1. Đất hiếm

NGUỒN THAM KHẢO
[1] “What are rare earth elements, and why are they important?”, American Geosciences Institute. Truy cập ngày 13/03/2024.
https://www.americangeosciences.org/critical-issues/faq/what-are-rare-earth-elements-and-why-are-they-important#google_vignette
[2][3] S. Van Gosen, Bradley; L. Verplanck, Philip; R. Seal II, Robert; et al., “Rare-Earth Elements Environmental Geology and Prospects for Future Supply.” Truy cập ngày 13/03/2024.
https://pubs.usgs.gov/pp/1802/o/pp1802o.pdf
[4][7][8] Khương Quang Đồng, “Việt Nam phải sử dụng 'át chủ bài' đất hiếm để thu hút công nghệ bán dẫn”, Báo Thanh Niên, ngày 25/07/2023. Truy cập ngày 13/03/2024.
https://thanhnien.vn/viet-nam-phai-su-dung-at-chu-bai-dat-hiem-de-thu-hut-cong-nghe-ban-dan-185230724160654594.htm
[5] Lê Minh, “Trung Quốc chính thức cấm xuất khẩu nhiều công nghệ chế biến đất hiếm”, Báo điện tử VietnamPlus, ngày 22/12/2023. Truy cập ngày 13/03/2024.
https://www.vietnamplus.vn/trung-quoc-chinh-thuc-cam-xuat-khau-nhieu-cong-nghe-che-bien-dat-hiem-post917146.vnp
[6] J. Cordier, Daniel, “Rare Earths”. Truy cập ngày 13/03/2024.
https://pubs.usgs.gov/periodicals/mcs2023/mcs2023-rare-earths.pdf
2. Chip bán dẫn

Chip bán dẫn hay “vi mạch” (tên tiếng Anh: microchip) hoặc “mạch tích hợp bán dẫn” (tên tiếng Anh: integrated circuit - IC) là tập hợp các mạch điện chứa các linh kiện bán dẫn và linh kiện điện tử thụ động được kết nối với nhau, để thực hiện được một chức năng xác định của một linh kiện phức hợp.[1]
Chip bán dẫn có cấu tạo gồm các thành phần điện tử như sau Tinh thể silicon (cho phép dòng điện chạy qua và điều khiển các thành phần trong chip), Transistor (thiết bị bán dẫn cho phép kiểm soát và điều chỉnh dòng điện), Diode (cho phép dòng điện chảy qua một hướng, hoạt động như cửa ngăn cản dòng điện), Capacitor (Cung cấp năng lượng tạm thời, làm bộ lọc tín hiệu và thực hiện nhiều chức năng khác), Resistor (giới hạn lưu lượng dòng điện bằng cách tạo ra một điện trở cho dòng điện đi qua), Thành phần khác (mạch logic, mạch nhớ, đường dẫn kết nối giữa các thành phần,...).[2]
Lần đầu được ra mắt vào năm 1961, chip bán dẫn đã tạo ra những thay đổi đáng kể trên nhiều lĩnh vực, được coi là trung tâm của nền kinh tế toàn cầu hiện đại.[3] Chip bán dẫn là thành phần cốt lõi của hầu hết các ứng dụng công nghệ, chip bán dẫn ảnh hưởng trực tiếp đến hàng loạt các ngành công nghiệp sản xuất, từ đó có vai trò quyết định sức mạnh kinh tế.[4][5][6]
Từ đây, nhiều quốc gia bắt đầu thúc đẩy ngành công nghiệp sản xuất chip bán dẫn nhằm đáp ứng nhu cầu khổng lồ, trong đó phải kể đến hai cường quốc kinh tế, công nghệ là Mỹ và Trung Quốc,[7] kéo theo đó là cuộc cạnh tranh bán dẫn giữa hai quốc gia ngày càng gia tăng trong những năm gần đây. Mỹ khẳng định đã phát minh ra chất bán dẫn và chất bán dẫn, cùng với chip là yếu tố liên hệ mật thiết với nền kinh tế, an ninh quốc gia và khả năng cạnh tranh toàn cầu của nước này.[8] Trong khi đó, Trung Quốc đang chứng kiến những bước tiến đột phá trong việc phát triển công nghệ bán dẫn, đặc biệt là khi nhà sản xuất chip lớn nhất Trung Quốc SMIC chế tạo thành công con chip tiên tiến Mate 60 Pro trong bối cảnh Mỹ áp dụng các biện pháp hạn chế sản xuất chip đối với nước này.[9]
NGUỒN THAM KHẢO
[1] “Cơ bản về ngành công nghiệp chip và bán dẫn”, VNZNews, ngày 11/12/2023. Truy cập ngày 13/03/2024.
https://vn-z.vn/threads/co-ban-ve-nganh-cong-nghiep-chip-va-ban-dan.89099/
[2] Tạ Lư, “[Infographic] Cấu tạo và quy trình sản xuất chip bán dẫn”, Báo Nhân dân, ngày 01/01/2024. Truy cập ngày 13/03/2024.
https://nhandan.vn/infographic-cau-tao-va-quy-trinh-san-xuat-chip-ban-dan-post790112.html
[3] Phan Anh, “Cơ hội để Việt Nam gia nhập cuộc đua bán dẫn toàn cầu”, VnEconomy, ngày 18/12/2023. Truy cập ngày 13/03/2024.
https://vneconomy.vn/co-hoi-de-viet-nam-gia-nhap-cuoc-dua-ban-dan-toan-cau.htm
[4][8] “Cuộc đua chip trong cạnh tranh chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc”, VTV Online, ngày 18/08/2022. Truy cập ngày 13/03/2024.
https://vtv.vn/cong-nghe/cuoc-dua-chip-trong-canh-tranh-chien-luoc-giua-my-va-trung-quoc-20220814113938105.htm
[5] Xiang, Wenlong, “Semiconductor Culture in the Global Economy”, ResearchGate, 11/2023. Truy cập ngày 13/03/2024.
https://www.researchgate.net/publication/375991320_Semiconductor_Culture_in_the_Global_Economy
[6] Jin, Haocheng, “The History, Current Applications and Future of Integrated Circuit”, ResearchGate, 02/2023. Truy cập ngày 13/03/2024.
https://www.researchgate.net/publication/368520738_The_History_Current_Applications_and_Future_of_Integrated_Circuit
[7] Liu, Zhenxiang, “The Sino-US Trade Conflicts Impact on Semiconductor Stock Index: Chinas Case”, ResearchGate, 12/2023. Truy cập ngày 13/03/2024.
https://www.researchgate.net/publication/376131840_The_Sino-US_Trade_Conflicts_Impact_on_Semiconductor_Stock_Index_Chinas_Case
[9] An Huy, “Trung Quốc và bước tiến công nghệ khiến Mỹ bất an”, VnEconomy, ngày 26/09/2023. Truy cập ngày 13/03/2024.
https://vneconomy.vn/trung-quoc-va-buoc-tien-cong-nghe-khien-my-bat-an.htm
3. Chuỗi cung ứng bán dẫn

“Chuỗi cung ứng bán dẫn” là khái niệm chỉ một mạng lưới phức tạp gồm các quốc gia, công ty, tổ chức và cá nhân tham gia vào việc thiết kế, sản xuất, thử nghiệm, đóng gói và phân phối các thành phần điện tử cho ngành công nghiệp bán dẫn.[1][2] Hệ thống này xuất hiện khi không một công ty nào có khả năng tự thực hiện tất cả các vai trò trong sản xuất chip bán dẫn cần thiết cho nền kinh tế hiện đại.[3]
Hiện nay, Advanced Semiconductor Materials Lithography (ASML) và Taiwan Semiconductor Manufacturing Company (TSMC) được coi là hai tập đoàn nắm giữ vị trí chủ chốt trong ngành công nghiệp bán dẫn. ASML được thành lập vào năm 1984 giữa Philips – “ông lớn” trong ngành điện tử và công ty sản xuất chip ASM International. Trụ sở công ty của ASML được đặt tại thành phố Veldhoven, Hà Lan. ASML hiện là công ty độc quyền trong công nghệ máy quang khắc cực tím (EUV), cung cấp máy cắt chip EUV cho tất cả các nhà sản xuất chip lớn như Intel, NVIDIA và TSMC. Hiện tại, EUV là công nghệ tiên tiến nhất cho phép cắt các tấm wafer làm bằng silicon - thành phần quan trọng bậc nhất trong cấu tạo chip bán dẫn.[4][5]
Trong khi đó, TSMC được thành lập tại Đài Loan (Trung Quốc) vào năm 1987. TSMC sản xuất và thiết kế thành phần bán dẫn, là một trong những tập đoàn sản xuất chất bán dẫn lớn nhất thế giới Theo báo cáo của TrendForce về thị phần của các nhà sản xuất bán dẫn toàn cầu, TSMC nắm giữ tới 54% tổng doanh thu bán dẫn toàn cầu trong năm 2020. Một số đối tác nổi bật của TSMC bao gồm Apple, Qualcomm và NVIDIA.[6] Có thể nhận định rằng, sự thiếu vắng của ASML hay TSMC sẽ dẫn tới sự sụp đổ của ngành bán dẫn toàn cầu.[7]
Ngày nay, ngành bán dẫn toàn cầu đang chứng kiến sự dịch chuyển chuỗi cung ứng do ảnh hưởng lớn của căng thẳng địa chính trị.[8][9] Mỹ đã tiến hành những biện pháp nhằm ngăn chặn các công ty Trung Quốc tiếp cận các công nghệ chip tiên tiến. Trung Quốc thực hiện các hạn chế về xuất khẩu đất hiếm nhằm phản ứng lại trước hành động của Mỹ. Các nhà hoạch định chính sách điều hướng các chuỗi cung ứng bán dẫn về nước (onshoring) hay chỉ giao thương với các quốc gia thân thiện (friend-shoring) nhằm tăng cường an ninh thương mại, tạo nên một xu thế chuyển dịch mới trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu.[10] Xu thế mới này đã dấy lên lo ngại về nguy cơ mất cân bằng nền kinh tế toàn cầu và gián đoạn chuỗi cung ứng bán dẫn khi các quốc gia và các doanh nghiệp ít phụ thuộc vào nhau hơn.[11]
Để thích ứng và nắm bắt cơ hội trong xu thế chuyển dịch chuỗi cung ứng bán dẫn, các quốc gia, trong đó có Việt Nam, đang hướng tới giải pháp đa dạng hóa hoạt động sản xuất bán dẫn. Cụ thể, Việt Nam đã triển khai các chính sách miễn thuế để thu hút đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực bán dẫn, tạo cơ hội để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.[12] Trong quan hệ với Mỹ, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã thông qua việc Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia (NIC) ký hợp tác với 2 tập đoàn lớn của Mỹ là Synopsys và Cadence để hợp tác thành lập các trung tâm nghiên cứu thiết kế vi mạch bán dẫn.[13] Trong quan hệ với Hàn Quốc, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Nguyễn Chí Dũng đã đến thăm và làm việc tại nhà máy sản xuất chip lớn thứ hai thế giới tại thành phố Incheon (Hàn Quốc) của SK Hynix và thành phố số Samsung Digital City của Samsung Electronics để trao đổi kinh nghiệm và thu hút nguồn lực về phát triển công nghiệp bán dẫn.[14][15] Tuy nhiên, Việt Nam vẫn đang phải đối mặt với một số thách thức khi tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu như cạnh tranh công nghệ bán dẫn từ Trung Quốc và các nước châu Âu; trình độ nguồn nhân lực chưa đủ để đáp ứng nhu cầu của các doanh nghiệp.[16]
NGUỒN THAM KHẢO
[1] “Semiconductors: What Is the Supply Chain? Why Is it Important?”, Investopedia, ngày 29/03/2023. Truy cập ngày 12/03/2024.
https://www.investopedia.com/semiconductors-supply-chain-7367716#:~:text=The%20semiconductor%20supply%20chain%20refers,to%20the%20final%20end%20user.
[2] “Understanding the Semiconductor Supply Chain”, Rabobank, ngày 14/07/2023. Truy cập ngày 12/03/2024.
https://www.rabobank.com/knowledge/s011371708-understanding-the-semiconductor-supply-chain
[3] Thadani, Akhil; C. Allen, Gregory, “Mapping the Semiconductor Supply Chain: The Critical Role of the Indo-Pacific Region”, Center for Strategic & International Studies, ngày 30/07/2023. Truy cập ngày 12/03/2024.
https://www.csis.org/analysis/mapping-semiconductor-supply-chain-critical-role-indo-pacific-region
[4] “TSMC có vai trò quan trọng như thế nào?”, Báo Thanh niên, ngày 05/08/2022. Truy cập ngày 12/03/2024.
https://thanhnien.vn/tsmc-co-vai-tro-quan-trong-nhu-the-nao-1851484952.htm
[5] Hoàng Linh, “Làm thế nào một công ty Hà Lan thống trị ngành công nghiệp chip toàn cầu?”, Tạp chí Thông tin & Truyền thông, ngày 31/01/2023. Truy cập ngày 14/03/2024.
https://ictvietnam.vn/lam-the-nao-mot-cong-ty-ha-lan-thong-tri-nganh-cong-nghiep-chip-toan-cau-55417.html
[6] Đức Anh, “Thế giới đang phụ thuộc vào chíp Đài Loan như thế nào?”, VnEconomy, ngày 16/03/2021. Truy cập ngày 14/03/2024.
https://vneconomy.vn/the-gioi-dang-phu-thuoc-vao-chip-dai-loan-nhu-the-nao.htm
[7][8][10] Trường Đặng, “Cuộc chiến” chất bán dẫn (Kỳ II): Bùng nổ xu thế dịch chuyển chuỗi cung ứng”, Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp, ngày 03/10/2023. Truy cập ngày 12/03/2024.
https://diendandoanhnghiep.vn/cuoc-chien-chat-ban-dan-ky-ii-bung-no-xu-the-dich-chuyen-chuoi-cung-ung-251640.html
[9][11] Nguyên Long, “Xu hướng thương mại khiến kinh tế toàn cầu phân mảnh”, Báo Thanh niên, ngày 06/11/2023. Truy cập ngày 12/03/2024.
https://thanhnien.vn/xu-huong-thuong-mai-khien-kinh-te-toan-cau-phan-manh-18523102918355154.htm
[12] “Việt Nam và xu hướng đa dạng hóa chuỗi cung ứng bán dẫn”, Trung tâm WTO và Hội nhập, ngày 04/10/2023. Truy cập ngày 12/03/2024.
https://trungtamwto.vn/chuyen-de/24600-viet-nam-va-xu-huong-da-dang-hoa-chuoi-cung-ung-ban-dan
[13][16] Phan Đức, “Việt Nam thu hút đầu tư mạnh vào công nghiệp bán dẫn”, Báo Công an nhân dân, ngày 23/01/2024. Truy cập ngày 12/03/2024.
https://cand.com.vn/doanh-nghiep/viet-nam-thu-hut-dau-tu-manh-vao-cong-nghiep-ban-dan-i721023/
[14] Văn Toản, “Thúc đẩy hợp tác Việt Nam-Hàn Quốc trong lĩnh vực công nghiệp bán dẫn, hydrogen”, Báo Nhân dân, ngày 21/12/2023. Truy cập ngày 13/03/2024.
https://nhandan.vn/thuc-day-hop-tac-viet-nam-han-quoc-trong-linh-vuc-cong-nghiep-ban-dan-hydrogen-post788585.html
[15] Thùy An, “"Đại gia" Hàn Quốc muốn hợp tác với Việt Nam về chất bán dẫn”, VTV, ngày 21/12/2023. Truy cập ngày 13/03/2024.
https://vtv.vn/kinh-te/dai-gia-han-quoc-muon-hop-tac-voi-viet-nam-ve-chat-ban-dan-20231221153128208.htm
4. Liên minh Chip 4

NGUỒN THAM KHẢO
[1] Peterson, Zachariah, “An overview of the Chip 4 Alliance and its ramifications”, Globalspec, ngày 21/09/2022. Truy cập ngày 13/03/2024.
https://electronics360.globalspec.com/article/19081/an-overview-of-the-chip-4-alliance-and-itsramifications#:~:text=Meet%20the%20Chip%204%20Alliance%20The%20Chip%204,Chip%204%20Alliance%20is%20clearly%20an%20anti-China%20entity
[2][4] Thái An, “Định hình Liên minh Chip 4”, Tiên Phong, ngày 03/10/2022. Truy cập ngày 13/03/2023.
https://tienphong.vn/dinh-hinh-lien-minh-chip-4-post1474594.tpo
[3][5] M. Jacobs, Erik, “Challenges and Opportunities for the “Chip 4” Group”, Global Taiwan Institute, ngày 02/11/2022. Truy cập ngày 13/03/2024.
https://globaltaiwan.org/2022/11/challenges-and-opportunities-for-the-chip-4-group/
[6] “Liên minh Chip 4 tổ chức cuộc họp đầu tiên về chất bán dẫn”, Vietnam+, ngày 28/02/2023. Truy cập ngày 13/03/2023.
https://www.vietnamplus.vn/lien-minh-chip-4-to-chuc-cuoc-hop-dau-tien-ve-chat-ban-dan-post848372.vnp#google_vignette
[7] Kiều Trang, “Mỹ bắt đầu triển khai Đạo luật CHIPS và Khoa học trị giá 53 tỷ USD”, Vietnam+, ngày 23/02/2023. Truy cập ngày 13/03/2023.
https://www.vietnamplus.vn/my-bat-dau-trien-khai-dao-luat-chips-va-khoa-hoc-tri-gia-53-ty-usd-post847603.vnp
