[Chuyên mục đặc biệt _ 11_03_2022]

Hiến chương Liên Hợp Quốc, một trong những văn kiện quan trọng nhất của quan hệ quốc tế hiện đại, được mở đầu bằng tuyên bố khẳng định vai trò duy trì hòa bình và an ninh quốc tế của tổ chức này, trong đó đề cập tới vấn đề “giải quyết tranh chấp hoặc những tình thế có tính chất quốc tế… bằng phương pháp hòa bình theo đúng nguyên tắc của công lý và pháp luật quốc tế”.[1] Điều đó đã cho thấy tầm quan trọng và tính ràng buộc của công pháp quốc tế trong tư duy và hành động chiến lược của các quốc gia hiện nay. Chính bởi vậy, đối với một sự kiện có nhiều diễn biến khó lường như cuộc xung đột quân sự tại Ukraine, cách tiếp cận dựa trên luật pháp quốc tế là cần thiết trong quá trình nhận định tình hình. Tiếp nối chuyên mục đặc biệt “Xung đột Nga – Ukraine”, Galileo Society xin gửi đến bạn đọc những phân tích về điểm nóng quốc tế đáng chú ý nhất hiện nay dưới góc nhìn công pháp quốc tế.

Khái lược về công pháp quốc tế và các định chế đa phương tiêu biểu trong vấn đề Ukraine

Kể từ sau Chiến tranh thế giới thứ II, với sự ra đời của Liên Hợp Quốc cùng một loạt các cơ chế đa phương quan trọng khác, xung đột vũ trang đã trở thành một điều “tối kỵ” trong tư duy và hành động chiến lược của các quốc gia. Khoản 4, Điều 2 trong Hiến chương Liên Hợp Quốc nêu rõ, tất cả các quốc gia thành viên cần từ bỏ sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực chống lại sự bất khả xâm phạm về lãnh thổ hay độc lập về chính trị của bất kỳ quốc gia nào trái với mục đích của Liên Hợp Quốc.[2] Để củng cố cho sức nặng pháp lý của bản Hiến chương năm 1945, hàng loạt các cơ chế đa phương khác đã ra đời nhằm hạn chế nguy cơ chiến tranh, đảm bảo các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế về bình đẳng chủ quyền, độc lập chính trị và duy trì hòa bình.

Trong số các tổ chức đa phương tại Châu Âu chịu trách nhiệm điều hành pháp lý cuộc khủng hoảng Nga - Ukraine, Tổ chức Hợp tác và An ninh châu Âu (OSCE) đóng vai trò xuyên suốt và đáng chú ý nhất. Ra đời vào năm 1995, với tiền thân là Hội nghị về An ninh và Hợp tác châu Âu thành lập năm 1973, OSCE trở thành tổ chức an ninh toàn châu Âu duy nhất, hoạt động với các mục tiêu kiểm soát vũ khí, thúc đẩy dân chủ, tự do báo chí và bầu cử công bằng. Tuy nhiên, ý nghĩa được đánh giá quan trọng nhất của OSCE vẫn là vai trò trung tâm trong kiến tạo không gian an ninh chung, vượt qua những thái độ thù địch trong quá khứ.[3]

Kể từ khi căng thẳng Nga – Ukraine bùng phát sau sự kiện chính biến Euromaidan và sáp nhập Crimea năm 2014, OSCE luôn là nhân tố chủ chốt trong “các tổ chức quốc tế có đóng góp trong tiến trình giảm leo thang và theo đuổi một giải pháp hòa bình cho cuộc khủng hoảng”. Tổ chức này luôn đóng góp tích cực trong việc chủ trì các cuộc đối thoại cấp cao giữa các bên, cũng như giám sát các hoạt động bầu cử, chính trị tại các điểm nóng nhạy cảm như Donbass và Crimea. Quan trọng hơn cả, OSCE được cả Nga và Ukraine thừa nhận vai trò điều hành pháp lý trên cơ sở các nguyên tắc về chủ quyền và độc lập chính trị được đề cập trong Định ước Helsinki 1975, nhắc lại trong Hiến chương Paris 1990.[4]

Một trong những vấn đề được quan tâm nhất trong đối thoại giữa Nga và Ukraine chính là việc thực thi các Thỏa thuận Minsk I và II. Các thỏa thuận trên được đề xuất lần đầu tiên bởi Nhóm Liên lạc Ba bên về Ukraine (TCG), thành lập vào tháng 6/2014, gồm các đại diện đến từ Nga, Ukraine và OSCE. Các bên ký kết thỏa thuận đầu tiên vào tháng 9/2014 không chỉ bao gồm đại diện từ các quốc gia và tổ chức trong TCG, mà còn có cả sự tham gia của đại diện hai nhà nước ly khai tự xưng tại khu vực miền Đông Ukraine là “Cộng hòa Nhân dân Donetsk” (DPR) và “Cộng hòa Nhân dân Lugansk” (LPR). Các thỏa thuận tập trung vào một số điểm cơ bản như giải pháp chính trị và nhân đạo đối với tình hình khu vực Donbass, các lệnh ngừng bắn và giải tỏa vùng chiến sự. Trong khi Thỏa thuận Minsk I được ký kết vào năm 2014 đã nhanh chóng đổ vỡ, Thỏa thuận Minsk II hiện cũng đang gặp bế tắc. Mâu thuẫn trung tâm giữa các bên xoay quanh vấn đề diễn giải giải pháp chính trị tại hai nước Cộng hòa tự xưng. Theo đó, Ukraine cho rằng nước này cần tái lập kiểm soát tại Donbass trước khi khu vực này tổ chức bầu cử, trong khi phía Nga lại cho rằng cần phải hoàn thành bầu cử tại miền Đông Ukraine trước khi trao trả quyền kiểm soát khu vực cho chính quyền trung ương. Đây chỉ là một trong nhiều mâu thuẫn lớn làm đình trệ quá trình thực hiện các thỏa thuận và với sự bùng nổ xung đột vũ trang vào ngày 24/2/2022, Thỏa thuận Minsk II đang đứng trước những thách thức lớn chưa từng có, bao gồm cả nguy cơ sụp đổ.[5]

Các lập luận chỉ trích quốc tế đối với Nga

Ngay khi Tổng thống Nga Vladimir Putin tuyên bố triển khai “Chiến dịch quân sự đặc biệt” tại Ukraine vào ngày 24/2 vừa qua, Moscow đã phải hứng chịu làn sóng công kích dữ dội, cho rằng chính quyền nước này đã vi phạm nghiêm trọng luật pháp quốc tế, bao gồm khoản 4, Điều 2 của Hiến chương Liên Hợp Quốc về từ bỏ sử dụng vũ lực, nguyên tắc bình đẳng chủ quyền các quốc gia và nguyên tắc không can thiệp vào nội bộ các quốc gia khác. Ngoài ra, Ukraine đã trao cho Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) thẩm quyền điều tra về tội ác chiến tranh trên lãnh thổ nước này kể từ năm 2015. Do đó, Kiev, với tư cách là thành viên của ICC, hoàn toàn có quyền khởi kiện và yêu cầu điều tra các hành động quân sự được cho là “tội ác xâm lược” của các lực lượng Nga.[6] Một số tổ chức như Uỷ hội Châu Âu (CoE) hay Tổ chức Ân xá Quốc tế (AI) cũng đưa ra những cáo buộc Moscow vi phạm luật nhân đạo quốc tế và Công ước Geneva 1864, sửa đổi năm 1949, trong đó nghiêm cấm hành vi bạo lực nhằm vào dân thường trong chiến tranh và yêu cầu đối xử nhân đạo với tù binh.[7] Cụ thể, khoản 5, Điều 51, Nghị định thư bổ sung I của Công ước Geneva 1949 nghiêm cấm các hành vi tấn công gây thiệt hại không chủ đích tới tính mạng, sức khỏe, tài sản dân thường, đặc biệt khi những hậu quả mà hành động tấn công gây ra vượt quá lợi ích quân sự mà bên tấn công ước tính.[8][9] Nếu quá trình điều tra chứng minh được hành vi của các lực lượng tham chiến cấu thành tội ác chiến tranh, Tòa ICC có khả năng sẽ đưa ra bản án đối với các cá nhân chịu trách nhiệm.

Lập luận của Moscow và các vấn đề mâu thuẫn pháp lý nảy sinh

Để đáp trả, trong bài phát biểu ngày 24/2 khởi động “chiến dịch quân sự đặc biệt” ở Ukraine, Tổng thống Vladimir Putin đã nhắc đến Điều 51, Phần 7 của Hiến chương Liên Hợp Quốc như một căn cứ cho hành vi quân sự của nước này.[10] Cụ thể, Điều 51 quy định: “Không điều khoản nào trong Hiến chương làm tổn hại đến quyền tự vệ cá nhân hay tập thể chính đáng khi một quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc bị tấn công vũ trang, cho đến khi Hội đồng Bảo an áp dụng những biện pháp cần thiết để duy trì hoà bình và an ninh quốc tế”.[11] Điều khoản này được xem là một trong số ít những ngoại lệ của nguyên tắc cấm sử dụng vũ lực hoặc đe dọa sử dụng vũ lực.[12]

Để viện dẫn Điều 51, Tổng thống Putin đã đưa ra những lý do như: đảm bảo an ninh của Nga trong bối cảnh Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) mở rộng về phía Đông, bảo vệ dân thường và đáp ứng lời yêu cầu hỗ trợ từ DPR và LPR.[13] Cần chú ý rằng, theo quy định tại Điều 51, quyền tự vệ chỉ được kích hoạt trong trường hợp “quốc gia” bị “tấn công vũ trang”. Tương ứng với đó, có hai vấn đề như sau:

Thứ nhất, hai vùng Donetsk và Lugansk có đáp ứng các tiêu chí hình thành quốc gia hay không? Theo Công ước về Quyền và Nghĩa vụ của Quốc gia năm 1933, hay còn gọi Công ước Montevideo, một quốc gia cần có lãnh thổ xác định, dân cư ổn định, chính phủ đại diện và khả năng tham gia vào quan hệ với các quốc gia khác.[14] Sau khi được Nga công nhận và thiết lập các hiệp ước hữu nghị, tương trợ vào ngày 21/2/2022, hai vùng Donetsk và Lugansk, trong quan điểm của Nga, đã trở thành hai quốc gia độc lập, có chủ quyền bởi đáp ứng đủ 4 tiêu chí nêu trên, có quyền tự quyết dân tộc và các quyền cơ bản được luật quốc tế thừa nhận. Do đó, theo cách lập luận của chính quyền Moscow, việc Nga viện dẫn Điều 51 để triển khai “chiến dịch quân sự đặc biệt” là có cơ sở, bởi Điện Kremlin tuyên bố rằng, hai “quốc gia” mà Nga ký kết hiệp ước tương trợ đã lên tiếng yêu cầu sự giúp đỡ.

Thứ hai, chúng ta vẫn cần những bằng chứng cụ thể và thuyết phục để biết chính xác liệu có cuộc tấn công vũ trang ở mức độ nghiêm trọng nào do Ukraine thực hiện nhằm vào hai vùng ly khai hay không. Hiện tại, đây vẫn là một câu hỏi chưa có lời giải đáp và khó có thể nhận định việc Nga triển khai chiến dịch quân sự đặc biệt là có căn cứ xác đáng hay không.

Ngày 27/2, Ukraine đã đệ đơn lên Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) khởi kiện Nga vì “tranh chấp liên quan đến việc giải thích, áp dụng và thực hiện Công ước năm 1948 về Ngăn ngừa và Trừng phạt Tội ác Diệt chủng”.[15] Tòa ICJ sẽ phải mất một thời gian nhất định để đi tới phán quyết cuối cùng. Về nguyên tắc, phán quyết của Tòa án Công lý Quốc tế mang giá trị ràng buộc với các bên liên quan. Tuy nhiên, do ICJ không có chức năng cưỡng chế và giám sát thi hành án nên việc các quốc gia có công nhận và thi hành phán quyết hay không phụ thuộc vào thiện chí của mỗi nước. Trong trường hợp quốc gia không chấp nhận phán quyết, hệ thống quốc tế (vốn là một hệ thống vô chính phủ) không có chế tài trừng phạt như trong hệ thống luật quốc gia. Dù vậy, quốc gia vi phạm vẫn có khả năng phải chịu sự lên án của cộng đồng quốc tế, hoặc một số biện pháp cấm vận, cô lập về chính trị hay kinh tế từ các quốc gia khác.[16]

Từ khi cuộc xung đột giữa Ukraine và Nga bùng phát, cách Nga và các nước phương Tây viện dẫn những quy định chung của luật quốc tế để giải thích cho hành động của mình hoặc lên án hành động của đối phương tồn tại nhiều điểm khác biệt. Điều này thể hiện một thực tế rằng, bản thân hệ thống luật quốc tế có những “điểm mờ” cho phép các quốc gia khai thác và diễn giải phù hợp với mục tiêu chiến lược của mình. Chẳng hạn, trong vụ việc này, dù cùng viện dẫn những nguyên tắc chung của luật quốc tế nhưng trong khi phương Tây lên án Nga "xâm lược" thì Nga lại giải thích rằng, đây là hành động tự vệ tập thể và bảo vệ quyền lợi của người gốc Nga và chống chủ nghĩa Tân phát xít.[17] Luật quốc tế cho phép quốc gia có quyền tự vệ chính đáng khi bị tấn công vũ trang, song việc sử dụng vũ lực nhằm mục đích tự vệ phải “cần thiết” (necessary) và “tương xứng” (proportionate) với tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi tấn công, theo tập quán của luật quốc tế đã được Tòa ICJ thừa nhận trong một số án lệ trước đây.[18] Những hành động quân sự của Nga có tương xứng với cuộc "tấn công" của Ukraine vào phe ly khai ở miền Đông nước này hay không là một vấn đề nan giải, bởi “tương xứng” là một khái niệm định tính và khó có thể xác định mức độ đáp trả như thế nào là phù hợp.

Những nỗ lực giải quyết xung đột

Trong bối cảnh trên, Liên Hợp Quốc được kỳ vọng sẽ đóng một vai trò đáng kể trong việc giải quyết xung đột, thực hiện trách nhiệm gìn giữ hòa bình và an ninh quốc tế như tinh thần Hiến chương 1945. Sau khi Tổng thống Putin tuyên bố công nhận độc lập, chủ quyền của 2 nước Cộng hòa tự xưng, Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc (UNSC) đã có phiên họp khẩn ngay trong đêm 21/2 để thảo luận về tình hình căng thẳng xung quanh Ukraine.[19] Nga, với tư cách là một trong năm thành viên thường trực của Hội đồng Bảo an, đã phủ quyết dự thảo nghị quyết lên án hành động quân sự của nước này tại Ukraine.[20] Theo lời kêu gọi của Hội đồng Bảo an, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc (UNGA) ngày 2/3 (giờ Mỹ) đã triệu tập cuộc họp khẩn cấp và bỏ phiếu thông qua nghị quyết yêu cầu Nga chấm dứt chiến dịch quân sự tại Ukraine.[21] Tuy nhiên, theo Hiến chương Liên Hợp Quốc, nghị quyết của UNGA chỉ mang tính chất khuyến nghị và không có tính ràng buộc về pháp lý như nghị quyết của UNSC.[22]

Những ngày vừa qua, cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine đã có dấu hiệu tích cực khi hai bên đã chấp nhận ngồi vào bàn đàm phán để tìm kiếm một thỏa thuận giải quyết bất đồng “phù hợp với lợi ích của hai bên”.[23] Tại vòng đàm phán thứ hai diễn ra hôm 3/3, hai bên đã thỏa thuận việc thiết lập hành lang nhân đạo sơ tán dân thường khỏi vùng chiến sự.[24] Dự báo trong thời gian tới, dòng người sơ tán từ Ukraine sang các nước láng giềng sẽ tiếp tục gia tăng nếu chiến sự còn tiếp diễn. Theo quy định mới nhất của Liên minh Châu Âu (EU), những người từ Ukraine tị nạn sang các quốc gia thành viên trong khối này sẽ nhận được sự bảo vệ ngay lập tức mà không cần chứng minh mình là nạn nhân của áp bức,[25] theo như yêu cầu của luật tị nạn quốc tế. Cụ thể, trong điều 1, Công ước về Vị thế của Người tị nạn năm 1951 đã đưa ra khái niệm về “người tị nạn” là những người mà “do sự sợ hãi có cơ sở về việc bị ngược đãi vì những lý do chủng tộc, tôn giáo, dân tộc, hoặc do là thành viên của một nhóm xã hội cụ thể nào đó, hay vì quan điểm chính trị, đang ở ngoài đất nước mà người đó có quốc tịch và không thể, hoặc do sự sợ hãi như vậy, không muốn tiếp nhận sự bảo vệ của quốc gia đó; hoặc người không có quốc tịch đang sống ở ngoài quốc gia mà trước đó họ đã từng cư trú do kết quả của những sự kiện đó mà không thể, hoặc do sự sợ hãi, mà không muốn trở lại quốc gia đó”.[26] Công ước cũng đề cập đến việc tái định cư, tập trung vào quyền bình đẳng và các quyền liên quan được công nhận của người tị nạn.

Tuy chưa đạt được nhiều tiến bộ đáng kể, các cuộc đàm phán giữa Nga - Ukraine đã thể hiện sự tôn trọng nguyên tắc giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình - một trong những điểm cơ bản của luật pháp quốc tế.[27] Đây là nghĩa vụ bắt buộc đối với mọi quốc gia - những thành viên của cộng đồng quốc tế, bởi lẽ dù ở mức độ nào thì xung đột quân sự cũng để lại những hậu quả nghiêm trọng. Do đó, các bên liên quan luôn có trách nhiệm kiềm chế, tuân thủ Hiến chương Liên Hợp Quốc và các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế; tiếp tục đối thoại tìm kiếm hòa bình, bảo vệ quyền của người dân, góp phần đảm bảo nền hòa bình, an ninh, ổn định, hợp tác trong khu vực và trên thế giới.

Qua bài viết trên, Galileo Society hy vọng đã đem lại cho người đọc những phân tích xác đáng về các diễn biến căng thẳng hiện nay tại Ukraine dưới góc độ luật pháp quốc tế. Với ý nghĩa quan trọng về mặt danh nghĩa, nền tảng pháp lý sẽ tiếp tục là một chủ đề gây tranh cãi gay gắt giữa các bên trong cuộc xung đột, cũng như giữa các luồng dư luận quan sát và nhận định, làm phức tạp thêm những mâu thuẫn và đối đầu tại điểm nóng quân sự đáng chú ý nhất hiện nay. Chuyên mục đặc biệt về “Xung đột Nga – Ukraine” sẽ tiếp tục cập nhật những diễn biến và nhận định mới nhất về chủ đề đang là tâm điểm của thời sự quốc tế. Đừng quên theo dõi fanpage Galileo Society để không bỏ lỡ bất kỳ thông tin bổ ích nào nhé!


Danh mục tài liệu tham khảo: [1], [2], [11], [22] Hiến chương Liên Hợp Quốc, 24/10/1945, điều 1; điều 2; điều 10; điều 25; điều 51. https://treaties.un.org/doc/publication/ctc/uncharter.pdf [3] Sapiro, Miriam, “The OSCE: An Essential Component of European Security”, American Society of International Law, 24/03/1997. Truy cập ngày 06/03/2022. https://www.asil.org/insights/volume/2/issue/2/osce-essential-component-european- security [4] Gawrich, Andrea, "Emerging from the Shadows – The Ukrainian-Russian Crisis and the OSCE's Contribution to the European Security Architecture.” Die Friedens-Warte, vol. 89, no. 1-2, 2014, tr. 59-80. https://www.jstor.org/stable/24868488. [5] Allan, Duncan, “The Minsk Conundrum: Western Policy and Russia’s War in Eastern Ukraine”, Chatham House, 22/05/2020. Truy cập ngày 06/03/2022. https://www.chathamhouse.org/2020/05/minsk-conundrum-western-policy-and-russias- war-eastern-ukraine-0/minsk-2-agreement [6] Langford, Malcolm; Ulfstein, Geir, “Russia Has Violated the Fundamental Rules of International Law. What Are the Consequences?”, The Peace Research Institute Oslo, 02/03/2022. Truy cập ngày 06/03/2022. https://blogs.prio.org/2022/03/russia-has-violated-the-fundamental-rules-of-international- law-what-are-the-consequences/ [7] Aguilera, Jasmine, “Russia Has Killed Hundreds of Civilians. But Has It Committed War Crimes?”, TIME, 02/03/2022. Truy cập ngày 06/03/2022. https://time.com/6152798/russia-rules-of-war-crimes-ukraine/ [8] T. Jaswal, Raushan, “International Law violations by Russia in its invasion of Ukraine”, The Leaflet, 26/02/2022. Truy cập ngày 06/03/2022. https://theleaflet.in/international-law-violations-by-russia-in-its-invasion-of-ukraine/ [9] Gegout, Catherine, “The ICC is investigating war crimes in Ukraine – could Putin be indicted?”, The Conversation, 07/03/2022. Truy cập ngày 11/03/2022. https://theconversation.com/the-icc-is-investigating-war-crimes-in-ukraine-could-putin- be-indicted-178005 [10], [13], [17] “Full text: Putin’s declaration of war on Ukraine”, The Spectator, 24/02/2022. Truy cập ngày 01/03/2022. https://www.spectator.co.uk/article/full-text-putin-s-declaration-of-war-on-ukraine [12], [27] Tuyên bố về những nguyên tắc của Luật Quốc tế điều chỉnh quan hệ hữu nghị và hợp tác giữa các quốc gia phù hợp với Hiến chương Liên Hợp Quốc, 24/10/1970. https://treaties.un.org/doc/source/docs/A_RES_2625-Eng.pdf [14] Công ước về Quyền và Nghĩa vụ của Quốc gia, 26/12/1933, điều 1. https://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/LON/Volume%20165/v165.pdf [15] Gray, Melissa; Z. Deaton, Jennifer, “Ukraine files claim against Russia with International Court of Justice”, CNN, 27/02/2022. Truy cập ngày 01/03/2022. https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-27- 22/h_1ddb39acfb2889961a4522aae13fb1 [16] Malanczuk, Peter; “Akehurst’s the modern introduction to International Law”, 7th Revised Edition, London: Routledge, 1997, tr.288-289. Truy cập ngày 08/03/2022. https://www.academia.edu/35324335/Akehurst_s_the_modern_introduction_to_Internati onal_Law [18] V. Upeniece, “Conditions for the lawful exercise of the right of self-defence in international law”, SHS Web of Conferences 40, 01008 (2018). Truy cập ngày 08/03/2022. https://www.shs-conferences.org/articles/shsconf/pdf/2018/01/shsconf_shw2018_01008.pdf?fbclid=IwAR 3Iy4n5VGSCJREfYLRsmcQyQZtUUriP7jGzoEW1h-OdN60J_IS0ZhOM2YE [19] “Security Council holds emergency meeting on Ukraine: Major conflict must be ‘prevented at all costs’”, UN News, 21/02/2022. Truy cập ngày 01/03/2022. https://news.un.org/en/story/2022/02/1112412 [20] Fassihi, Farnaz, “Russia vetoes a U.N. Security Council resolution calling on it to withdraw from Ukraine”, The New York Times, 25/02/2022. Truy cập ngày 02/03/2022. https://www.nytimes.com/2022/02/25/world/europe/united-nations-russia-withdraw- ukraine.html [21] “UN General Assembly demands Russia withdraw troops from Ukraine”, Al Jazeera, 03/03/2022. Truy cập ngày 04/03/2022. https://www.aljazeera.com/news/2022/3/3/un-general-assembly-demands-russia- withdraw-troops-from-ukraine [23] Graff, Peter, “Russia interested in reaching agreement with Ukraine at talks, says negotiator” Reuters, 28/02/2022. Truy cập ngày 04/03/2022. https://www.reuters.com/world/europe/russia-interested-reaching-agreement-with- ukraine-talks-says-negotiator-2022-02-28/ [24] Faulconbridge, Guy, “Russia declares partial ceasefire to allow humanitarian corridors in Ukraine”, Reuters, 05/03/2022. Truy cập ngày 06/03/2022. https://www.reuters.com/world/europe/russia-allow-humanitarian-corridors-ukraine- defence-ministry-says-2022-03-05/ [25] Chachko, Elena; Linos, Katerina, “Sharing Responsibility for Ukrainian Refugees: An Unprecedented Response”, LawFare Blog, 05/03/2022. Truy cập ngày 09/03/2022. https://www.lawfareblog.com/sharing-responsibility-ukrainian-refugees-unprecedented- response?fbclid=IwAR2QwrSLDxtW9iMuHgpcPWP3DLfO1lwnTC355OfsQXeMTGoC BSx2qrxLlEU [26] Công ước về Vị thế của Người tị nạn, 22/04/1954, điều 1. https://www.unhcr.org/4d934f5f9.pdf