Từ giữa những năm 80, hòa hoãn, hòa bình, hợp tác và phát triển trở thành một trong những xu thế chủ đạo của quan hệ quốc tế. Điều này đã thúc đẩy nhu cầu hợp tác của nước ta với các quốc gia trong khu vực, quốc tế, tuy nhiên mối quan hệ giữa Việt Nam và Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) lại vẫn tồn tại những rào cản do những bất đồng liên quan đến việc giải quyết vấn đề Campuchia. Trước tình hình đó, Đảng, Nhà nước Việt Nam đã có sự chuyển dịch và đột phá trong tư duy hoạch định chính sách đối ngoại nhằm phá thế bao vây cấm vận trong công cuộc đổi mới toàn diện đất nước. Trong chuyên mục “Ngoại giao chuyện chưa kể” tháng 8, hãy cùng Galileo Society tìm hiểu về Chiến dịch ngoại giao “hoa sen nở”, một trong những chiến dịch đặc biệt đánh dấu nỗ lực mở rộng quan hệ và bình thường hóa quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam và các nước ASEAN nhé!
Những năm 1970, quan hệ giữa Việt Nam - ASEAN đã bắt đầu được thiết lập và phát triển, đặc biệt mối quan hệ giữa hai bên đã có những bước tiến mới thông qua chuyến thăm của Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Duy Trinh và Thủ tướng Phạm Văn Đồng lần lượt vào năm 1977 và 1978 đến Thái Lan và Singapore - hai nước thành viên sáng lập ASEAN. Mối quan hệ giữa hai bên đã ghi nhận những bước chuyển nhất định, song vấn đề Campuchia đã tạo ra trở lực lớn nhất cho quá trình bình thường hoá và thiết lập mối quan hệ giữa Việt Nam - ASEAN. Quan hệ chính trị căng thẳng đã khiến quan hệ kinh tế thương mại giữa Việt Nam và các quốc gia ASEAN vừa mới hé mở đã bị khép lại.[1]
Trước tình hình đó, đầu năm 1990, Cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt đã đề ra một sáng kiến mang tên chiến dịch ngoại giao “hoa sen nở”. Xác định bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng sâu rộng, trong phiên khai mạc Hội nghị lần thứ ba Ban chấp hành Trung ương Đảng vào tháng 8/1992, Đảng và Nhà nước ta xác định rõ: “Trong thời đại ngày nay, bất cứ nước nào, dù phát triển đến đâu cũng không thể tự khép kín được”.[2] Do đó, Đảng ta quyết định chú trọng vào việc thiết lập quan hệ ngoại giao với các nước trong khu vực, đặc biệt là đối với các nước thành viên ASEAN. Theo Cố Thủ tướng, đây là một chiến dịch tập trung với nhiệm vụ mở rộng quan hệ “đi từ trong ra ngoài”.[3] Chiến dịch ngoại giao “hoa sen nở” được lấy biểu tượng từ hoa sen - quốc hoa của Việt Nam, tượng trưng cho vẻ đẹp đất nước và con người đất Việt và mang một hàm ý ngoại giao sâu sắc.
Chiến dịch ngoại giao “hoa sen nở” có vị trí đặc biệt trong việc mở rộng quan hệ ngoại giao với cộng đồng quốc tế và là nền tảng mạnh mẽ giúp Việt Nam bắt đầu tiến trình ngoại giao đa phương hóa. Chiến dịch được xác định với mục tiêu then chốt trong việc phá vỡ thế cô lập ngoại giao bắt đầu từ việc thực hiện hòa giải vấn đề Campuchia với các nước trong khu vực, sau đó triển khai bình thường hóa quan hệ với nước láng giềng phương Bắc là Trung Quốc. Điều đó sẽ tạo ra động lực mới giúp Việt Nam tạo lập quan hệ với các quốc gia ở vòng cung thứ hai thuộc khu vực Tây Thái Bình Dương như Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc và New Zealand. Song song với công tác nới rộng quan hệ tại khu vực, Việt Nam cũng từng bước chuẩn bị cho việc mở rộng sang vòng cung xa hơn nữa với các nước thuộc Liên minh châu Âu (EU). Chiến dịch được xem như là một tầm nhìn ngoại giao có ý nghĩa chiến lược và là bước đi góp phần thúc đẩy Mỹ sẽ tiến hành chấm dứt chính sách bao vây, cấm vận, cô lập nước ta.[4]
Chiến dịch ngoại giao “hoa sen nở” bước đầu đã ghi nhận những thành công nhất định khi Việt Nam đã từng bước cải thiện và chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao với các nước thành viên ASEAN. Tháng 10/1993 chuyến thăm chính thức Thái Lan của cố Tổng Bí thư Đỗ Mười đã trở thành chất xúc tác quan trọng nhằm hóa giải được những hiểu lầm ngoại giao trước đây giữa hai nước.[5] Đồng thời, nước ta cũng chú trọng duy trì quan hệ ngoại giao với Indonesia bởi đây là quốc gia đầu tiên trong khu vực thiết lập quan hệ hữu nghị chính thức với Việt Nam vào năm 1955. Indonesia cũng đã trở thành cầu nối quan trọng và là quốc gia mở đường khai thông mối quan hệ giữa Việt Nam - ASEAN thông qua cơ chế đối thoại JIM (Jakarta Informal Meeting) do Jakarta khởi xướng. Nhờ đó, vấn đề Campuchia vốn gây ra xung đột giữa Việt Nam - ASEAN đã dần được hóa giải, mở đường cho hòa bình, thịnh vượng ở khu vực Đông Nam Á.[6] Đối với Việt Nam, việc nước ta chủ động đối thoại và bình thường hóa với các nước thành viên ASEAN chính là nguồn động lực thúc đẩy tiến trình ngoại giao đa phương và hội nhập sâu rộng với khu vực và thế giới.
Chiến dịch “hoa sen nở” đã trở thành bước đột phá trong việc đổi mới tư duy đối ngoại cũng như công cuộc xây dựng, hội nhập và phát triển đất nước. Đến tháng 8/1995, Việt Nam đã chính thức trở thành thành viên thứ 7 của Hiệp hội.[7] [8] Sự kiện này đã trở thành một bước chuyển mình lớn trong tư tưởng và hành động của Việt Nam nói riêng và các nước ASEAN nói chung trong việc đưa Đông Nam Á chuyển dần từ “đối đầu sang đối thoại”, từ nghi kỵ sang tin cậy, từ chia rẽ sang đoàn kết. Việt Nam đã có nhiều đóng góp cho một ASEAN thống nhất, đoàn kết, hòa bình, ổn định và phát triển, có tiếng nói ở khu vực và được các nước lớn công nhận.[9] Từ thế ngoại giao khép kín, Việt Nam đã tạo ra thế ngoại giao chủ động mở rộng các mối quan hệ từ song phương đến đa phương, góp phần thể hiện tinh thần hữu nghị, hợp tác giữa các nước láng giềng. Điều này đã trở thành một trong những chiến lược mang đậm bản sắc và dấu ấn ngoại giao Việt Nam, đóng góp quan trọng vào hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển trong khu vực và trên thế giới.[10]
Thông qua bài viết trên, Galileo Society hy vọng đã đem đến cho các bạn những thông tin thú vị và bổ ích về “Chiến dịch ngoại giao hoa sen nở” trong tiến trình hội nhập và phát triển của Việt Nam đối với khu vực nói riêng và ASEAN nói chung. Đừng quên bấm theo dõi fanpage Galileo Society để không bỏ lỡ bất kỳ thông tin bổ ích nào nhé!
