“Tôi có thể khuất phục, nhưng tôi sẽ không bao giờ gục ngã vì đó là bản lĩnh của một người phụ nữ mạnh mẽ.”[1]
Đó là phát ngôn nổi tiếng của Cựu Thủ tướng Đức Angela Merkel - người được coi là một trong những nhà lãnh đạo có tầm ảnh hưởng nhất Liên minh châu Âu (EU).[2] Trong bài viết khép lại chuyên mục “Dấu ấn ngoại giao” tháng 3 - tháng tôn vinh vẻ đẹp và quyền của phái nữ, hãy cùng Galileo Society khám phá và tìm hiểu dấu ấn trong cuộc đời và sự nghiệp của người phụ nữ được mệnh danh “Bà đầm thép” nước Đức nhé!
1. Cựu Thủ tướng Angela Merkel - “Bà đầm thép” của nước Đức
Angela Dorothea Merkel là người phụ nữ đầu tiên giữ chức vụ Thủ tướng Cộng hòa Liên bang Đức, và là Thủ tướng tại vị lâu thứ hai trong lịch sử nước này với 16 năm đương nhiệm kể từ 2005 đến 2021.[3] Bà Angela Merkel sinh ngày 17/7/1954, tại thành phố Hamburg, Tây Đức. Khi vừa tròn ba tháng tuổi, bà đã cùng gia đình chuyển tới thành phố Quitzow, Brandenburg, khu vực trước đây từng nằm dưới sự kiểm soát của Liên Xô.[4] Thời thơ ấu ở Đông Đức có ảnh hưởng lớn đến tư tưởng và quan điểm chính trị của bà, dần hình thành trong bà một lối sống thận trọng, trách nhiệm và coi trọng sự tự do, dân chủ.[5] Bà còn được biết đến là một người có khả năng sử dụng thành thạo tiếng Nga.
Bà Angela Merkel theo học đại học và lấy bằng tiến sĩ hóa học lượng tử tại Đại học Leipzig. Sau đó, bà tiếp tục làm việc với tư cách là nghiên cứu sinh tại Viện Hóa học và Vật lý của Viện Hàn lâm Khoa học Đông Berlin cho đến năm 1990.[6] Chính nền tảng xuất phát từ con đường nghiên cứu đã dần hình thành nên ở bà phong cách chính trị đậm chất tư duy khoa học, thường được biết đến với cụm từ “bản sắc Merkel”.
“Bà đầm thép” của nước Đức chính thức bước vào chính trường vào năm 1989 sau sự kiện Bức tường Berlin sụp đổ với tư cách là thành viên Đảng Liên minh Dân chủ Cơ đốc giáo (CDU). Dưới thời Cựu Thủ tướng Helmut Kohl, bà giữ chức Bộ trưởng Phụ nữ và Thanh niên, sau đó tiếp tục đảm nhiệm cương vị là Bộ trưởng Môi trường và An toàn Hạt nhân. Bà trở thành lãnh đạo của Đảng CDU vào năm 2000. Đến năm 2005, sau khi giành chiến thắng trong cuộc bầu cử liên bang, Angela Merkel trở thành người Đông Đức đầu tiên, cũng là người phụ nữ đầu tiên trở thành Thủ tướng Đức.[7]
2. Dấu ấn Ngoại giao của “Bà đầm thép” Angela Merkel
Trong suốt 16 năm giữ chức vụ Thủ tướng Cộng hòa Liên Bang Đức, “bà đầm thép” Angela Merkel - với tầm nhìn và sự am hiểu chính trị sâu sắc - đã dẫn dắt nước Đức và chèo lái con thuyền Liên minh châu Âu đạt được nhiều thành tựu lớn, đồng thời thúc đẩy phong trào nữ quyền tại nước Đức nói riêng và trên thế giới nói chung.[8]
2.1. Đưa nước Đức và Liên minh châu Âu vượt qua các cuộc khủng hoảng
Cựu Thủ tướng Đức Angela Merkel đóng vai trò quan trọng trong việc đưa ra các giải pháp cho nước Đức và định hình phản ứng của châu Âu trước các cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 và khủng hoảng nợ công khu vực đồng tiền chung Euro (Eurozone). Vào năm 2008, khi kinh tế thế giới rơi vào suy thoái nghiêm trọng do cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu, bà Merkel đã vực dậy nền kinh tế Đức bằng kế hoạch giải cứu ngân hàng và các gói kích cầu kinh tế.[9] Ngay sau đó, vào năm 2009, trước khủng hoảng nợ công Eurozone, bà đã xây dựng một kế hoạch 7 điểm, bao gồm luật tài khóa, điều phối kinh tế và điều tiết thị trường tài chính để giải quyết cuộc khủng hoảng.[10] Năm 2015, bà cũng đàm phán với các nhà lãnh đạo và chủ nợ châu Âu khác để ngăn Hy Lạp rời khỏi khu vực Eurozone sau một cuộc đối đầu căng thẳng về các biện pháp thắt lưng buộc bụng và xóa nợ.[11]
Các chính sách của bà Merkel không chỉ giúp nước Đức phục hồi sau suy thoái, duy trì sức mạnh và sự ổn định của nền kinh tế;[12] mà còn còn bảo vệ đồng Euro và duy trì sự thống nhất của khu vực. Điều này đã mở đường cho một kế hoạch chưa từng có trong tiền lệ về việc vay và chi tiêu chung của EU nhằm thúc đẩy sự đoàn kết của châu Âu.[13]
Hình ảnh một “chuyên gia xử lý khủng hoảng” của bà Merkel càng được tô đậm sau những nỗ lực nhằm xử lý cuộc khủng hoảng nhập cư vào châu Âu năm 2015. Trong khi nhiều quốc gia EU đưa ra các chính sách quyết liệt để ngăn chặn dòng người tị nạn, thì ngược lại, bà Merkel lại áp dụng chính sách mở cửa biên giới Đức, chào đón hơn một triệu người tị nạn chủ yếu từ Syria đến Đức.[14] Không chỉ vậy, bà cũng nỗ lực trong việc tìm kiếm giải pháp chung cho châu Âu thông qua các cuộc đàm phán nhằm phân bổ người tị nạn giữa các quốc gia thành viên và củng cố biên giới bên ngoài EU.[15]
Những quyết định trên của bà Merkel vấp phải nhiều phản ứng trong nội bộ nước Đức. Một mặt, nó đem lại những lo ngại về chi phí hỗ trợ người tị nạn và các vấn đề an ninh xã hội đến từ một lượng lớn người nhập cư. Mặt khác, chính sách mở cửa cũng đã cung cấp nguồn lao động và tiêu dùng cho nền kinh tế Đức. [16][17] Để ghi nhận những công lao của Angela Merkel, ngày 4/10/2022, Cao ủy Liên hợp quốc về người tị nạn (UNHCR) đã công bố quyết định trao cho bà Giải Nansen vì người tị nạn bởi những nỗ lực của tập thể nước Đức trong việc tiếp nhận người tị nạn và giúp họ hòa nhập với xã hội.[18]
Vào năm 2020, thời gian đầu đại dịch COVID-19 bùng phát, khi các quốc gia phát triển khác vẫn chưa coi đây là một thách thức, bà Merkel với nền tảng khoa học đã nắm bắt được tính chất nghiêm trọng của vấn đề. Dù gặp phải nhiều sự phản đối, bà đã sớm cho thi hành các biện pháp phong tỏa và hạn chế, giữ tỷ lệ tử vong của nước Đức ở mức tương đối thấp so với khu vực.[19] Điều này đã giúp nâng cao uy tín của nước Đức trong khu vực và trên thế giới khi cuộc khủng hoảng ngày một leo thang, đưa nước này trở thành hình mẫu lý tưởng trong công cuộc phòng chống dịch. Bà cũng thúc thúc đẩy cách tiếp cận và phối hợp giữa các quốc gia thành viên EU, đồng thời kêu gọi EU thể hiện vai trò lãnh đạo và trách nhiệm toàn cầu trong việc giải quyết đại dịch bằng cách tăng cường quan hệ với các đối tác quan trọng như Mỹ, Trung Quốc, Nga và châu Phi. Đặc biệt, thông qua cơ chế phân phối vaccine COVAX, bà Merkel đã cùng nước Đức đóng góp và viện trợ hàng triệu liều vaccine miễn phí cho các nước đang phát triển trên toàn cầu.[20]
Chính sách của bà đã giúp ngăn chặn sự lây lan của virus và giảm thiểu tác động của nó đối với sức khỏe cộng đồng và nền kinh tế châu Âu,[21] củng cố sự đoàn kết và gắn kết của EU,[22] và nâng cao uy tín và sự lãnh đạo chuẩn mực của EU như một mô hình của chủ nghĩa đa phương và hợp tác.[23]
2.2. Đưa nước Đức trở thành cầu nối giữa EU và các cường quốc
Vào ngày 17/4/2007, dưới cương vị Chủ tịch luân phiên của EU, Thủ tướng Đức Angela Merkel đã cùng Tổng thống Mỹ Barack Obama thành lập Hội đồng Kinh tế xuyên Đại Tây Dương (tiếng Anh: Transatlantic Economic Council, viết tắt: TEC) giữa Mỹ và EU. TEC đã tạo thuận lợi cho một loạt thỏa thuận về các vấn đề kinh tế quan trọng giữa hai bên, đồng thời đáp ứng các mục tiêu hợp tác kinh tế bao gồm an toàn đường bộ, tiết kiệm xăng dầu, thử nghiệm mỹ phẩm, công nghệ và nhiều hoạt động hợp tác khác.[24]
Trong nhiệm kỳ của mình, bà Merkel cũng thúc đẩy quan hệ song phương giữa Đức và Trung Quốc nói riêng và quan hệ giữa Trung Quốc và EU nói chung. Bà theo đuổi mối quan hệ kinh tế chặt chẽ với Bắc Kinh trong khi cố gắng tách biệt các vấn đề còn gây tranh cãi, từ đó nâng mối quan hệ Đức và Trung Quốc lên thành quan hệ “Đối tác chiến lược toàn diện” vào năm 2014. Mối quan hệ song phương chặt chẽ giữa Đức và Trung Quốc cùng tầm ảnh hưởng chính trị của bà Merkel trong EU cũng đã định hình quan hệ Trung Quốc - EU, xoa dịu căng thẳng giữa hai bên, đặc biệt trong quan hệ kinh tế.[25]
Bên cạnh đó, dưới thời bà Merkel, Đức và Nga cũng tiếp tục duy trì mối quan hệ “Đối tác Chiến lược”, trong đó hai nước thúc đẩy hợp tác trên nhiều lĩnh vực quan trọng như kinh tế và năng lượng. Vào ngày 30/5/2011, Thủ tướng Đức Angela Merkel đã công bố quyết định rằng cho tới năm 2022, Đức sẽ hoàn toàn ngưng các nhà máy điện hạt nhân và thay thế vào đó bằng các loại năng lượng tái tạo. Điều này cũng làm tăng nhu cầu của Đức về nguồn năng lượng từ Nga. Song song đó, Nga cũng cần vốn đầu tư lớn của Đức để phát triển cơ sở hạ tầng năng lượng. Sự phụ thuộc lẫn nhau này đã tích cực thúc đẩy các mối quan hệ kinh tế giữa Đức với Nga, trong đó có dự án xây dựng đường ống dẫn khí đốt Dòng chảy phương Bắc 2 (Nord Stream 2) nối trực tiếp từ Nga tới Đức.[26] Ngoài ra, trong khi bảo vệ lập trường đối lập trước các vấn đề Nga sáp nhập bán đảo Crimea hay xung đột ở miền đông Ukraine, bà Merkel cũng cố gắng giữ mối quan hệ cởi mở với Moscow.
2.3. Thúc đẩy phong trào nữ quyền
Suốt 16 năm lãnh đạo nước Đức, bà Angela Merkel đã trở thành một biểu tượng nữ quyền trong khu vực và trên thế giới. Điều này không chỉ bởi bà là một phụ nữ hiếm hoi đã trở thành một trong những nhà lãnh đạo có tầm ảnh hưởng, mà còn bởi trong suốt nhiệm kỳ của mình, bà đã đưa ra những chính sách thiết thực giúp thúc đẩy bình đẳng giới tại Đức. Bà ủng hộ các sáng kiến và các điều luật thân thiện với phụ nữ như nghỉ thai sản có lương, mở rộng các trường mẫu giáo công lập. Bà cũng ủng hộ các quy định công khai lương trong môi trường làm việc, quy định về “hạn ngạch nữ” trong ban lãnh đạo của các doanh nghiệp, và khuyến khích phụ nữ tham gia vào các vị trí quan trọng trong Đảng của mình.[27] Bà tuyên bố trong một sự kiện: “Tất cả chúng ta đều nên là những nhà nữ quyền.”[28]
Như vậy, sau 4 nhiệm kỳ liên tiếp trên cương vị Thủ tướng Đức, bà Angela Merkel đã ghi đậm dấu ấn là một nữ chính trị gia quyền lực, có ảnh hưởng sâu sắc không chỉ với nước Đức mà còn với cả khu vực và thế giới. Bà đã giúp nước Đức giữ vững và phát huy vai trò đáng tin cậy của nền kinh tế lớn nhất châu Âu, cũng như giúp EU đưa ra quyết định đúng đắn trong những thời điểm khó khăn, thúc đẩy sự đoàn kết nội khối. Những di sản mà bà Merkel để lại cũng sẽ là động lực cho những người kế nhiệm, và hơn hết là cho tất cả phụ nữ và trẻ em gái trên thế giới.
Thông qua bài viết này, Galileo Society mong các bạn hiểu thêm về những dấu ấn trong cuộc đời và sự nghiệp của một trong những người phụ nữ có ảnh hưởng nhất trong chính trường thế giới thời kỳ hiện đại - Cựu Thủ tướng Đức Angela Merkel. Đừng quên nhấn theo dõi fanpage Galileo Society để không bỏ lỡ bất kỳ thông tin bổ ích nào nhé!
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] “Girls & Gunmetal: The Power of Women in International Politics and theMilitary”, International Policy Digest, 3/4/2021, truy cập ngày 29/3/2023.
[2], [3], [6], [7] “Angela Merkel - Leadership Profile”, Leadership Geeks, truy cập
ngày 29/03/2023.
https://www.leadershipgeeks.com/angela-merkel-leadership/
[4] “Merkel: GDR upbringing influenced my leadership style”, DW, 11/9/2019, truy cập ngày 29/03/2023.
https://www.dw.com/en/merkel-east-german-upbringing-influenced-my-leadership-style/a-51176619
[5] “Angela Merkel: How a poor girl from East Germany rose to become the 'Empress of Europe'”, ABC news, 24/9/2021, truy cập ngày 29/03/2023.
https://www.abc.net.au/news/2021-09-24/empress-of-europe-angela-merkel-legacy-in-germany/100465618
[8] “German elections: How Angela Merkel changed her country”, BBC,
https://www.bbc.com/news/world-europe-58597504
[9] “Angela Merkel: Germany’s crisis manager is back”, Financial Times, truy cập ngày 29/03/2023.
https://www.ft.com/content/46988700-700b-11ea-9bca-bf503995cd6f
[10] “Eurozone Debt Crisis: Causes, Cures, and Consequences”, The Balance, 20/1/2022, truy cập ngày 29/03/2023.
https://www.thebalancemoney.com/eurozone-debt-crisis-causes-cures-and-consequences-3305524
[11], [12] “The crisis manager: Angela Merkel’s double-edged European legacy.”, The Guardian, 23/9/2021, truy cập ngày 29/03/2023.
[13]“Angela Merkel: Germany’s crisis manager is back”, Financial Times, truy cập ngày 29/03/2023.
https://www.ft.com/content/46988700-700b-11ea-9bca-bf503995cd6f
[14] “'We can do this!' — Merkel's words five years on”, DW, 31/8/2020, truy cập ngày 29/03/2023.
https://www.dw.com/en/merkel-germany-refugees/a-5476922
[15] “Angela Merkel and the Refugee Crisis of 2015: Events, Decisions and Consequences.”, truy cập ngày 29/03/2023.
https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-031-10627-9_5
[16] “Angela Merkel’s stance on refugees means she stands alone against catastrophe”, The Guardian, 8/11/2015, truy cập ngày 29/03/2023.
https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/nov/08/angela-merkel-refugee-crisis-europe
[17] “Five years on: How Germany's refugee policy has fared.”, DW, 25/8/2020, truy cập ngày 29/03/2023.
https://www.dw.com/en/five-years-on-how-germanys-refugee-policy-has-fared/a-54660166
[18] “Merkel says Nansen prize honours all those who welcome refugees.”, UNHCR, 11/10/2022, truy cập ngày 29/03/2023.
[19], [22] “What is Angela Merkel's foreign policy legacy?”, DW, 09/06/2021, truy cập ngày 29/03/2023.
https://www.dw.com/en/german-election-what-is-angela-merkels-foreign-policy-legacy/a-59043805
[20] “All UK arrivals in EU should be quarantined, says Angela Merkel.”, The Guardian, 23/6/2021, truy cập ngày 29/03/2023.
[21] “How Angela Merkel’s Change of Heart Drove Historic EU Rescue Plan.”, The Wall Street Journal, 21/7/2020, truy cập ngày 29/03/2023.
https://www.wsj.com/articles/angela-merkel-macron-covid-coronavirus-eu-rescue-11595364124
[23] “How COVID-19 showed Merkel that Europe needs German leadership”, POLITICO, 25/6/2020, truy cập ngày 29/03/2023.
https://www.politico.eu/article/what-angela-merkel-germany-wants-eu-influence/
[24] “Transatlantic Economic Council”, United States Department of State, truy cập ngày 29/03/2023.
https://www.state.gov/transatlantic-economic-council/
[25] “Merkel’s Mixed Legacy on China”, Carnegie Endowment for International Peace, 30/9/2021, truy cập ngày 29/03/2023.
https://carnegieendowment.org/2021/09/30/merkel-s-mixed-legacy-on-china-pub-85471
[26] “Germany agonizes over Merkel’s legacy: did she hand too much power to Putin”, The Guardian, 5/3/2022, truy cập ngày 29/03/2023.
https://www.theguardian.com/world/2022/mar/05/germany-angela-merkel-power-to-vladimir-putin-russia
[27] “Did Angela Merkel Matter for Women?”, Foreign Policy, 13/12/2021, truy cập ngày 29/03/2023.
https://foreignpolicy.com/2021/12/13/did-angela-merkel-matter-for-women/
[28] “Angela Merkel: We should all be feminists.”, Reuters, 10/9/2021, truy cập ngày 29/03/2023.
https://www.reuters.com/video/watch/catastropheangela-merkel-we-should-all-be-feminists-id735217595
