trợ nhân đạo của Thụy Điển sẽ chú trọng đến vấn đề giới trong mọi mặt của hợp tác và hỗ trợ”.[10] Bên cạnh đó, bà Margot Wallström cùng các đại diện cấp cao khác của Bộ Ngoại giao đã liên tục đề cập đến vấn đề bình đẳng giới trong các hoạt động truyền thông đối ngoại cũng như trong các cuộc họp song phương của họ.[11]
Sau một thời gian thực hiện chính sách FFP, Thụy Điển đã đạt được một số thành công nhất định trong việc thúc đẩy vai trò và vị thế của phụ nữ trong và ngoài nước. Kết quả cuộc bầu cử năm 2022 có 188 cán bộ nam và 161 cán bộ nữ trong Quốc hội Thụy Điển, trong số 23 bộ trưởng phục vụ dưới quyền thủ tướng,có 11 người là phụ nữ. Theo báo cáo hai năm một lần của Cơ quan Thống kê Thụy Điển về bình đẳng giới năm 2022, phụ nữ nắm giữ 67% vị trí điều hành trong lĩnh vực hành chính công (2020). Mặt khác, trong lĩnh vực kinh doanh, các công ty niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán Stockholm, 10% có lãnh đạo là nữ vào năm 2020, 13% có CEO nữ và 36% thành viên hội đồng quản trị là phụ nữ.[12]
Việc Thụy Điển trở thành thành viên không thường trực của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc nhiệm kỳ 2017 - 2018 đã mang lại cơ hội vàng để quốc gia này biến lời nói thành hành động. Trong quãng thời gian này, Thụy Điển đã mời các tổ chức phụ nữ tham dự các cuộc họp một cách có hệ thống để đảm bảo ý kiến của họ được lắng nghe. Những nỗ lực của Thụy Điển đã góp phần đưa những quan điểm rõ ràng về bình đẳng giới vào Hiệp định Hòa bình Colombia, được kỳ vọng là hình mẫu cho các Hiệp định hòa bình trong tương lai.[13] Ngoài ra, Thụy Điển cũng đã khởi xướng Nghị quyết 2378 về tăng cường vai trò của phụ nữ trong việc duy trì hòa bình và an ninh quốc tế. Nghị quyết được thông qua ngày 20/9/2017 và được coi là bước tiến quan trọng trong việc thực hiện chính sách “Ngoại giao nữ quyền” của Thụy Điển nói riêng và thúc đẩy bình đẳng giới toàn cầu nói chung.[14] Thụy Điển cũng thực hiện cam kết của mình trước cộng đồng quốc tế khi dành 90% Vốn viện trợ Phát triển Chính thức (Official Development Assistance, ODA) của mình vào các sáng kiến, chương trình nâng cao nhận thức về bình đẳng giới. Cụ thể, chính phủ đã cam kết đóng góp 200 triệu krona Thụy Điển (SEK) hỗ trợ sáng kiến SheDecides - một tổ chức hoạt động vì sức khỏe sinh sản và tình dục của phụ nữ và trẻ em gái, đồng thời công bố 1 tỷ SEK để thực hiện chiến lược bình đẳng giới toàn cầu 2018 - 2022.
Công tác tuyên truyền, vận động thông qua các cơ quan đại diện ngoại giao tại nước ngoài của Thụy Điển cũng mang đến những hiệu quả nhất định trong việc triển khai FFP. Đại sứ quán Thụy Điển tại Hy Lạp đã thực hiện nhiều hoạt động, bao gồm ba ngày tôn vinh vai trò của phụ nữ và vai trò của các tác phẩm điện ảnh vì bình đẳng giới. Bên cạnh đó, Thụy Điển cũng không ngừng lan tỏa tính nam tích cực để khuyến khích sự tham gia của nam giới vào mục tiêu bình đẳng giới. Điều đó thể hiện qua một số chương trình của Đại sứ quán Thụy Điển tại Cộng hòa Dân chủ Congo như: Cuộc thi viết về vai trò của nam giới trong thúc đẩy bình đẳng giới; Cuộc thi ảnh với chủ đề: “Người đàn ông đích thực” (un vrai homme).[15]
Điểm nổi bật trong công tác tuyên truyền nhằm lan tỏa FFP chính là chuỗi triển lãm “Những ông bố Thụy Điển” (Swedish Dads) được thực hiện bởi nhiếp ảnh gia Johan Bavman và là một phần của chiến dịch #HeforShe phát động bởi UN Women. Triển lãm đã trưng bày hình ảnh của những ông bố đã lựa chọn nghỉ việc ít nhất 6 tháng để chăm sóc con cái và chia sẻ công việc nhà với vợ. “Những ông bố Thụy Điển” được tổ chức ở các Đại sứ quán Thụy Điển tại hơn 50 quốc gia nhằm nâng cao nhận thức bình đẳng giới toàn cầu. Tại Việt Nam, ngày 8/3/2016, triển lãm này đã được khai mạc trên bức tường bên ngoài Đại sứ quán Thuỵ Điển ở Hà Nội, thu hút sự chú ý của đông đảo quần chúng cũng như giới báo chí. Cuộc thi ảnh “Những ông bố Việt Nam” cũng được Đại sứ quán Thuỵ Điển phối hợp cùng Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch phát động ngay sau đó và nhận được hơn 1000 bài dự thi đến từ khắp cả nước.[16]
Bên cạnh những mặt tích cực, việc áp dụng FFP của Thuỵ Điển vẫn còn điểm hạn chế. Mặc dù Thuỵ Điển tuyên bố đã có nhiều nỗ lực trong việc thúc đẩy phụ nữ tham vào việc ngăn chặn, giải quyết xung đột và hậu xung đột, song công cuộc này vẫn chưa triệt để và gây ra nhiều tranh cãi. Cụ thể, Thụy Điển vẫn tiếp tục xuất khẩu thiết bị quân sự sang các quốc gia nằm trong khu vực xung đột, các quốc gia bất ổn về chính trị như Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất UAE.[17] Việc này đã tạo điều kiện cho các quốc gia kể trên tham gia vào cuộc xung đột vũ trang ở Yemen, gây ra nhiều hậu quả tàn khốc đối với phụ nữ và trẻ em ở khu vực này.[18] Hành động này cho thấy Thuỵ Điển đã đi ngược lại với mục tiêu dài hạn và tạo ra “lỗ hổng” lớn trong chính sách “Ngoại giao nữ quyền” của mình.
Tuy vậy, không thể phủ nhận sức ảnh hưởng từ chính sách “Ngoại giao nữ quyền” của Thụy Điển đã được nhiều quốc gia trên thế giới áp dụng. Có thể kế đến như “Chính sách hỗ trợ quốc tế về nữ quyền” (2017) của Canada nhằm hỗ trợ phụ nữ, trẻ em và sức khỏe vị thành niên trên toàn thế giới,[19] hay Mexico trở thành quốc gia Mỹ Latinh đầu tiên áp dụng khuôn khổ của FFP nhằm thúc đẩy bình đẳng giới trên phạm vi quốc tế và chống bạo lực giới trên toàn thế giới.[20] Như vậy, FFP của Thụy Điển đóng vai trò thúc đẩy cho sự ra đời của nhiều chính sách nữ quyền trên thế giới. Nhờ đó, chính sách này đã đề cao vai trò lãnh đạo của phụ nữ và tạo điều kiện thuận lợi để họ tham gia vào quá trình hoạch định chính sách và đề cao vai trò lãnh đạo của phụ nữ. Minh chứng là trên thế giới hiện nay, hơn 20 quốc gia có người đứng đầu hoặc lãnh đạo chính phủ là nữ giới theo số liệu của World Population Review.[21]
Chính sách “Ngoại giao nữ quyền” được công bố vào năm 2014, đưa Thụy Điển trở thành quốc gia đầu tiên đặt vấn đề bình đẳng giới là một trong những vấn đề trọng tâm cho sự phát triển của đất nước. Sau hơn tám năm tồn tại và phát triển, vào tháng 10/2022, chính sách “Ngoại giao nữ quyền” của Thụy Điển đã bị bãi bỏ sau cuộc bầu cử chính phủ mới. Trong thời gian áp dụng chính sách, mặc dù vấp phải nhiều tranh cãi nhưng FFP đã trở thành một trong những dấu ấn đối ngoại nổi bật của Thụy Điển.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1], [2], [3], [4], [15] “Handbook Sweden’s feminist foreign policy”, Government Offices of Sweden. Truy cập ngày 05/03/2024.
https://fojo.se/wp-content/uploads/2022/03/handbook-swedens-feminist-foreign-policy.pdf
[5] “Những nét văn hóa đặc trưng của người Thụy Điển”, Patriot - Cộng Đồng Việt. Truy cập ngày 09/03/2024.
https://congdongviet.se/doi-song/nhung-net-van-hoa-dac-trung-cua-nguoi-thuy-dien
[6] Ph. Line, “Chapter Three. Kings And Power Struggles: Sweden from 1130 to 1290”. Truy cập ngày 10/03/2024.
https://brill.com/display/book/9789047419839/Bej.9789004155787.i-700_004.xml
[7][12] “Equal power and influence for women and men - that’s what Sweden is aiming for”, Sweden Sverige. Truy cập ngày 13/03/2024.
https://sweden.se/life/equality/gender-equality
[8] Hoài Thu, “Nghị viện và bình đẳng giới: Thụy Điển: Họ đã làm thay đổi những gì?”, Báo Đại biểu Nhân dân. Truy cập ngày 08/03/2024.
https://daibieunhandan.vn/nghi-vien-the-gioi-viet-nam-va-the-gioi/Nghi-vien-va-binh-dang-gioi-Thuy-dien-Ho-da-lam-thay-doi-nhung-gi-i207746/
[9] Nylund, Mia-Lie, Håkansson, Sandra, Bjarnegård Elin, “The Transformative Potential of Feminist Foreign Policy: The Case of Sweden”, Journal of Women, Politics and Policies. Truy cập ngày 06/03/2024.
https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/1554477X.2022.2113662?needAccess=true
[10] “Global Leaders Meeting on Gender Equality and Women’s Empowerment – A Commitment to Action”, UN Women, ngày 27/09/2015. Truy cập ngày 10/03/2024.
https://www.unwomen.org/sites/default/files/Headquarters/Attachments/Initiatives/StepItUp/Commitments-Speeches/Sweden-StepItUp-CommitmentSpeech-201509-en.pdf
[11], [13] Frisell, Johan, “The Swedish Feminist Foreign Policy”, ngày 28/09/2019. Truy cập ngày 10/03/2024.
https://eu.boell.org/en/2019/08/28/swedish-feminist-foreign-policy
[14] “Resolution 2378 (2017)”, United Nations - Security Council, ngày 20/09/2017. Truy cập ngày 10/03/2024.
https://digitallibrary.un.org/record/1304966?v=pdf
[16] Doãn Đức, “Ấn tượng với triển lãm ảnh Những ông bố Việt Nam”, Báo Vietnam+, ngày 30/06/2016. Truy cập ngày 08/03/2024.
https://www.vietnamplus.vn/an-tuong-voi-trien-lam-anh-nhung-ong-bo-viet-nam-post393757.vnp
[17] Kristiansen, Hanna, “The double standard in Swedish arms exports”, FUF, ngày 03/05/2021. Truy cập ngày 18/03/2024.
https://fuf.se/en/magasin/dubbelmoralen-inom-svensk-vapenexport/
[18] Irsten, Gabriella, “How Feminist is the Swedish Feminist Foreign Policy?”, The Centre for Feminist Foreign Policy (CFFP), ngày 12/11/2019. Truy cập ngày 08/03/2024.
https://centreforfeministforeignpolicy.org/2019/11/12/2019-11-11-how-feminist-is-the-swedish-feminist-foreign-policy/
[19] Morton, Sam E., Muchiri, Judyannet, Swiss, Liam, “Which feminism(s)? For whom? Intersectionality in Canada’s Feminist International Assistance Policy”, International Journal. Truy cập ngày 08/03/2024.
https://journals.sagepub.com/doi/epub/10.1177/0020702020953420
[20] Doãn Thị Ngọc, “Chính Sách Đối Ngoại ‘Nữ Quyền’ Sẽ Thay Đổi Thế Giới Như Thế Nào”, Trường Đại học Hoa Sen, ngày 15/03/2024. Truy cập ngày 27/03/2024.
https://www.gob.mx/sre/prensa/mexico-s-feminist-foreign-policy-one-of-three-best-in-the-world?idiom=en
[21] “Countries with Female Leaders 2024”, World Population Review. Truy cập ngày 27/03/2024.
https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-female-leaders
