Không đơn thuần chỉ là tranh chấp về lãnh thổ, xung đột kéo dài hàng trăm năm giữa Israel và Palestine còn là tổng hợp của những mâu thuẫn chồng chất và dai dẳng về tôn giáo, sắc tộc, văn hóa từ xa xưa. Trong bài viết dưới đây, Galileo Society sẽ cùng độc giả tìm hiểu về vị trí và vai trò của các yếu tố tôn giáo, một thành tố không thể bỏ qua khi nhắc đến cuộc xung đột phức tạp và khó giải quyết nhất thế giới này.
Hiện nay, Do Thái giáo - tôn giáo chính tại Israel - và Hồi giáo - tôn giáo của đa số người dân Palestine là hai tôn giáo có liên quan chính yếu đến xung đột tại “chảo lửa” nóng nhất Trung Đông trong tháng 5 vừa qua. Cùng với Kitô giáo, cả hai tôn giáo này đều là các tôn giáo độc thần được khai sinh tại khu vực Trung Đông và đều có chung nguồn gốc là ngôn sứ Abraham. [1] Đặc biệt, Jerusalem, nút thắt trung tâm của xung đột Israel - Palestine hiện nay, mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng với cả Do Thái giáo và Hồi giáo.
Trong lịch sử Do Thái, vua David đã thống nhất Vương quốc Israel và chọn Jerusalem làm thủ đô. Vùng đất này còn chứa đựng những di tích quan trọng trong văn hoá Do Thái như khu vực Núi Đền, nơi vua Solomon xây dựng Đền Thờ Đầu Tiên, và Bức Tường Than Khóc, điểm đến linh thiêng bậc nhất của hàng triệu tín đồ Do Thái. Đối với Hồi giáo, thành phố Jerusalem được coi là hướng cầu nguyện (Qibla) đầu tiên của các tín đồ đạo Hồi. [2] Nhà thờ Al-Aqsa, tâm điểm của quần thể Haram al-Sharif tọa lạc trong Jerusalem, là điểm dừng chân cuối cùng của Nhà tiên tri Muhammad trong chuyến “hành trình đêm" và là nơi Ngài lên thiên đường. Đây là nơi linh thiêng thứ ba trong văn hoá Hồi giáo, chỉ sau hai thánh địa Mecca và Medina. [3] Vì vậy, Jerusalem không chỉ quan trọng đối với người dân Palestine, mà còn có ý nghĩa sâu sắc với toàn bộ tín đồ Hồi giáo trên thế giới. Bên cạnh đó, việc thống nhất toàn bộ khu vực bao gồm Dải Gaza, bờ Tây sông Jordan và lãnh thổ Israel hiện nay cũng mang ý nghĩa tôn giáo to lớn với những người theo dòng chính thống của cả Do Thái giáo và Hồi giáo[4].
Mặc khác, niềm tin tôn giáo và các giáo điều cũng thường được các tín đồ Do Thái giáo và Hồi giáo cực đoan lợi dụng để kích động và biện minh cho các hành vi xâm chiếm và bạo lực, dù cho bản chất của hai tôn giáo này có thể không cổ vũ chiến tranh.
Kể từ Chiến tranh Sáu Ngày năm 1967, những người Do Thái mộ đạo đã tin rằng chiến thắng này là một dấu hiệu của Đức Chúa Trời, cổ vũ nỗ lực khôi phục lại Vương quốc Israel cổ đại của họ [5]. Những năm gần đây, số lượng người Do Thái tiến lên phía trên khu vực Núi Đền đã gia tăng, đặc biệt là trong cộng đồng những người theo chủ nghĩa Phục quốc Do Thái (Zionism). Về mặt tôn giáo, hành động này được xem là cách để đến gần hơn với Đức Chúa Trời trong khi xét về khía cạnh chính trị, đây lại được coi là thông điệp từ các nhóm Zionist rằng, khu vực này thuộc về Israel.[6] Điều này đã dẫn tới nhiều hành động gây hấn và bạo lực đối với người Palestine tại đây.
Trong khi đó, các giáo lý Hồi giáo cũng luôn có một vị trí quan trọng đối với các phe phái tại Palestine, đặc biệt là Phong trào Hamas. Hamas coi vấn đề mà Palestine đang gặp phải và xung đột với Israel hiện nay đều liên quan tới tôn giáo. [7] Trong “Hiến chương Hamas” năm 1988, tổ chức này thường xuyên nhắc đến các lời răn Kinh Qur'an, và lời của các học giả và nhà thơ Hồi giáo. Theo Điều 8 của Hiến chương, tôn chỉ của Hamas là: “Allah là mục tiêu; Nhà tiên tri là hình mẫu; Kinh Qur'an là hiến pháp; jihad là phương pháp; và cái chết vì Allah là ước muốn cao thượng nhất". [8] Qua đó, Hamas đã diễn giải khái niệm “jihad”, một giới luật nền tảng của Hồi giáo, là đấu tranh vũ trang, khác với giải thích của Tổ chức Anh em Hồi giáo là đấu tranh tinh thần. [9] Ngoài ra, ngay từ những năm 1930, phía lãnh đạo Palestine đã dựa vào bản sắc Hồi giáo để vận động quần chúng chống lại những chính sách thực dân của Anh và các nhóm Zionist [10].
Nhìn chung, xét về khía cạnh tôn giáo, cả hai bên trong xung đột Israel - Palestine đều quan niệm rằng mảnh đất tranh chấp này là cơ nghiệp vĩnh cửu mà Đức Chúa Trời ban cho, không thể thoả hiệp hay chia sẻ với bất kỳ ai. Những niềm tin tôn giáo đó đã được các phe phái liên quan sử dụng làm cơ sở để thực hiện và biện minh cho hành động của mình. Việc kết hợp yếu tố tôn giáo vào chủ nghĩa dân tộc như vậy là cơ hội để các nhóm Do Thái và Hồi giáo cực đoan tăng cường và thúc đẩy những cách tiếp cận cứng rắn, bạo lực đối với xung đột Israel - Palestine.
Dù hiện nay vẫn còn nhiều tranh cãi liệu bản chất của mâu thuẫn giữa Israel và Palestine xoay quanh vấn đề lãnh thổ hay tôn giáo, văn hoá, một sự thật không thể chối cãi chính là những yếu tố tinh thần này vẫn có tác động to lớn đến đặc điểm, tính chất và diễn biến của cuộc xung đột này. Vì vậy, việc giải quyết mâu thuẫn Israel - Palestine chắc chắn sẽ không thể thiếu những cách tiếp cận từ góc độ tôn giáo. Nhiều ý kiến đã đề xuất lồng ghép việc giải quyết các mâu thuẫn tôn giáo qua các hoạt động ngoại giao kênh II nhằm thúc đẩy tiến trình hòa bình tại khu vực [11].
Qua bài viết trên, Galileo Society mong rằng độc giả đã có thêm một góc nhìn có chiều sâu hơn về xung đột phức tạp giữa Israel và Palestine. Sắp tới, Galileo sẽ cùng các bạn khám phá thêm nhiều kiến thức bổ ích mới về chủ đề hết sức đáng quan tâm này. Vì vậy đừng quên theo dõi fanpage của Galileo Society để không bỏ lỡ những bài đăng mới nhất trong chuyên mục đặc biệt này nhé!
Tài liệu tham khảo:
[1] "Religion: Three Religions, One God", Global Connections. PBS.org, truy cập ngày 19/6/2021 tại: http://www.pbs.org/.../mideast/themes/religion/index.html
[2], [4] Mohamed Galal Mostafa, "Religion and the Israel-Palestinian Conflict: Cause, Consequence, and Cure", Fikra Forum, The Washington Institute for Near East Policy, 31/5/2018, truy cập ngày 19/6/2021 tại:
https://www.washingtoninstitute.org/.../religion-and...
[3] Ken Chitwood, “Why the Al-Aqsa Mosque has often been a site of conflict”, The Conversation, 13/5/2021, cập nhật ngày 15/5/2021, truy cập ngày 19/6/2021 tại: https://theconversation.com/why-the-al-aqsa-mosque-has...
[5], [8] Stephanie Claire Mitchell, "The Function of Religion in the Israeli-Palestinian Conflict", Dissertations and Theses, Portland State University, 2017.
[6] Eliav Taub and Aviad Yehiel Hollander, "The place of religious aspirations for
sovereignty over the Temple Mount in religious-Zionist rulings", in "Sacred Space in Israel and Palestine", Routledge, 2012.
[7] Yitzhak Reiter, "Religion as a Barrier to Compromise in the Israeli-Palestinian
Conflict", in " Barriers to Peace in the Israeli-Palestinian Conflict", Konrad-Adenauer-Stiftung Israel, 2010.
[9] Sabrina Brahms, "The Religious Aspects of the Israeli-Palestinia Conflict in the West Bank: Systemic Implications", in "Emergence in Complex, Cognitive, Social, and Biological Systems", Springer Science+Business Media, 2002.
[10], [11] Mohammed Abu-Nimer, "Religion, Dialogue, and Non-Violent Actions in Palestinian-Israeli Conflict", International Journal of Politics, Culture, and Society, Vol. 17, No.3, Springer, 2004.
