[Từ điển Galileo I 12_12_2023]

Hội nghị lần thứ 21 Công ước khung Liên hợp quốc về Biến đổi khí hậu (COP21) là hội nghị có ý nghĩa quyết định khi thông qua Thỏa thuận Paris, một thỏa thuận lịch sử với những điều khoản và cam kết ràng buộc chặt chẽ về trách nhiệm của các Bên trong ứng phó với biến đổi khí hậu.[1][2] Trong số đó, nổi bật nhất là quyết định thành lập Bản Đánh giá Toàn cầu. Trong chuyên mục “Từ điển Galileo” lần này, hãy cùng Galileo Society tìm hiểu những thông tin cơ bản về bản đánh giá này nhé! 

Bản Đánh giá Toàn cầu (tiếng Anh: Global Stocktake, viết tắt: GST) là một quy trình thu thập, phân tích và tổng hợp thông tin nhằm đánh giá tiến trình thực hiện chung các mục tiêu được đề ra theo Thỏa thuận Paris năm 2015 của các quốc gia. GST được tổng hợp thành các báo cáo và được trình bày định kỳ 5 năm 1 lần. Tính đến hiện tại, đây là bản đánh giá tiến trình chống biến đổi khí hậu trên toàn cầu toàn diện nhất.[3]

GST được vận hành bởi Cuộc họp các Bên tham gia Thỏa thuận Paris (CMA) và nhóm hỗ trợ của Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (UNFCCC). Cụ thể, CMA đóng vai trò quản lý chung và giám sát việc thi hành Thỏa thuận của các quốc gia thành viên của công ước, với nhân sự là đại diện đến từ các nước. Nhóm hỗ trợ của UNFCCC đảm nhiệm công việc đốc thúc các bên tham gia hoàn thiện GST với sự tham gia chính của hai cơ quan bổ trợ gồm: Cơ quan bổ trợ về tư vấn khoa học và công nghệ (SBSTA) - tập trung vào việc thu thập dữ liệu và các vấn đề kỹ thuật của GST; và Cơ quan bổ trợ về việc thực hiện (SBI) - cung cấp các hỗ trợ cần thiết cho quá trình triển khai chính sách cuối cùng. Trong các phiên đối thoại kỹ thuật, chủ toạ của cả hai cơ quan bổ trợ trên sẽ cùng nhau thành lập nhóm trao đổi chung để có thể trợ giúp CMA và UNFCCC điều phối cuộc đối thoại.[4]

Với mục tiêu chung là hỗ trợ thế giới trong việc điều chỉnh các nỗ lực toàn cầu về khí hậu, trọng tâm của GST bao gồm ba vấn đề cốt lõi.[5] Thứ nhất, GST đánh giá khả năng cam kết của các quốc gia ký kết Thỏa thuận Paris trong nỗ lực giảm khí thải nhà kính, để giới hạn mức tăng nhiệt độ Trái Đất dưới 2 độ C và lý tưởng là trong phạm vi 1,5 độ C. Thứ hai, GST đánh giá khả năng thích nghi của các quốc gia trước những ảnh hưởng từ biến đổi khí hậu. Cuối cùng, GST đánh giá việc đảm bảo về tài chính, hỗ trợ cho sự phát triển kinh tế carbon thấp và khả năng phục hồi khí hậu. Ngoài các nội dung chính trên, GST còn bổ trợ cho Quỹ “Tổn thất và Thiệt hại” trong việc đánh giá quá trình hỗ trợ các quốc gia đang phát triển ứng phó với những tác động từ biến đổi khí hậu.[6]

Quá trình thực hiện GST bao gồm 3 giai đoạn chính. Giai đoạn thứ nhất là thu thập và chuẩn bị thông tin từ kế hoạch của các quốc gia về khí hậu, báo cáo từ Ban điều phối Chính phủ về biến đổi khí hậu, v.v. Giai đoạn thứ hai là đánh giá chuyên môn thông qua các cuộc họp trực tiếp giữa các đại biểu quốc gia và chuyên gia. Giai đoạn cuối là thảo luận về các kết quả ở giai đoạn hai nhằm định hướng cho các quốc gia tham gia Thỏa thuận Paris tăng cường các hành động cũng như hợp tác quốc tế để giải quyết các vấn đề về khí hậu.[7]

Ngày 8/9/2023, bản GST đầu tiên đã được Liên hợp quốc công bố với 17 kết luận chính. Bản đánh giá lần này cho thấy đã có nhiều tiến triển trong hành động vì biến đổi khí hậu, song, thế giới vẫn chưa theo đúng lộ trình để đạt được các mục tiêu dài hạn của Thỏa thuận Paris năm 2015 đơn cử là trong vấn đề cắt giảm khí thải.[7] Cụ thể, cam kết về giảm phát thải của các quốc gia tính đến hiện tại vẫn cao hơn từ 20,3 đến 23,9 gigaton so với ngưỡng được đặt ra của thỏa thuận Paris để đảm bảo mục tiêu giới hạn mức phát thải trong phạm vi 1,5 độ C.[9] Bên cạnh đó, thông qua các nghiên cứu, GST cũng chỉ ra nhiều giải pháp thiết thực, có khả năng áp dụng cao đối với các bên tham gia UNFCCC. Tuy nhiên, bản đánh giá cũng nhấn mạnh nhiều hành động hơn nữa cần được thực hiện trong bối cảnh cơ hội ngăn chặn các tác động khí hậu tồi tệ nhất đang “đóng lại nhanh chóng”.[10]

Có thể nhận định, kết quả của GST đã đặt ra nền tảng cần thiết cho các thảo luận về kết luận cuối cùng của GST đầu tiên tại Hội nghị các bên lần thứ 28 của Công ước khung Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP28) diễn ra ở Dubai.[11] Không những vậy, những thông tin thu thập được và các đề xuất giải pháp trong bản đánh giá còn là chỉ dấu cho hành động thực chất và đúng trọng tâm hơn của các chính phủ trong nỗ lực đối phó với biến đổi khí hậu trong tương lai.

Bên cạnh những triển vọng trên, GST vẫn đang đối mặt với một số hạn chế nhất định. Đầu tiên, về hạn chế chủ quan, quá trình thu thập thông tin cho GST gặp nhiều khó khăn khi UNFCCC không đưa ra tiêu chuẩn rõ ràng và yêu cầu cụ thể về quy trình thu thập thông tin.[12] Ngoài ra, thiếu sót trong việc đánh giá các yếu tố kinh tế và chính trị đã phần nào ảnh hưởng đến tính hiệu quả và thực tế của GST trong nỗ lực đưa ra định hướng hành động vì khí hậu cho mỗi quốc gia.[13] Tiếp theo, về hạn chế khách quan, các giải pháp khí hậu của GST chỉ mang tính đề xuất, không có cơ chế giám sát việc hành động dựa trên khuyến nghị đã được đưa ra của các quốc gia.[14] Thêm vào đó, các vấn đề chính trị - kinh tế - xã hội trong nước có thể ảnh hưởng đến ý chí chính trị của các nhà lãnh đạo trong việc đặt trọng tâm thực hiện hành động khí hậu. Xuất phát từ hai yếu tố trên, việc đánh giá thông qua GST có khả năng chỉ đơn thuần là trao đổi thông tin mà không tạo ra bất kỳ hành động cụ thể nào trong nỗ lực chung thực hiện Thỏa thuận Paris.[15]

Tóm lại, Bản Đánh giá Toàn cầu là một bước ngoặt quan trọng trong nỗ lực đối phó với tình hình biến đổi khí hậu hiện nay. Với những đánh giá cụ thể về tiến trình hành động và các đề xuất giải pháp, Bản Đánh giá Toàn cầu chính là cơ hội để nhìn lại một cách kỹ lưỡng tình hình của hành tinh chúng ta và vạch ra một lộ trình tốt hơn cho tương lai. 

Thông qua bài viết trên, Galileo Society hy vọng đã đem đến cho các bạn những thông tin cơ bản nhất về Bản Đánh giá Toàn cầu (GST) - bản đánh giá toàn diện về hành động khí hậu. Hãy bấm theo dõi fanpage của chúng mình để không bỏ lỡ những bài viết mới nhất từ Galileo Society nhé!

TÀI LIỆU THAM KHẢO:

[1] Thuỳ Vân, “COP 21 thông qua thỏa thuận lịch sử về biến đổi khí hậu”, VOV, ngày 13/12/2015. Truy cập ngày 12/12/2023.

https://vov.vn/the-gioi/cop-21-thong-qua-thoa-thuan-lich-su-ve-bien-doi-khi-hau-458958.vov.

[2] Kim Ngọc; Lê Thị Thuý, “Thỏa thuận Paris về biến đổi khí hậu: cơ hội, thách thức và giải pháp đối với Việt Nam", ngày 26/1/2017.

[3][15] Srouji, Jamal; Cogan, Deirdre, “What Is the "Global Stocktake" and How Can It Accelerate Climate Action?”, World Resource Institute, ngày 08/09/2023. Truy cập ngày 09/12/2023.

https://www.wri.org/insights/explaining-global-stocktake-paris-agreement.

[5] “What is the Global Stocktake?”, UNFCCC, ngày 16/05/2022. Truy cập ngày 09/12/2023.

https://climatechampions.unfccc.int/ar/what-is-the-global-stocktake/?gclid=CjwKCAiAmsurBhBvEiwA6e-WPOCzuBBZtc-AMwIQUm4LoX4UDNjJvuBnaDvjcRdS1nkTFAur4cjBHBoCmFIQAvD_BwE.

[4][6] Feyertag, Joseph, “What is the Global Stocktake?”, The London School of Economics and Political Science, ngày 29/11/2023. Truy cập ngày 12/09/2023.

https://www.lse.ac.uk/granthaminstitute/explainers/what-is-the-global-stocktake/.

[7] Civillini, Matteo, “What is the global stocktake of climate action and why does it matter?”, Climate Home News, ngày 27/04/2023. Truy cập ngày 11/12/2023.

https://www.climatechangenews.com/2023/04/27/what-is-the-global-stocktake-of-climate-action-and-why-does-it-matter/.

[7][9][10] “Global Stocktake reports highlight urgent need for accelerated action to reach climate goals”, United Nations. Truy cập ngày 10/12/2023.

https://www.un.org/en/climatechange/global-stocktake-reports-highlight-urgent-need-for-accelerated-action-to-reach-climate-goals.

[11] “Implementation must accelerate to increase ambition across all fronts, taking an all-of-society approach to make progress towards the Paris Agreement goals and respond to the climate crisis, finds technical report on first global stocktake”, UN Climate Press Release, ngày 08/09/2023. Truy cập ngày 09/12/2023.

https://unfccc.int/news/implementation-must-accelerate-to-increase-ambition-across-all-fronts-taking-an-all-of-society.

[12] Jeffery, Louise, “Tackling the Challenges of Assessing Collective Progress for an Effective Global Stocktake”, Umwelt Bundesamt, ngày 19/11/2019. Truy cập ngày 11/12/2023.

https://newclimate.org/sites/default/files/2019/11/ExecutiveSummary_Tackling_Challenges_Global_Stocktake.pdf.

[13] “Global Stocktake missing political economy to invoke effective climate action”,School of Public Policy, ngày 15/9/2023. Truy cập ngày 10/12/2023.

https://cgs.umd.edu/news/global-stocktake-missing-political-economy-invoke-effective-climate-action.

[14] “Making the ambition mechanism of the Paris Agreement work”, One World Trust, ngày 08/12/2018. Truy cập ngày 11/12/2023.

https://www.oneworldtrust.org/policy-briefs-climate-change/making-the-ambition-mechanism-of-the-paris-agreement-work.